જીપ્સીની ડાયરી-૨૧ (કેપ્ટન નરેંદ્ર ફણસે)

1967-ગ્રહોનું પરિભ્રમણ

ગ્રહો તો પોતાની ગતિથી પરિક્રમા કરતા રહે છે. તેમને ક્યાં ખ્યાલ હોય છે કે તેમની કળા, કક્ષા, ભ્રમણ અને તેમની અસરની એક એક પળનો અહેસાસ માનવી જીવોને થતો રહે છે? તેઓ તો મજામાં પોતાનું પરિભ્રમણ કરતા રહે છે. નીચે, આ પૃથ્વી પર રહેનારા માનવો પર શી વીતે છે તે જોવાનું તેમનું કામ નથી. વૈજ્ઞાનિકો કદાચ ગ્રહોના પ્રભાવની વાત નહીં માને. અંગ્રેજીમાં એક જૂની કહેવત છે, જ્યારે મુસીબત આવે છે ત્યારે તે એકલ-દોકલ નથી આવતી; આવે છે ત્યારે પૂરી બટાલિયનની સંખ્યામાં અને એટલા જ ઝનૂનથી આવતી હોય છે. સંસ્કૃતમાં કહેવત છે: छिद्रेष्वनर्था बहुली भवन्ति મારી બાબતમાં ગ્રહોનો કોપ કહો કે ઉપરની કહેવતોનો સાર, જે થયું તેમાં આ બધી વાતોનો સમન્વય આવી ગયો હતો.

Continue reading જીપ્સીની ડાયરી-૨૧ (કેપ્ટન નરેંદ્ર ફણસે)

Advertisements

નટવર ગાંધીના સોનેટ (રજૂવાત -પી. કે. દાવડા)

સોનેટ ગુજરાતીમાં પરદેશથી આવેલો કાવ્ય પ્રકાર છે. સોનેટના બંધારણમાં ત્રણ વસ્તુઓ આવશ્યક છે. સોનેટમાં ૧૪ પંક્તિઓ હોય છે, મુખ્ય વાતથી શરૂઆત કર્યા પછી એમા અણધાર્યો પલ્ટો આવે છે અને છેવટની પંક્તિઓમાં એક ઝાપટ હોય છે. ઘણીવાર ઝાપટ મગરના પૂંછની ઝાપટ જેવી શક્તિશાળી હોય છે. Continue reading નટવર ગાંધીના સોનેટ (રજૂવાત -પી. કે. દાવડા)

જીપ્સીની ડાયરી-૨૦ (કેપ્ટન નરેંદ્ર ફણસે)

1967- જાન્યુઆરી: કર્મ-ધર્મ-સંજોગ… અને ફરજ

ભારતીય સેનામાં આર્મી એક્ટ પ્રમાણે બટાલિયન કમાન્ડરને ફર્સ્ટ ક્લાસ મૅજિસ્ટ્રેટની સત્તા આપવામાં આવી છે. કોઈ જવાન કે નોનકમિશન્ડ ઓફિસર સામે ગુનો પુરવાર થાય તો તેને કમાન્ડંગિ ઓફિસર કેદની સજા ફરમાવી શકે છે. જો કેદની સજાની મુદત ત્રણ માસથી વધુ હોય તો સૈનિકને આખી બટાલિયનની સામે ઊભો કરી સજા સંભળાવવામાં આવે છે અને સિવિલ જેલમાં મોકલવામાં આવે છે. સિવિલ જેલમાં કોઈ જવાન જાય તો તેને ફોજમાંથી બરતરફ કરવામાં આવે. કર્નલ ચૌધરીએ પોતાની સત્તાનો આ અગાઉ અમલ કર્યાે હતો અને એક જવાનને આવી રીતે છ મહિનાની કેદની સજા ફટકારી હતી.

Continue reading જીપ્સીની ડાયરી-૨૦ (કેપ્ટન નરેંદ્ર ફણસે)

ધર્મ અને વિજ્ઞાન (પી. કે. દાવડા)

તમે સારામાં સારા લેખકનું ફીઝીક્સ કે કેમેસ્ટ્રીનું પાઠ્યપુસ્તક લઈ, એમાં ગણેશપૂજાનો વિધિ શોધશો તો તમને મળશે? નહીં મળે, કારણ કે બન્ને વિષય એકબીજાથી ખૂબ જૂદા છે. વિજ્ઞાનમાં બુધ્ધિનું પ્રાધાન્ય છે, ધર્મમાં શ્રધ્ધાનું પ્રાધાન્ય છે. વિજ્ઞાનનો આધાર પૂરાવા ઉપર છે, ધર્મનો આધાર માન્યતા ઉપર છે. વિજ્ઞાન બુધ્ધિનો વિષય છે, ધર્મ મનનો. વિજ્ઞાનમાં તંત્ર છે તો ધર્મમાં મંત્ર છે.

Continue reading ધર્મ અને વિજ્ઞાન (પી. કે. દાવડા)

જીપ્સીની ડાયરી-૧૯ (કેપ્ટન નરેંદ્ર ફણસે)

ગ્રહોનો ખેલ (2)

આર્મર્ડ ડિવિઝનની વાર્ષિક ટ્રેનિંગ એક્સર્સાઈઝનો સમય આવી ગયો હતો. અમારી લોરીડ બ્રિગેડ તેમાં મુખ્ય ભાગ ભજવે. આ વખતે મેજર લાલની બદલી થઈ ગયા બાદ તેમની જગ્યાએ કૅપ્ટન પન્તને મારી કંપનીના એક્ટંગિ કંપની કમાન્ડર નીમવામાં આવ્યા. બ્રિગેડ સાથે અમારી આખી કંપનીએ જવાનું હતું, તેથી કૅપ્ટન પન્ત અને તેમના એકના એક પ્લૅટૂન કમાન્ડર તરીકે અમારે બન્નેએ આ ડ્યૂટી પર જવાનું હતું. પરંતુ કુમાંયૂંના એક ગામડાના રહેવાસી ભૂતપૂર્વ `વિલેજ સ્કૂલમાસ્ટર’ પન્ત – જેમને અન્ય કુમાંયૂંની અફસરો `પણજૂ’ (પન્ત-જૂ) કહીને બોલાવતા, ચૌધરી સાહેબના પ્રિય પાત્ર હતા. તેમણે સી. ઓ. સાહેબને સમજાવ્યા કે નરેને 1965ની લડાઈ વખતે આખી બ્રિગેડને પંજાબના કપુરથલા શહેરથી કાશ્મીરમાં આવેલા એસેમ્બ્લી એરિયા સુધી લઈ જવાની ડ્યૂટીમાં આખી કંપનીનો ભાર સંભાળ્યો હતો. આ તો કેવળ `એક્સર્સાઇઝ’છે, તેથી બે અફસરોને એક્સર્સાઇઝમાં જવાની જરૂર નથી. નરેન એકલો કંપનીનો ભાર સંભાળી શકશે.

Continue reading જીપ્સીની ડાયરી-૧૯ (કેપ્ટન નરેંદ્ર ફણસે)

ડો. નીલેશ રાણાની વાર્તાઓ-૩

રૉંગ નંબર

 આજકાલ ભરોસાપાત્ર માણસો ક્યાં મળે છે?’

**********

લંચ દરમિયાન પતિ-પત્ની વચ્ચે થતી ગુસપુસ, હાસ્યની આપલે, એક થઈ વહેતાં બે ઝરણાં… આ એ જ સ્વાતિ જેને પાછો હું જ મળ્યો, ભરોસાપાત્ર. કેતન મનમાં પસ્તાયો. હૃદયમાંથી ફૂટેલી અનેક સરવાણીઓને પાછી વાળતાં કોરી આંખે બંનેને જોતો રહ્યો. એની તો ભૂખ જ મરી ગઈ હતી. બેસ્ટ મૉર્નિંગ વર્સ્ટ આફ્ટરનૂનમાં બદલાઈ ગઈ હતી. એને ભાગી જવાનું મન થયું. લંચ પછી આભારવિધિ પતાવી તીરની જેમ છટકીને કેતન ભાગ્યો. લિફ્ટની રાહ જોયા વગર જ ચાર દાદરાઓ પગથિયું ચૂક્યા વગર નીચે ઊતરી બહાર આવી ગયો. Continue reading ડો. નીલેશ રાણાની વાર્તાઓ-૩

જીપ્સીની ડાયરી-૧૮ (કેપ્ટન નરેંદ્ર ફણસે)

1966- ગ્રહોના ખેલ

નવા વર્ષની શરૂઆતમાં અમારે સૌપ્રથમ ભારત-પાકિસ્તાનની સંધિ અનુસાર બન્ને સૈન્યોને સરહદ પરથી પાછળ હઠવાની શરૂઆત કરવાની હતી. અમારી આર્મર્ડ ડિવિઝન જાલંધરની આસપાસના વિસ્તારમાં ખસેડાઈ. મારી બટાલિયનને હમીરા નામના નાનકડા ગામની નજીક બંધ પડેલી જગતજિત શુગર ફૅક્ટરીના વિશાળ કમ્પાઉન્ડમાં જગ્યા મળી. શાંતિનો સમય હોવાથી અમને પરિવાર સાથે રહેવાની પરવાનગી આપવામાં આવી. હમીરામાં બે નાનકડા બંગલા હતા. તેમાંનો એક કર્નલ ચૌધરીને મળ્યો અને બીજામાં ઓફિસર્સ મેસ બનાવવામાં આવી. જેમને પરિવાર લાવવા હતા તેમને નજીકના કરતારપુર નામના ગામમાં મકાન ભાડે લઈ રહેવાની છૂટ મળી. મેં મારા સાથી અફસર કૅપ્ટન શર્માની સાથે મળી એક મકાન ભાડે રાખ્યું અને રજા મળતાં બા, અનુરાધા અને ડોલીને કરતારપુર લઈ જવાનું નક્કી કર્યું.

Continue reading જીપ્સીની ડાયરી-૧૮ (કેપ્ટન નરેંદ્ર ફણસે)

કાવ્યધારા-૩

મુકેશ જોષીની કવિતા કાગળ લખવાના એ દિવસોનો  હિતેન આનંદપરા દ્વારા  આસ્વાદ

આજે તારો કાગળ મળ્યો

ગોળ ખાઈને દિવસ ઊગે, એવો દિવસ ગળ્યો

Continue reading કાવ્યધારા-૩

મને હજી યાદ છે-૬૯ (બાબુ સુથાર)

ફરી એક વાર ગ્રીનકાર્ડની લ્હાયમાં

હેતુનાં બે સેમેસ્ટર પૂરાં થઈ ગયાં હતાં. કમનસીબે, બીજા સેમેસ્ટરમાં એક કે બે કોર્સિસમાં એ જોઈએ એટલો સફળ થયો ન હતો. કારણો સમજી શકાય એમ હતાં. પહેલું સેમેસ્ટર દરેક વિદ્યાર્થીઓ માટે એક મોટો પડકાર હોય છે. એક બાજુ હાઈસ્કુલનું શિક્ષણ, બીજી બાજુ કૉલેજનું. બેની વચ્ચે વિશાળ અવકાશ. જો કે, કેટલીક અમેરિકન હાઈસ્કુલો આ અવકાશ ઓછામાં ઓછો કરવાનો પ્રયાસ કરતી હોય છે ખરી, પણ કેટલીક હાઈસ્કુલોમાં એ કામ એક પ્રકારની વિધિ બની રહેતી હોય છે. હેતુની હાઈસ્કુલ પણ એવી જ હતી. બીજા સેમેસ્ટરમાં એને ઘરની આગ અને ગ્રીન કાર્ડની સમસ્યાઓ નડી ગઈ. એ પણ સમજી શકાય એમ હતું. સતત અસ્થિરતા માણસને સ્થિર બનીને કશું જ કામ ન કરવા દે. એટલે અમે એના ભાવિ વિશે પણ નવેસરથી વિચારવાનું શરૂ કર્યું. મને થયું કે જો એને કૉમ્પ્યુટર વિજ્ઞાનમાંથી Information Scienceમાં મૂકવામાં આવે તો કદાચ એના પરનો બોજો થોડો હળવો થઈ જાય. એટલું જ નહીં, હવે ઇન્ટરનેટની ઝડપ પણ ખૂબ વધી ગઈ હતી. એને કારણે outsourcing લગભગ એક કુદરતી પરિસ્થિતિ બની ગઈ હતી. એ સંજોગોમાં એ કૉમ્પ્યુટર વિજ્ઞાન ભણે તો પણ એણે નોકરી મેળવવા ઘણો સંઘર્ષ કરવો પડે. વળી મારો દીકરો મારી જેમ જ મહત્વાકાંક્ષી ન હતો. સ્પર્ધા એના સ્વભાવમાં જ ન હતી અને હજી પણ નથી. મને એના પર ગર્વ છે. એને સંગીતનો શોખ હતો. મેં એ વિશે અગાઉ નોંધ્યું છે. એ પણ પાશ્ચાત્ય સંગીતમાં. એ ભણતાં ભણતાં સંગીત પણ શીખતો. મોટા ભાગનું પોતાની જાતે. એ સંગીત લખતો. એ પ્રમાણે ગિટાર વગાડતો. ક્યારેક મને સંભળાવતો ત્યારે કઈ નોટ પર એણે કયા પ્રકારની છૂટ લીધી છે અને એમાં એણે કયા પ્રકારનો પ્રયોગ કર્યો છે એની વાત એ કરતો. મને એમાં કંઈ સમજાતું નહીં. પણ હું એક બાપ હોવાને નાતે એને ગંભીરતાથી સાંભળતો અને ક્યારેક મારું ગણિત અને ભાષાશાસ્ત્રનું જ્ઞાન વાપરીને એને કેટલાક પાયાના પ્રશ્નો પણ પૂછી નાખતો. મને ઘણી વાર થતું કે જો હું અમેરિકન નાગરિક બની ગયો હોત તો લોન લઈને પણ દીકરાને સંગીતની જ કોઈક કૉલેજમાં મૂકત. મારા કુટુમ્બમાં આમ તો સંગીત સાથે કોઈને પણ ના’વાધોવાનો સંબંધ નથી. મારી બાના દાદા હાર્મોનિયમ રીપેર કરતા એવું મેં બા પાસેથી સાંભળેલું. પણ, હેતુનો સંગીતરસ મને તો એક અકસ્માત જ લાગતો હતો. પછી અમે સાથે બેસીને એના ભાવિ વિશે ચર્ચા કરી. મેં એને કહ્યું કે તેં જેટલા કોર્સિસ લીધા છે એમાંના મોટા ભાગના Information Scienceમાં સ્વીકારવામાં આવશે. એ સંજોગોમાં તારે ઓછો માનસિક સંતાપ આપે એવા જ ક્ષેત્રમાં ભણવું જોઈએ. હું, કોણ જાણે કેમ, માનસિક સંતાપ સાથે જ્ઞાનપ્રાપ્તિની તરફેણમાં ન હતો. હું નહોતો ઇચ્છતો કે જેટલું અને જેવું મેં સહન કર્યું છે એટલું અને એવું મારો દીકરો પણ સહન કરે.

Continue reading મને હજી યાદ છે-૬૯ (બાબુ સુથાર)