અજંતાની ચિત્રકળા

આસરે ૨૪૦૦ થી પણ વધારે વરસ જૂના, છત, દિવાલો અને થાંભલાઓ પર દોરેલા ચિત્રો, આજે પણ વિશ્વભરના ચિત્રકળા ચાહકોને આકર્ષે છે. આ ચિત્રો Fresco પ્રકારના છે કે Murals છે, એની ચર્ચામાં ન પડિયે તો પણ એક વાત તો આશ્ચ્રર્યજનક છે કે જે સમયમાં રંગો, પીંછીઓ અને ચિત્રકળા માટેના આજ જેવા સાધનો ઉપલબ્ધ ન હતા, Reference માટે ફોટોગ્રાફસ ન હતા, એ સમયે કલાકારોએ આ ચિત્રો પથ્થર ઉપર કેવી રીતે ચિતર્યા હશે? અને તે પણ આટલી મોટી આકૃતિઓ? અને આટલી સદીઓ સુધી ટકી રહે એવા રંગો કેવી રીતે બનાવ્યા હશે?

મોટાભાગના ચિત્રો બૌધ ધર્મ અને એની જાતક કથાઓ અંગે છે. થોડા અન્ય વિષયના ચિત્રો પણ છે.

૧૯૨૭ માં ઓંધના રાજાએ કેટલાક અગ્રણી ચિત્રકારોને એક મહિના માટે અજંતાના ચિત્રોની અનુકૃતિઓ પોતાના સંગ્રહ માટે એકઠી કરવા આમંત્રણ આપ્યું. આના માટે આવવા જવાની અને રહેવા જમવાની સગવડ, ચિત્રકામ માટેના બધા જરૂરી સાધનો ઉપરાંત ૧૦૦ રૂપિયાનું માનદ વળતર આપવાનું નક્કી કર્યું. કલાકારો માટે તો આ એક અભ્યાસની તક હતી. જાણીતા કલાકારોના ગ્રુપમાં શ્રી રવિશંકર રાવળનો પણ સમાવેશ થયેલો.

રવિભાઈના શબ્દોમાં કહું તો અજંતા શૈલી જાણેકે એમના લોહીમાં ઉતરી ગઈ હતી. એમના એ અભ્યાસ પછી કાકાસાહેબ કાલેલકરે એમને કહ્યું હતું કે હવે તમે દ્વીજ થયા.

આ અભ્યાસ પછી અજંતા શૈલીના એમણે દોરેલા કેટલાક ચિત્રોની નકલો વેંચાઈ પણ હતી.

આ પોસ્ટમાં મેં શ્રી રવિશંકર રાવળે દોરેલી ત્રણ અનુકૃતિઓ આપી છે. આવતી પોસ્ટમાં થોડા વધારે ચિત્રો મૂકીશ.

આ ચિત્રમાં એક સ્વર કિન્નરીની અનુકૃતિ છે, જેમાં અજંતા શૈલીના ચિત્રનું સંપૂર્ણ દર્શન થાય છે.

આ ચિત્રમાં બુધ્ધને આત્મજ્ઞાન થયા પછી પોતાના મહેલમાં ભિક્ષા માગવા જાય છે, અને પત્ની યશોધરા અને પુત્ર રાહુલનો સામનો થાય છે એ ક્ષણ દર્શાવી છે. ચિત્રની ખુબી એ છે કે બુધ્ધનું કદ યશોધરા અને રાહુલ કરતાં ઘણું મોટું દર્શાવ્યું છે, જે બુધ્ધના નવા સ્વરૂપને દર્શાવે છે.

આ ચિત્રમાં આગલા ચિત્રમાં બતાડેલા યશોધરા અને રાહુલનું Enlargement છે, જેથી એમના મુખના ભાવ સ્પષ્ટ જોઈ શકાય.

2 thoughts on “અજંતાની ચિત્રકળા

  1. વહાલા દાવડાસાહેબ,
    મારી સવાર સુન્દર અને રંગીન કરવા બદલ આપશ્રીનો ખુબ ખુબ આભાર..
    અદભુત પેઈન્ટીંગ માણી આનન્દ…
    ફરીથી આભાર..
    ..ગો.મારુ

    Like

પ્રતિભાવ

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  બદલો )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  બદલો )

Connecting to %s