કલાગુરૂનો જાપાનનો પ્રવાસ

૧૯૩૬ માં રવિભાઈ થોડા મિત્રો સાથે દરિયાઈ માર્ગે જાપાનના પ્રવાસે ગયેલા. સ્ટીમર મુંબઈથી કોલંબો, સિંગાપોર, હોંગકોંગ અને શાંઘાઈ થઈને જાપાન ગઈ હતી. એક તરફનું સેકંડ ક્લાસનું ભાડું ૨૭ પાઉન્ડ હતું. એ સમયે એક પાઉન્ડની કીમત ૧૩ રૂપિયા હતી. જો ૯૦ દિવસમાં પાછા ફરવા સાથેની (Return) ટીકીટ ખરીદો તો એ ૩૪ પાઉન્ડમાં મળતી, એટલે ૨૦ પાઉન્ડની બચત થતી. રવિભાઈએ ૯૦ દિવસમાં પાછા આવવાવાળી ટીકીટ ખરીદીને માર્ચ મહીનામાં પ્રવાસની શરૂઆત કરી.

રસ્તામાં જે જે બંદરે સ્ટીમર થોભતી ત્યાં ૮-૧૦ કલાકથી માંડીને એક-બે દિવસ એ શહેર જોઈ શકાય એવી વ્યવસ્થા હતી. રવિભાઈ જ્યાં પણ જતા, ત્યાં પોતાની સ્કેચબુક સાથે જ રાખતા. એમણે એ પ્રત્યેક જગ્યાએ જે કંઈ જોયું એના ચિત્રો સ્કેચબુકમાં દોરી લીધા હતા.

આપણા દેશી લોકો જાપાનના પ્રવાસે જતા ત્યારે જાપાન સ્થિત દેશી લોકો ખૂબ મદદરૂપ થતા. એમની મદદથી, રવિભાઈએ જાપાનનું સર્વાંગી નિરીક્ષણ કરેલું. ત્યાંના માણસો, ત્યાંની સંકૃતિ, ત્યાંનું શિલ્પ-સ્થાપત્ય, ત્યાંની કલા-કારીગરી, આમ અનેક દૃષ્ટીકોણથી એમણે એ દેશનો અભ્યાસ કરેલો. એમની બીજી એક સારી આદત એ હતી કે પ્રવાસ દરમ્યાનના પ્રત્યેક દિવસના નાના-મોટા અનુભવો એ ડાયરીમાં ટપકાવી લેતા.

જાપાનના પ્રવાસ દરમ્યાન મોટી મુશ્કેલી ભાષાની હતી. બહુ જ ઓછા લોકો અંગ્રેજી જાણતા હતા, એટલે આપણાં લોકો જે જાપાનીસ ભાષા સમજતા હોય, એમના સાથ વગર તો કંઈ થઈ જ ન શકે. ૧૯૭૦ માં મેં ૧૮ મહીના સુધી જાપાનીસ એંજીનીઅરો સાથે કામ કર્યું હતું. એમાંથી માત્ર ચાર-પાંચ લોકો જ અંગ્રેજી સમજતા હતા, એમના નામો મને હજી યાદ છે, ઓકુમુરા, ટોકુનાગા, શિમાચી, સોહોચી કીકુચી. એમની સાથે પણ વાતચીત કરવામાં મને મુશ્કેલી આવતી.

જાપાનથી પાછા ફર્યા બાદ એમણે કુમાર માસિકમાં ૧૬ હપ્તામાં પોતાના જાપાનના અનુભવો સચિત્ર વર્ણવ્યા છે. આ લેખમાળાની મર્યાદાને લક્ષમાં રાખીને હું અહીં વધારે વિગતો આપી શકું નહીં. પણ કુમારમાં પ્રગટ થયેલા હપ્તાઓ વાંચ્યા પછી એટલું કહી શકું એક રવિભાઈ માત્ર ચિત્રકલાના જ નિષ્ણાત ન હતા, એ એક ઉચ્ચ કક્ષાના સાહિત્યકાર પણ હતા. એમનું જાપાનની મુસાફરીનું વર્ણન, એમના પુસ્તક “કલાકારની સંસ્કારયાત્રા”માં સમાવી લેવામાં આવ્યું છે.

1 thought on “કલાગુરૂનો જાપાનનો પ્રવાસ

  1. આજે થોડા ગેપ પછી શાંતિથી આપના બ્લોગની મુલાકાત લીધી.ઘણું વાંચ્યુ. સરળ રજૂઆત,સચિત્ર કથા અને કલાકારની જીવન ઝરમર વાંચવાની મઝા આવી.

    Like

પ્રતિભાવ

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  બદલો )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  બદલો )

Connecting to %s