સાક્ષરો-દયારામ, દલપતરામ અને નર્મદ

(દયારામ ૧૭૭૭-૧૮૫૨)

દયારામ ગરબી શૈલીમાં ગીતો રચનાર પ્રથમ મધ્યકાલીન કવિ હતા. તેમના પુષ્ટીમાર્ગી કૃષ્ણભ્ક્તિના પદો ખૂબ જ પ્રખ્યાત છે. દયારામ, નરસિંહ મહેતા અને મીરાંબાઈ, આ ત્રણ ગુજરાતી સાહિત્યના ભક્તિ આંદોલનના અગ્રણીઓ ગણી શકાય.

દયારામની આ રચના તો મને બહુ જ ગમે છે.

 શ્યામ   રંગ  સમીપે   ન  જાવું

 મારે આજ થકી શ્યામ રંગ સમીપે ન જાવું

 જેમાં કાળાશ તે તો સૌ એકસરખું

 સર્વમાં    કપટ    હશે     આવું

 

(દલપતરામ ૧૮૨૦-૧૮૯૮)

ઓગણીસમી સદીના ગુજરાતી સાહિત્યકારોમાં દલપતરામનું નામ મોખરાનું છે. એમણે લોકોની જીભે રમતા અનેક કાવ્યો લખ્યા છે. આ કાવ્યો પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શાળાઓમાં ભણીને ગુજરાતીઓની ઘણી પેઢીઓ ઊછરી છે. અંધેરી નગરી ને ગંડુરાજા તો એક કહેવત બની ગઈ છે. ઊંટ કહે આ સભામાં, વાંકા અંગવાળા ભૂંડા, પશુઓને પક્ષીઓ અપાર છે ને કોણ ભૂલી શકે?

કલાગુરૂના નરસિંહ, મીરાં અને અખાની જેમ દલપતરામનું ચિત્ર પણ ખૂબ જ લોકપ્રિય છે.

 

(નર્મદ ૧૮૩૩-૧૮૮૬)

“સૌ ચલો જીતવા જંગ બ્યુગલો વાગે, યા હોમ કરીને પડો ફતેહ છે આગે.” યાદ આવે છે આઝાદીની લડાઈ વગતે પોરસ ચડાવતી આ કવિતા? આ કવિતાએ નર્મદને વીર નર્મદ બનાવી દીધો.

નર્મદના નીડર લખાણનો નાનકડો નમૂનો આપું છું. “ ગુજરાતીલોકો જેવી નફટ જાત બીજી કોઈ નથી. કૂતરાની પુંછડી ભોંયમાં દાટો તોયે વાંકી, કહી કહીને મોઢું થાકી ગયું, પણ બેશરમીથી એક કાને સાંભળી બીજા કાનેથી કાઢી નાખે. નકટીનું નાક કાપ્યું તો નવ ગજ વધ્યું. આવા છે ગુજરાતી લોકો, ખરાબ રશ્મો, નીચા વ્હેમો, ગાંડા વિચારો, શરમ ભરેલી રીતો, એ બધા વિષે લખતાં લખતાં તો કાગળ ખૂટ્યા, શાહી ખતમ થઈ, કલમ થાકી ગઈ, પણ એમના મન પર પંદર વરસમાં કંઈ અસર થઈ નહીં”

આવા નર્મદને કલાગુરૂએ કેવો ઊઠાવ આપ્યો છે એનું તમે જ આંકલન કરો.

પ્રતિભાવ

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  બદલો )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  બદલો )

Connecting to %s