કલાગુરૂના શિષ્યો-૧


ત્રિગુણાતીત પંચોલી

(૧૯૩૪માં કલાગુરુ રવિશંકર રાવળે “ગુજરાત કલાસંઘ ચિત્રશાળા” નામની નિશુલ્ક ગુરુકુળ સંસ્થા અમદાવાદમાં શરુ કરી. તેમના પ્રથમ શિષ્યગણમાં શ્રી.ત્રિગુણાતીત પંચોલી પણ હતા. થોડા સમય પહેલા જ એમનું અવસાન થયું છે. તેમના કલાગુરુ સાથેના  વિદ્યાર્થીકાળના પ્રસંગો એમના શબ્દોમાં અંહી રજુ કરૂં છું. )

મારો જન્મ તા. ૨૦, જુન-૧૯૧૮માં ગુજરાતમાં આવેલ મહેસાણા જિલ્લાના વસઈ ગામમાં થયો.મારા પિતાશ્રી રવિશંકર નારાયણદેવ સંસ્કૃતના મહાવિદ્વાન તત્વવેત્તા અને વ્યાકરણાચાર્ય હતા. મારાં માતુશ્રી મેનાબા સુસંસ્કારી, શ્રેષ્ઠ ગૃહિણી હતાં. મારાં બધાં ભાઈ બહેનોમાં હું સૌથી નાનો હતો.

સન ૧૯૨૩માં પિતાશ્રીને માણસા દરબારનું આમંત્રણ આવ્યુકે  તેમને  રાજ્યના રાજશાસ્ત્રી તરીકે પસંદ કરવામાં આવ્યા હતાં. તેથી અમારું વસવાનું માણસામાં દરબારી મકાનમાં થયું. અહીં મને પ્રાથમિક શાળામાં પ્રથમ ધોરણમાં દાખલ કરવામાં આવ્યો. શાળાના અભ્યાસ સાથે મને ઘરે પિતાશ્રી સંસ્કૃત શીખવતા. તેવામાં મુંબાઈથી એક ચિતારો દરબાર મહેલની ભીંતો પર મોટાં ચિત્રો કરવા બોલાવેલો. ત્યારે અમે બન્ને ભાઈઓ તે જોયા કરતા. અમને ચિત્રો દોરવાનો શોખ એની પરથી પડેલો.

સન ૧૯૩૨માં મને સંસ્કૃતના વધુ અભ્યાસ માટે અમદાવાદ મોકલવામાં આવ્યો. પણ બે વર્ષમાં તો મને તે અઘરું લાગવાથી કંટાળી ગયો. મને તો ચિત્રો કરવાનું ઘણું જ ગમતું.; અને તેથી એક નોટબુકમાં ચિત્રો દોર્યે રાખતો.

  સન ૧૯૩૪માં ઓક્ટોબર માસમાં વિજયા દશમીએ ચિત્રશાળાનું ઉદ્ઘાટન થયું. ચિત્રકાર શ્રી. રવિશંકર રાવળે એલિસબ્રીજમાં આવેલ એક મોટા બંગલામાં ‘ગુજરાત કલા સંઘ’ નામે ચિત્રશાળા શરૂ કરી. તેમાં સૌ પ્રથમ વિદ્યાર્થી તરીકે મેં પ્રવેશ મેળવ્યો.

‘કુમાર’ માસિકનો સન ૧૯૨૪માં પ્રથમ અંક પ્રકશિત થયો ત્યારથી અમે સૌ તે વાંચતા. તેમાં આવતા રવિભાઈ તથા કનુ દેસાઈનાં છાયાચિત્રો અને રસિકલાલ પરીખનાં ચિત્રો અમને ખૂબ જ ગમતાં. તે રીતે  આ કલાકારોનો પરિચય તો ત્યારથી જ થયેલો. શ્રી. રવિભાઈ તેના તંત્રી હતા. આ બધું અમારે માટે  પ્રેરણાદાયક હતું. ગુજરાત કલા સંઘ ચિત્રશાળામાં મેં પ્રવેશ મેળવ્યો; ત્યારે કલા શિક્ષકોમાં પૂજ્ય રવિભાઈ ઉપરાંત શ્રી. રસિકલાલ પરીખ અને કનુ દેસાઈ પણ હતા. તેમાં કનુભાઈ તો અવાર નવાર આંટો મારી જતા. પણ રસિકભાઈ પુરો સમય આપી સૌને શીખવતા. તે પરણીને આવ્યા પછી ચિત્રશાળાની સામે આવેલા એક બંગલાના ભાગમાં તેમના પત્ની વિદ્યાબેન સાથે નજીકમાં જ રહેતા. કનુભાઈ ગુજરાત સોસાયટીમાં આવેલ ‘દિપીકા’ નામના મકાનમાં તેમના નવપરણિત પત્ની નાગર કન્યા ભદ્રાબહેન સાથે રહેતાં ચિત્રશાળાનો બંગલો રવિભાઈના ‘ ચિત્રકૂટ’ નામે બંગલાની હરોળમાં હતો. તેમના બંગલાને ચિત્રશાળાના બંગલા વચ્ચે બચુભાઈ રાવતનો ‘નેપથ્ય’ નામે બંગલો આવેલો હતો. તે ‘કુમાર’ માસિકના વ્યવસ્થાપક હતા. ચિત્રશાળા એલિસબ્રીજમાં ખોલી, તે અગાઉ રવિભાઈ પાસે ચિત્ર શીખવા જનારા શિષ્યોમાં સૌથી પ્રથમ કનુ દેસાઈ હતા. તે તો છેક બૌઆની પોળમાં રવિભાઈને ઘેર શીખવા જતા. રાયપુરના  ‘કુમાર’ કાર્યાલયના વર્ગમાં શીખનારાઓમાં જગન મહેતા, વ્રજલાલ ત્રિવેદી જેવા ગણ્યા ગાંઠ્યા હતા.

 મેં એલિસબ્રીજની ચિત્રશાળામાં પ્રવેશ મેળવ્યો, ત્યારે ત્યાં શ્રી. વ્રજલાલ ત્રિવેદી, ચન્દ્રશંકર રાવળ અને બીજા એક બે હતા. મારી પછી દાખલ થનારાઓમાં બંસીલાલ વર્મા, તેમના ભાઈ લક્ષ્મણ વર્મા,ધીરૂભાઈ ગાંધી, ભીખુભાઈ આચાર્ય, છગનલાલ જાદવ, તુળજાશંકર ત્રિવેદી, પ્રતાપરાય પરીખ, શાંતિલાલ ત્રિવેદી વિ. હતા.

મારી કલા ઉપાસના : ચિત્રશાળાના અભ્યાસક્રમમાં ‘સ્ટીલ લાઈફ’ -પદાર્થ ચિત્રો, જલરંગોમાં ફૂલો, મહાન ચિત્રકારોનાં ચિત્રોની  નકલ, પછી દૃષ્ય ચિત્રોનું આલેખન –એ ક્રમમાં તાલીમ અપાતી. છેલ્લે મૌલિક ચિત્રો કરાવતા.મારું સૌથી પ્રથમ ચિત્ર ‘ તુલસીને પાણી’ જ્યારે મેં પુરું કર્યું, અને તે ‘કુમાર’માં છપાયું ત્યારે બચુભાઈએ કહેલું કે, ‘આ વર્ષનાં બધા ચિત્રોમાં આ શ્રેષ્ઠ છે; જે સદા સૌને જોવું પ્રિય થઈ પડશે.‘ તે પછી ‘ભગત’ અને ’ હોળી પૂજન’ પણ ‘કુમાર’માં પ્રસિદ્ધ થયાં. આમ બે વર્ષના અભ્યાસ દરમ્યાન મને ગુજરાતનો પ્રસિદ્ધ ચિત્રકાર માનવામાં આવ્યો.

. (તુલસીને પાણી)

 

એ જ વર્ષે , એટલે ૧૯૩૬માં ગુજરાત સાહિત્ય સંમેલનનું બારમું અધિવેશન અમદાવાદમાં ભરવામાં આવ્યું; તેના પ્રમુખ પદે મહાત્મા ગાંધી હતા. તેની સાથે જ ગુજરાતના ચિત્રકારોનાં ચિત્રોનું પ્રદર્શન પણ પૂ.રવિભાઈના માર્ગદર્શન નીચે ગોઠવવામાં આવ્યું હતું. તે પ્રદર્શનનું ઉદ્ઘાટન પણ ગાંધીજીના હસ્તે થવાનું હતું. ગાંધીજીની સાથે તેમના મિત્ર ડો. પોલોક પણ હતા. ચિત્રો જોતાં જોતાં જ્યારે તેઓ મારા ચિત્ર -‘ભુતકાળનાં ગીતો’  ( રાવણ હથ્થો)- પાસે આવ્યા; ત્યારે ગાંધીજી કહ્યું હતું, “હું આ ચિત્રને જ સાચી કલાકૃતિ કહું છું; કારણ કે, આ ચિત્રને સમજવા મારે કોઈની જરૂર નથી. આ ચિત્ર તો નાના બાળકથી દરેક વયના માણસોને સમજાય અને આનંદ આપે  તેવું છે.  અરે! ગામડાનો ખેડૂત, કોશ ચલાવનાર કોશિયો પણ તેનો આનંદ લઈ શકે છે.” મારું તે ચિત્ર ડો. પોલોકને પણ ખૂબ જ પસંદ પડ્યું અને તેમણે તે ખરીદી લીધું.  તે પછી ડો. પોલોક એ ચિત્ર લન્ડન લઈ ગયા. ત્યાં તે ખૂબ જ તારીફ પામ્યું.  ડો.પોલોકે મારા વધુ અભ્યાસ માટે ત્યાંની રોયલ સોસાયટી ઓફ ફાઈન આર્ટ્સની સ્કોલરશીપ મેળવી મને એડમીશનનું ફોર્મ પણ મોકલ્યું હતું. પણ તે સમયમાં મારું સ્વાસ્થ્ય સારું ન હોવાથી હું જઈ ન શક્યો.

  (રાવણહથ્થો)

સન ૧૯૩8 માં સૂરત જિલ્લાના હરિપુરા ગામમાં તાપી નદીના તટે કોન્ગ્રેસનું મહા અધિવેશન ભરાયું હતું જેના પ્રમુખપદે સુભાષચન્દ્ર બોઝ હતા. ત્યારે તેના મુખ્ય પ્રવેશદ્વાર વિ. ના સુશોભન માટે બંગાળથી શ્રી. નંદલાલ બોઝ તેમના શાંતિનિકેતનના શિષ્યો સાથે આવ્યા હતા.તે સમયે ત્યાં  ગુજરાતના કલાકારોનાં ચિત્રો સાથે ગુજરાતની સંસ્કૃતિનું પ્રદર્શન પણ ભરાયું હતું. તેમાં હું એકવાર સ્કેચ દોરતો હતો ત્યારે શ્રી. નંદબાબુ તે પ્રદર્શન જોવા આવેલા. તેમણે મારી સ્કેચબુક જોવા માંગી. મેં તેમને આપી.  તે જોઈને તેઓ ખુબ રાજી થયેલા અને તેમણે ‘પદ્મિની’નું સુંદર રેખાંકન મારી સ્કેચબુકમાં દોરી આપ્યું.

      ઈ.સન. ૧૯૩8માં દિલ્હીના ચિત્ર પ્રદર્શનમાં મારા  એક ચિત્ર ‘પ્રારબ્ધનો પલટો.’ ફર્સ્ટ પ્રાઈઝ સુવર્ણ ચન્દ્રક મેળવ્યો. તે ચિત્ર લુણાવાડાના રાજાશ્રીએ ખરીદ્યું.

       ઈ.સન ૧૯૪૦માં ગાંધી આશ્રમથી નરહરિભાઈ પરીખનો પત્ર આવ્યો કે, ‘તમને અહીની શાળામાં માસિક રૂપિયા પંચોતેરના પગારથી નીમવામાં આવ્યા છે.’ તેથી હું ત્યાં ગયો અને શાળાની બાજુમાં આવેલા શિક્ષક નિવાસમાં મને રહેવા માટે ઘર આપ્યું. ત્યાંના  મારા શિક્ષણકાર્યથી નરહરિભાઈ અને અન્ય સૌ ખૂબ રાજી થયા. તેવામાં ૧૯૪૨ના ઓગસ્ટમાં ‘ક્વીટ ઈન્ડિયા’ ની ‘અંગ્રેજો હિન્દ છોડો’ની લડત શરૂ થઈ. બધા જ નેતાઓને પકડીને જેલમાં પુરવામાં આવ્યા. હું પણ તે લડતમાંથી ભૂગર્ભમાં ચાલતી પ્રવૃત્તિમાં જોડાયો. જ્યારે તે લડતમાંથી પાછા આવી મેં મારા ઘરમાં જોયું તો આખું ઘર ખાલી હતું. બધું જ ચોરાઈ ગયું હતું. મારા આશ્રમ વાસી થયા પછી ગુજરાત કલા સંઘ ચિત્રશાળા તો બંધ થઈ ગઈ હતી. તેથી ત્યાં પાછા જવાનો કશો અર્થ ન હતો. પછીના વર્ષો અન્ય શિક્ષણ સંસ્થાઓમાં બાળશિક્ષણ અને ચિત્રશિક્ષણમાં વિત્યો.

સન ૧૯૪૩માં શેઠ શ્રી. અંબાલાલ સારાભાઈને ત્યાં તેમનાં પૌત્રો માટે યોગ્ય શિક્ષકની જરૂર પડી. તે માટેની પુરી યોગ્યતા મારામાં છે એમ તેમને કોઈએ માહિતી આપતાં  હું આશ્રમની મારી જવાબદારીમાંથી મુક્ત થઈ, શાહીબાગમાં આવેલ તેમના વિશાળ બંગલામાં તેમના કામમાં જોડાયો અને તે ઉત્તમ રીત પાર પાડ્યું. અહીં અંબાલાલ સારાભાઈનાં પુત્રવધુ મનોરમાબેનની બે દીકરા આનંદ અને સુહૃદ માટે શિક્ષણ કાર્ય ચાલતું હતું; અને મેડમ મોન્ટેસરીની સૂચના પુજબ જ એ પદ્ધતિ અનુસાર કામ કરાવાતું. મારા અહીંના કાર્યની તેમને જાણ થતાં તેમણે  પોતે મને  દક્ષિણમાં કોડાઈ કેનાલના ગિરીશિખરે યોજેલા એડવાન્સ ટીચર્સ ટ્રેઈનિંગ કોર્સમાં પોતાની સહાયમાં મોકલવા માટે ખૂબ જ આગ્રહ કર્યો. મનોરમાબેને પણ તેમાં પોતાનાં બાળકોનું હિત સમજી મને ત્યાં મોકલી આપ્યો. ત્યાં તેમના લેસન માટે તે તે વિષયના ઇન્ફોર્મેશન  ચાર્ટ અને ચિત્રો કરી મેં તેમને મદદ કરી. ત્રણ માસને અંતે તેમનો કોર્સ પુરો થતાં પદવીદાન સમારંભમાં સર્વ  શિક્ષકોને તે કોર્સમાં પાસ થયાનું પ્રમાણપત્ર એનાયત કરવામાં આવ્યું. મને પણ એવું સર્ટિફિકેટ આપવામાં આવ્યું. તે સમયે તેમણે સૌની સામે જાહેર કર્યું કે, ‘જો આ શ્રી. પંચોલી મને થોડાં વર્ષ અગાઉ મળ્યા હોત, તો મારી ઘણી ઇચ્છા પુરી થાત. પણ કાંઈ નહીં હજી પણ જો તે મારી સાથે રહી મને સહાય કરશે તો મારી ઇચ્છા હું પુરી કરી શકીશ.  આ પછી મેડમે મને પુછ્યું,” શું તેઓ (મનોરમાબેન) તેમનાં સૌ બાળકોને કોઈ નિશાળમાં ભણાવે છે?” મેં કહ્યું,” ના! તેઓ તો પોતાના બંગલાના એક  ભાગમાં બાળકોને દરેક વિષયના શિક્ષકોને બોલાવીને અભ્યાસ કરાવે છે.” ત્યારે તેમણે મને કહ્યું,” કદાચ તેથી તે બાળકોને ફક્ત વિષયોનું જ જ્ઞાન મળશે  પણ જે સામાજિક અનુભવ અનેક વિદ્યાર્થીઓ સાથે સામૂહિક રીતે શાળામાં મળવો જોઈએ તેનાથી તે બાળકો વંચિત રહેશે. માટે આ માટેનો મારો ખાસ આગ્રહ તેમને જણાવીને શાળામાં શિક્ષણ શરૂ કરાવશો.”

        સન ૧૯૪૭માં મનોરમાબેને  ‘રિટ્રિટ’ બંગલાની સામે આવેલા વિશાળ ‘ખજુરી’ બંગલામાં બાલમંદિર  શરૂ કર્યું. આ શાળાનો વિકાસ અતિ ઝડપે થયો. તે પછી પ્રાથમિક, માધ્યમિક અને હાઈસ્કૂલ સુધીના વર્ગો સુધી પહોંચ્યું. શ્રેયસની ફી માસિક ત્રણસો રૂપિયા હતી, તેથી તેમાં મોટા ભાગના મીલ માલિકો અને શ્રીમંતોનાં બાળકો જ ભણી શકતાં. આ સ્થિતી મને ગમતી ન હતી. તેથી હું રાજીનામું આપી મારી જવાબદારીમાંથી મુક્ત થયો.

આ સ્થિતીમાં લીનાબેને એલિસબ્રિજમાં આવેલાએક ઊંચા ટેકરાની વિશાળ જગ્યામાં સ્થળાંતર કર્યું, અને ‘શ્રેયસ ફાઉન્ડેશન’નું નામ રાખ્યું. પણ અહીં સંસ્થાની સ્થિતી તેમણે ધાર્યા કરતાં ઉલટી થઈ. પ્રાથમિકથી હાઈસ્કૂલ સુધીનાં જે બાળકો હતાં, તે ગમે તે કારણે જતાં રહ્યાં. આર્ટ્સ કોલેજ અને સાયન્સ કોલેજમાં તો કોઈ વિદ્યાર્થી હતાં જ નહીં. એટલે મેં પણ મારી પુત્રી પ્રજ્ઞાને એલિસબ્રિજમાં આવેલીએચ.કે. આર્ટ્સ કોલેજમાં દાખલ કરી. શ્રેયસ ફાઉન્ડેશનમાં હવે ફક્ત બાળમદિરના વર્ગો જ રહ્યા.

     શ્રેયસમાંથી મુક્ત થયા પછી મેં મારા સિદ્ધાંત મુજબની શાળા શરૂ કરવાનો નિર્ણય કર્યો. અને મારે શાહીબાગમાં જ શેઠ શ્રી. જયકૃષ્ણ હરિવલ્લભદાસનું , તેમના બંગલાની બાજુમાં જ આવેલું સફરી બાગ નું  મકાન ભાડે રાખ્યું. સન ૧૯૫૮ની ફેબ્રુઆરીની ૧૨મી તારીખે વસંત પંચમીના રોજ શ્રીમતિ લીનાબેનના હસ્તે, ‘આશિષ બાલમંદિર’નું ઉદ્ઘાટન થયું. અહીં બે વર્ષમાં તો વિદ્યાર્થી સંખ્યામાં વધારો થતાં મકાન નાનું પડવા લાગ્યું. ત્યારે શેઠ શ્રી. કસ્તુરભાઈના દીકરા શ્રેણિકભાઈનો પુત્ર સંજય પણ અહીં જ ભણતો હતો. શ્રેણિકભાઈને અમારી આ સ્થિતીની ખબર પડતાં, તેમણે મને તેમના બંગલાની સામે આવેલ એક વિશાળ ખાલી મકાનમાં શાળા ખસેડવા આગ્રહ કર્યો તેઓ અમને ભાડું લીધા વિના જ આપવા માંગતા હતા. અમે શાળા ત્યાં લઈ ગયા.અહીં ધોરણ ૧ થી ૪ સુધી શાળાનો વિકાસ થયો. ત્યારે શ્રેણિકભાઈ અને તેમનાં પત્ની પન્નાબેને મને બાલમંદિરથી જ ફક્ત અંગ્રેજી માધ્યમ શરૂ કરવા જણાવતાં મેં તેમને સમજાવવા પ્રયત્ન કર્યો કે, વિશ્વભરના શિક્ષણકારો દરેક બાળક માટે તેનું પ્રાથમિક શિક્ષણ તો માતૃભાષામાં જ ભણાવવાનું કહે છે. પણ તેઓ માન્યા નહીં. ત્યારે મેં તેમને કહ્યું કે, ‘હું તો સિદ્ધાંતવાદી હોઈ, હું કદી અંગ્રેજી માધ્યમની સ્કૂલ કરી શકીશ નહીં. પણ તમે તમારી ઇચ્છામુજબ આ જ સ્થાને અંગ્રેજી માધ્યમની શાળા બનાવજો. હું મારે માટે બીજું સ્થાન શોધી લઈશ.”

   સન ૧૯૬૪માં મેં શાહીબાગમાં જ શેઠ શ્રી. સોમનાથ રૂઘજીનો વિશાળ બંગલો માસિક સાતસો રૂપિયાથી ભાડે રાખી લીધો.. આ સ્થાને આ સંસ્થાનો વિકાસ બાલમંદિર, પ્રાથમિક , માધ્યમિક અને હાઇસ્કૂલ સુધી થયો. બાલમંદિરની ફી પ્રારંભથી માસિક દસ રૂપિયા હતી  જ્યારે પ્રાથમિક અને માધ્યમિક વર્ગોમાં ભણતા વિધ્યાર્થી દીઠ રૂ. પંદર હતી.

    આ રીતે મારા અને મારાં પત્ની મંજુલાબેનના જીવનનાં પાંત્રીસ વર્ષો શિક્ષણકાર્યમાં વીત્યાં. મારી વય ૭૦ની થઈ. મારાં પત્નીની ઉમર પણ લગભગ ૬૦ વર્ષની થઈ. આ વયે અમે નિવૃત્ત થવાનું વિચાર્યું; અને ઉત્તરમાં હિમાલય પાસે આવેલા ઉત્તરકાશીમાં જઈ વસવા નક્કી કર્યું.     આ વાત અમારી પુત્રી જે અમેરિકાવાસી હતી તેને કાને પડતાં તે અમદાવાદ  આવી અને અમને કહ્યું,” બાપુજી! તમે અને મમ્મી અમેરિકા આવી અમારી સાથે થોડોક સમય રહો અને જો ન ફાવે તો પછી તમારે જ્યાં જવું હોય ત્યાં જજો.” અમે બન્નેએ દીકરી અને જમાઈ રવિન્દ્રની વાત સ્વીકારી. તેમણે તે અંગેનો વિધી – સ્પોન્સરશીપ વિ. પતાવ્યા . આ રીતે અમે ઉત્તરકાશીને બદલે ઉત્તર અમેરિકામાં આવેલા ટેક્સાસ રાજ્યના ઐતિહાસિક શહેર સાન એન્ટોનિયોમાં દીકરીને ઘેર આવીને વસ્યાં. સન ૧૯૮૯ના સપ્ટેમ્બર માસની તા. ૧૪મીને શુક્રવારની રાતે સાડા આઠ વાગે  સાનએન્ટોનિયોના ઈન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ પર અમારું ઉતરાણ થયુ.

હવેના વર્ષોમાં મારું જીવન પરિવાર સાથે સુખદ વિતી રહ્યું છે. લેખન,વાંચન ,મનન  ઉપરાંત સ્થાનિક સંસ્થાઓમાં વાર્તાલાપો વિગેરે પ્રવ્રુત્તિઓમાં મન મસ્ત રહે છે. ચૌદ વર્ષની કુમળી વયે શરુ થયેલી કલા યાત્રા અસ્ખલિત વહી રહી છે.  આજે 97 વર્ષના પડાવે પણ અનાયાસે પિંછી કે કલમ હાથમાં આવી જાયતો અવાર નવાર ચિત્રકામો આલેખાતા રહે છે.

તે તો આ જીવનનો અહૈતુક સાધના યોગ અને ગુરુક્રુપાજ ને ?  ઉપરવાળાનું તેડું  આવે ત્યારે અંતિમ સ્વાશોમાં પણ રંગોની સુગંધ રહે તેજ મારી કલાસાધનાની  પરાકાષ્ટા !

 

3 thoughts on “કલાગુરૂના શિષ્યો-૧

  1. દાવડા સાહેબ,
    ત્રિગુણાતીત પંચોલી જેવા કલાગુરૂની જીવનયાત્રા એમનો કલા વારસો અને ચિત્રકામની સુંદર માહિતી એમના શબ્દોમા વાંચી ખુબ જાણવા મળ્યું.
    આવા માહિતીસભર લેખ વાંચી ઘણુ નવુ જાણવા મળે છે.

    Like

પ્રતિભાવ

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  બદલો )

Connecting to %s