જિંદગી એક સફર હૈ સુહાના – એપીસોડ ૧૧ (જયશ્રી વિનુ મરચંટ)


“આજે તારીખ છે, ઓક્ટોબર ૧૮, ૨૦૦૦. કાલે, હું ઓલમોસ્ટ ૨૩ વરસની સ્ટેડી જોબ રીઝાઈન કરવાની છું, એ રંજ તો છે જ પણ કાળજામાં એક ટીસ ચૂભી રહી છે. હું, ફિલાડેલ્ફિયાની, ટેમ્પલ યુનિવર્સીટી હોસ્પિટલની લેબને આવતી કાલે છેલ્લા જુહાર કહેવાની છું. કેટલા જુદા-જુદા સેક્શન્સમાં, કેટલી જુદી પોસ્ટ પર કામ કર્યું અને કેટલા અનોખા અનુભવોનું ભાથું બાંધ્યું છે સાથે!” આજે, સપ્ટેમ્બર ૧૮, ૨૦૧૭માં, આ ડાયરી હાથમાં આવી હતી. મને યાદ આવ્યો, તે દિવસ, જ્યારે જુનું અને જાણીતું છૂટી રહ્યું હતું અને દોઢ મહિનામાં તો ઈસ્ટ કોસ્ટથી, અમારું ૨૩ વરસોનું ઘર અને વતનથી દૂર વતન, ફિલાડેલ્ફિયા છોડીને ઠેઠ વેસ્ટ કોસ્ટ, સાન ફ્રાન્સિસ્કો મુવ થવાના હતા. મેં આગળ વાંચવું ચાલુ રાખ્યું “મને આજે ઊંઘ નથી આવતી. વેરણ નીંદરડીનો કોઈ ગરબો તો હતો પણ શું હતો એ? આવા અસંબધિત વિચારોમાં વિહરવાની મજા મારે માટે, મને પામવાની સફરનો એક ખૂબ જ અગત્યનો હિસ્સો છે અને ઈચ્છું કે સદાયે રહે” બસ, તે દિવસની ડાયરીનું આટલું જ લખેલું પાનું, આજે, ફરીને વાંચતાં, મારી ઊંઘ હરામ થઈ ગઈ. મને યાદ આવી ગઈ, મારી અને વિનુની જામનગરની એ ટ્રીપ!

અમારા લગ્ન પછી, પગે લાગવા, જામનગર સ્થિત, કુળદેવીના સ્થાનક પર જવાનું બન્યું નહોતું, તે ઠેઠ, ૨૦૦૫માં, લગ્નના તેંત્રીસ વરસો પછી બન્યું હતું. અમારા કુળગોર, જામનગરના એરપોર્ટ પર અમને લેવા હાજર હતા. સવારના સાડા અગિયાર થયા હતાં. અમે સીધા જ દેવીના સ્થાનક પર પહોંચ્યા, પૂજા પૂર્ણ કરી દોઢ વાગ્યા સુધીમાં ફ્રી થઈ ગયાં. લંચનો સમય હતો. અમારા કુળગોર કહે, “આપની જમવાની વ્યવસ્થા વીશી ચલાવતાં કુટુંબમાં કરી છે. ભાઈ પોતે પણ સરસ રસોઈ બનાવે છે અને ઘરની જેમ પ્રેમથી, તાજી રસોઈ જમાડે છે.” અમે ત્યાં પહોંચ્યા. ગેટ પર બોર્ડ હતું, “જસુ વીશી”. આગળ નાનકડી વાડીમાં, ટામેટાં, મરચાં, કાકડી, ભીંડા, મેથી અને કોથમીરના છોડોની સુગંધથી, વિશાળ, પણ ખૂબ જ, સ્વચ્છ આંગણું મઘમઘતું હતું. એનક્લોઝ્ડ આંગણાંમાં, ડાબી બાજુ, જમાડવાની વ્યવસ્થા હતી. જમણી બાજુ, રસોઈની ચોકડી હતી. ચોકડીમાં લાકડાના ઘોડા પર તાંબા-પિત્તળના, ચકચકિત વાસણો સરસ રીતે ગોઠવીને રાખ્યા હતાં, જે આવનારાની આંખો આંજી નાખતાં. મેં તરત જ કેમેરો કાઢીને ફોટો લીધો. બે માણસો ચોકડીમાં રસોઈયાને મદદ કરી રહ્યા હતા. આખાયે દ્રશ્યમાં, સ્વચ્છતા આંખે ઊડીને વળગતી હતી. રસોઈ કરનાર ભાઈનું ધ્યાન અમારા તરફ ગયું અને વિનુ, એમના સ્વભાવ વિરુધ્ધ, એકદમ જ ચમકી ગયા. મેં નોટિસ કર્યું. રસોઈયાભાઈએ એક મ્લાન, આવકારભર્યું, સ્મિત અમને આપ્યું. રસોઈ કરનાર ભાઈ, પોતે જમાડવા માટે હાજર હતા. જતાં પહેલાં, એક મર્માળું સ્મિત કરીને વિનુને એમણે એટલું જ કહ્યું, “વિનુભાઈ, રાતના સમય લઈ, અહીં જ જમવા માટે આવજો.”
બપોરે અમે જામનગરની ટૂર લીધી. સાડા છ વાગે, અમારી જ્યાં રહેવાની વ્યવસ્થા હતી એ હોટલમાં જઈ ફ્રેશ થઈને આરામ કરતાં હતાં. કુળગોર રાતના આઠ વાગે લેવા આવવાના હતાં. મેં વિનુને પૂછ્યું, “તમે પેલા રસોઈયાભાઈને જોઈને થોડાક ચમકી ગયા હતા. એ ભાઈએ પણ તમને નામથી બોલાવી, રાતના સમય લઈ આવવા કહ્યું. તમે એમને ઓળખો છો?” વિનુ બોલ્યા, “ક્યાંક મળ્યાં હશું.” એમનું બોલવાનું હંમેશાં સીમિત રહેતું, આથી મને એમના જવાબમાં કઈં નવું ન લાગ્યું. અમે સાડા આઠ વાગે પાછા વીશી પર પહોંચ્યાં, ત્યારે, રસોઈ કોઈ બીજા ભાઈ કરી રહ્યા હતા. સવારવાળા ભાઈ, સહુને આગ્રહ કરીને જમાડતા હતા. અમારી વ્યવસ્થા આ ટાણે, અંદરના બેઠકખંડમાં કરવામાં આવી હતી. સવારવાળા ભાઈ અમને મળવા આવ્યા. વિનુની સાથે હાથ મિલાવીને કહે, “ઓળખાણ પડી?” વિનુએ પણ હસીને કહ્યું, “કેમ નહીં, હમી….” અને વિનુને અધવચ્ચે જ અટકાવીને કહ્યું, “હમીર સેઠ.” વિનુ પણ બોલ્યાં, ઓફ કોર્સ, હમીર સેઠ.” હમીરભાઈએ મને હાથ જોડી પૂછ્યું, “કેમ છો ભાભી? હું અને વિનુ એક જ ક્લાસમાં ભણતા હતા અને સ્વિમિંગ કોમ્પીટીશનમાં ભાગ લેતાં હતાં.” અમે જમતાં હતાં ત્યાં સુધી હમીરભાઈ વિનુ સાથે વાત કરતા બેઠા હતા. મને એક મૂંઝવણ થયા કરતી હતી કે સવારે એ કેમ કશું ન બોલ્યા? પણ, તે ઘડીએ હું કશુંયે કહ્યા વિના, વાતોના પ્રવાહમાં વહેતી રહી. જમ્યા પછી, હમીરભાઈએ કુળગોરને કહ્યુ, “આપ જાઓ, હું વિનુ અને ભાભીને મૂકી આવીશ.” પછી, અમને અંદરના એક ખંડમાં લઈ ગયા. ત્યાં વ્હીલ ચેરમાં એક બહેન હતાં. હમીરભાઈ એમની નજીક જઈ બોલ્યાં, “જસુ, ઓળખ તો કોણ આવ્યું છે?” વિનુના મોઢા પર આનંદ અને ઉદાસી મિશ્રિત ભાવ હતા, ને એ સાથે જ વિનુ બોલ્યા, “હું ઓળખુ છું, જાસ્મીન મહેતા.” જાસ્મીનબહેનનાં મોઢા પર એક પ્રકારનું અદભૂત સુખ વર્તાતું હતું. વિનુનો હાથ એમણે એમના ડાબા હાથમાં પકડી રાખ્યો અને એમની આંખોમાંથી દડદડ આંસું વહેતાં હતાં. વિનુના ગળામાં ડૂમો હતો અને માંડ બોલી શક્યા, “ઈટ ઇઝ ઓકે.” જાસ્મીનબહેનને જમણા અંગનું પેરેલીસીસ થયું હતું. અને ઊભા થવા કે સ્પષ્ટ બોલવા માટે અસમર્થ હતાં. અમે થોડી વાર અંદર બેઠાં. હમીરભાઈ, વિનુ અને જાસ્મીનબહેન એકમેકના સંગાથનો આનંદ અનુભવી રહ્યાં હતાં, એ એમને જોનાર કોઈ અજાણ્યો માણસ પણ પામી શકે, એટલું બોલકું દ્રશ્ય હતું. મેં કેમેરા કાઢી, ત્રણેયને પૂછ્યું કે હું ફોટો લઈ શકું તો હમીરભાઈ બોલ્યા, “શું ભાભી, ખરા છો! મારા વાસણોનો ફોટો લીધો ત્યારે તો પૂછ્યું નહીં અને હવે માણસોના ફોટા વખતે પૂછો છો!” હું થોડીક ઓઝપાઈ પણ, વાત તો સાચી હતી. આટલા બધા વરસો પછી પણ અકબંધ રહેલા પોતાપણાને કારણે, “સો કોલડ અમેરિકન મેનર્સ”માં, અહીંના લોકોને દોઢ ડહાપણ લાગે એમાં નવાઈ નહોતી. મેં ફોટા પાડ્યાં. અમે જાસ્મીનબહેનને “આવજો” કહીને નીકળ્યાં. મેં બહાર આવીને કહ્યું, “હમીરભાઈ, જાસ્મીનબહેનનો સૂવાનો સમય થશે. અમે તો ટેક્સી કે રિક્ષામાં જતાં રહીશું.” વિનુએ પણ કહ્યુ, ‘તુ જાસ્મીન સાથે બેસ. હેરાન ન થા.” હમીરભાઈ સહજતા બોલી ગયા, “એને ક્યાં ઊંઘ આવે છે! છેલ્લા કેટલાયે વરસોથી જાસ્મીન અનિદ્રાના રોગથી પીડાય છે.” વિનુ અને હું આગળ શું બોલીએ એની અસંમજસમાં ચૂપ રહ્યાં.
હમીરભાઈના કંપાઉન્ડમાં બે ત્રણ રિક્ષા અને ટેક્સીઓ ઊભી હતી. અમને બહાર બાંકડા પર બેસાડીને કહ્યુ, “તમે બસ એક દસ મિનિટ આપો તો રિક્ષા ને ટેક્સી ડ્રાઈવરોનો હિસાબ લઈ, એમને છૂટા કરી દઉં.” કામ પતાવી, હમીરભાઈ પાછા આવી ગયા. હમીરભાઈ ટેક્સીમાં ડ્રાઈવરની સીટ પર બેઠા અને હું અને વિનુ એમની બાજુમાં બેઠાં. હમીરભાઈ વિનુ તરફ જોઈ, હસીને બોલ્યા, “ભાભી, વિનુ એવો ને એવો જ રહ્યો! કેટલાયે સવાલો થતા હોય પણ કદી, સામા માણસને સવાલો કરી મૂંઝવવાનું એના સ્વભાવમાં નહોતું અને આજેય નથી. મને નથી લાગતું, તું કઈં પૂછશે. હું જ કહું શું થયું અને હું અને જાસ્મીન અહીં કેવી રીતે આવ્યા. તને તો ખબર છે કે જાસ્મીનના લગ્ન એના મામાએ એસ.એસ.સી. પાસ થતાં જ કોઈ ૫૫ વરસના વિધુર સાથે કરી નાખ્યા હતા. એમ સમજોને એને વેચી જ નાખી હતી આથી મા-બાપ વિનાની ભાણજીનો બોજો ઊતરી જાય! હું તો એટલો ભણવામાં હોશિયાર નહોતો. માંડ ૩૭% માર્ક્સ સાથે, એસ.એસ.સી.માં પાસ થયો, એમાં જ ખુશ હતો. ચાચા-ચાચીએ, મને મોટો કર્યો હતો. એમને કોઈ છોકરા નહોતા. હું એસ.એસ.સી. પાસ થયો કે મને એમની બટાટાવડા-સૅન્ડવિચની લારી અને ચાલની રૂમ સોંપી, બેઉ ગામ જતા રહ્યાં. એક દિવસ, જાસ્મીનને મેં ફાટેલી સાડીમાં, મોઢું છુપાવી, એક પગ ઘસડીને ભીખ માંગતી જોઈ. હું માની ન શક્યો જે જોયું તે! હું લારી છોડીને એની પાસે દોડી ગયો. મારા હાથોમાં એ ઢળી પડી. હું એને ઘરે લઈ આવ્યો. જાસ્મીનના ધણીએ એને ઢોરમાર મારી, ઘરમાંથી કાઢી મૂકી હતી. જાસ્મીનનું રુપ એનું દુશ્મન બની ગયું. એના મોટી વયના પતિને વહેમ હતો કે એની બીજીવારની આટલી દેખાવડી, નાની વયની પત્નીને જો દાબમાં નહીં રાખે તો એ ખરાબ ચાલચલગતની થઈ જશે! જાસ્મીનનો ઈલાજ કરાવવા, ડોક્ટર પાસે લઈ ગયો તો ખબર પડી કે બેસુમાર મૂઢમારથી જમણા હાથ અને પગના જ્ઞાનતંતુઓ મરી ચૂક્યા હતા, ટૂંકમાં, કદીયે સારો ન થાય એવો પેરેલીસીસ થયો હતો. ડોક્ટરે એને બે અઠવાડિયા માટે નર્સીંગહોમમાં રાખી. આપણા ક્લાસમાં બધાને ખબર હતી કે હું જાસ્મીનને કેટલો ચાહતો હતો પણ બોલી શક્યો નહોતો. જ્ઞાતિ, ધરમ અને ક્લાસ બધું જ વચ્ચે આવતું હતું. આજે, ઉપરવાળાએ મારો પ્યાર મારી ઝોળીમાં નાખ્યો હતો એની મને ખુશી હતી. મારે હવે જે કરવાનું હતું તે જલદી કરવાનું હતું. ચાલીની જગ્યા કાઢી નાખી. મારી લારી વેચી દીધી. મને રસોઈનો શોખ હતો તેથી કામની મને ચિંતા નહોતી. જ્યાં કોઈ અમને ઓળખતું ન હોય ત્યાં વસવું હતું અને જામનગરમાં વસવાનું નક્કી કર્યું. મુંબઈમાં જાસ્મીનનો પતિ છૂટાછેડા આપવાનો નહોતો. જાસ્મીન તન-મનથી સાવ મૂરઝાઈ ગઈ હતી. જાસ્મીન જૈન હતી, આથી મેં પણ જૈન ધર્મ પાળવાનું નક્કી કર્યું. નોનવેજ ખાવાનું છોડી દીધું. અહીં પણ, શરૂઆત બટાટાવડા અને મુંબઈના સૅન્ડ્વિચની લારીથી કરી. આજે જે પણ કઈં છે તે જાસ્મીનના નસીબની યારી છે. સવારના મારા કર્મચારીને કઈંક ઈમરજન્સી આવવાથી હું રસોઈ કરતો હતો, બાકી હું રસોઈ હવે નથી કરતો.” એમની વાત પૂરી થઈ, ત્યાં સુધી અમારી હોટલ પણ આવી ગઈ.
અમે નીચે ઊતર્યા. હમીરભાઈ પણ ઊતર્યા. વિનુનો હાથ પકડીને કહે, “દોસ્ત, થેંક યુ!” વિનુએ પૂછ્યું, “અરે, શેને માટે? આઈ એમ વેરી હેપ્પી ટુ સી યુ બોથ.” હમીરભાઈ કહે, “મને ખબર છે કે તું સવારના મને ઓળખી ગયો હતો છતાં કઈં ન બોલ્યો, એટલા માટે!” પછી આંખોમાં આંસુ સાથે વિનુને ભેટી પડ્યા. હમીરભાઈ ગયા. અમે હોટલમાં પ્રવેશતાં હતાં ત્યારે મેં વિનુને પૂછ્યું, “તમે જો ઓળખી ગયા હતા તો મને પણ નહીં કહ્યું કશું?” મારા સ્વરમાં, પત્નીના અધિકારની અવગણના થઈ હતી એનો વિરોધ હતો પણ વિનુ જેનું નામ, એક વાક્ય જ બોલ્યા, “શું બોલું, એનું પહેલાનું નામ હમીદ સૈફ હતું!” હું અવાક થઈ ગઈ! હોટલની લોબીમાં બીગ સ્ક્રીન ટીવી પર, જૂની, પ્રદીપકુમાર અને મીનાકુમારી અભિનીત, બ્લેક એન્ડ વ્હાઈટ ફિલ્મ, “આરતી”નું ગીત આવી રહ્યું હતું, “કભી તો મિલેગી, કહીં તો મિલેગી, બહારોંકી મંઝીલ, રાહેં!”

13 thoughts on “જિંદગી એક સફર હૈ સુહાના – એપીસોડ ૧૧ (જયશ્રી વિનુ મરચંટ)

  1. હમ્મેશની જેમ …… અદભૂત પ્રેરક સત્યકથા. ગમી.
    દિલદાર મુસ્લીમ મિત્ર વલીભાઈની કાલ્પનિક કથા ‘ દીકરા વહુ’ યાદ આવી ગઈ. શોધીને ઈમેલથી મોકલીશ.

    Like

  2. જયશ્રીબેનની કલમમાં શબ્દ માત્રથી આખેઆખું ચિત્ર નજર સામે દોરી દેવાની તાકાત છે. જશુ વીશીથી માંડીને જાસ્મીન અને હમીદ સૈફ પણ નજર સામે તાદ્રશ્ય થઈ જાય એટલી સબળ રજૂઆત છે.

    Like

  3. From: Dipal Patel
    Date: September 25, 2017 at 7:21:28 PM PDT
    To: jayshree Merchant
    Subject: Re: Fwd: [New post] જિંદગી એક સફર હૈ સુહાના – એપીસોડ ૧૧ (જયશ્રી વિનુ મરચંટ)
    Oh my god!
    Adbhut adbhut 🙂
    Tame gajab lakho cho aunty.. tamari varta e mane evi pakdi rakhi ke me chalu lecture ma sir ne sambhdvanu mukine vachi 🙂

    Like

  4. ફીલાની જોબ રીઝાઇન કરવાની વાતે અમારા વડીલ કહે ફાયર થઇ હોત તો વધુ બેનીફીટ મળે ત્યાં તો વેરણ નીંદરડી એ મનમા ગુંજન થયું..
    બાંધી મેં હોડ આજ નીંદરડી સાથ ત્યાં
    વેરણ હીંડોળાખાટ રે…
    અલબેલા કાજે ઉજાગરો
    ઘેરાતી આંખડીને દીધાં સોગન મેં
    મટકું માર્યું તો તારી વાત રે…
    અલબેલા કાજે ઉજાગરો અને ત્યાં તો પૂજામા ચઢાવવાના જાસ્મિન ના ફૂલો સાથે જાસ્મિનની દર્દ ભરી દાસ્તાન આંખ નમ કરી ગઇ.અને મહારાજની વાતે ભણવામા મોઢે થયેલુ-‘ ‘જે દી નવરો દીનાનાથ.’ તે દી મહારાજને ઘડયાં હશે. તેનો વર્ણ ધોળો હતો, બટાટાને બાફીને છાલ કાઢી નાખીએ એવો ધોળો અને એની ઉપર કાળા, રાતા, પીળા તલની ઝીણી છાંટ હતી, તેનાં લથડબથડ અંગો જાણે ધસી ન પડે એટલા માટે, કાછિયો સૂરણબટાટા ગાંસડીમાં બાંધે તેમ, કાળી ઝીણી પોતડીથી બંધ બાંધી બાંધેલાં હતાં. પેટ મોટું હતું પણ આ બંધથી તેના બે ભાગ પડી જતા હતા. અને ઉપલા ભાગ ઉપર કાળું જનોઈ પરસેવાથી ચોંટી ગયું હતું’ને બદલે આ મહારાજ- જે ઇર્શાદ ન કરી શક્યા તે કામ હમીદ સૈફે જ્ઞાતિ,ધર્મ અને કલાસ ને બદલે માનવ ધર્મે જાસ્મિનને બહારોંકી મંઝિલ પર પહોંચાડી વાતે મન પ્રસન્ન…
    સુજાએ વલીજી ‘ દીકરા વહુ’ ની વાત નો પહેલો ખ્યાલ આવ્યો સાથે ચીનુભાઇની દાસ્તાન…
    ધન્યવાદ

    Like

  5. આપની શ્રેણીના આ (૧૧)મા હપ્તાએ એવો નેહ લગાડ્યો છે કે વાંચવા બાકી રહી ગયેલા અગાઉના દસેદસ હપ્તા સમય કાઢીને પણ વાંચવા અનિવાર્ય બની ગયા છે અને ભવિષ્યે પણ વાંચતો રહીશ. ધન્યવાદ.

    Like

  6. જયશ્રીબેન :

    જેટલો લાગણીસ્પર્શ પ્રસંગ છે એટલું જ સુંદર એનું આલેખન છે. મારી મિત્ર આટલી પ્રભાવિક અને સુંદર લેખક છે એનો આનંદ અને ગર્વ પણ છે.
    આપના નામ પ્રમાણે જય એન્ડ શ્રી નો સમન્વય એજ જયશ્રી વિનુ મરચન્ટ।

    ખુબ ખુબ ધન્યવાદ

    Like

  7. On Sep 26, 2017, at 9:03 AM, Sandhya Doshi wrote:
    Jayu,
    Very touching, heartfelt story, beautifully written episode.
    The way you write, all scenes become alive in realtime…
    It catches reader’s attention 100+% …
    Once I start reading your episodes, I don’t want to stop, it is mesmerizing!!!!
    I feel like I was with you…you have an amazing writing skill.
    Superb!!!
    Best wishes for more writing,
    Warmest Regards,
    Sandhya

    Like

  8. From: Suren Kapadia
    Date: September 26, 2017 at 9:47:37 AM PDT
    To: Jayshree Merchant
    Subject: Re: [New post] જિંદગી એક સફર હૈ સુહાના – એપીસોડ ૧૧ (જયશ્રી વિનુ મરચંટ)
    જયશ્રીબેન :

    જેટલો લાગણીસ્પર્શ પ્રસંગ છે એટલું જ સુંદર એનું આલેખન છે. મારી મિત્ર આટલી પ્રભાવિક અને સુંદર લેખક છે એનો આનંદ અને ગર્વ પણ છે.
    આપના નામ પ્રમાણે જય એન્ડ શ્રી નો સમન્વય એજ જયશ્રી વિનુ મરચન્ટ।
    ખુબ ખુબ ધન્યવાદ

    Like

  9. From: ANIL CHAVDA
    Date: September 26, 2017 at 8:05:43 AM PDT
    To: Jayshree Merchant
    કેમ છો બહેન
    તમારી જિંદગી એક સફર હૈ સુહાના શ્રેણીનો અગિયારમો ભાગ વાંચ્યો. ખરેખર સુંદર શ્રેણી લખાઈ રહી છે. તમારી આ લેખશ્રેણી મને ખુબ જ સ્પર્શી ગઈ. મારી પર માતા જેવું વહાલ રાખનાર અને પોતાની જિંદગીના આવા અદભુત અનુભવો આલેખનાર વ્યક્તિને મળવાની મને અદમ્ય ઈચ્છા થઈ આવી. તમે ક્યારે ભારત આવવાના છો?
    હું જાણું છું તમારા આશીર્વાદ હંમેશા મારી સાથે જ છે, છતાં…

    Like

પ્રતિભાવ

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  બદલો )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  બદલો )

Connecting to %s