જિંદગી એક સફર હૈ સુહાના – એપીસોડ ૧૭ (જયશ્રી વિનુ મરચંટ)

“વક્તને કિયા ક્યા હસીં સિતમ!”

                    “નિરંજન ઈઝ નો મોર!” રાતના સાડા નવ વાગે, ૧૯૮૮ની જાન્યુઆરી કે ફેબ્રુઆરી મહિનાની રાતે, વિનુ ઘરમાં આવતાવેંત આ એક વાક્ય બોલ્યા અને સોફા પર ફસડાઈ પડ્યા. બાળકો સૂઈ ગયા હતાં. છેલ્લા ચાર દિવસથી નિરંજન અમારા ઘરની નજીક આવેલી હોસ્પિટલમાં એડમીટેડ હતો. વિનુ રોજ સાંજના ત્યાં જતા હતા અને એની પાસે બેસતા.  એમના હાથ પર હાથ મૂકી, એમની બાજુમાં હું બેઠી. “ખાલી ૨૫ વરસનો એ છોકરો…. ચાર દિવસની માંદગી…ને આમ જતો રહ્યો…!” બહુ જ ઓછાબોલા વિનુના અવાજમાં ડૂમો અને કંપ એકસાથે હતા. બેચાર મિનિટનું એ મૌન એટલું તો ઘટ્ટ હતું કે કરવતથી વહેરી શકાય! થોડાક સ્વસ્થ થયા અને કહે, “સહુ પહેલા અનિતાને ફોન કર, ઈન્ડિયામાં. હું નાહીને આવું છું.” અનિતા વિનુ સાથે પહેલા ધોરણથી સ્કૂલમાં ભણતી હતી અને આજ સુધી વિનુની બહુ સારી મિત્ર રહી હતી. નિરંજન અનિતાનો પુત્ર હતો. મેં કહ્યું, “તમે આવો, પછી સાથે ફોન કરીશું.” હકીકતમાં તો મારામાં હિંમત નહોતી કે હું અનિતાબેનને ફોન કરી શકું! જે હોસ્પિટલમાં નિરંજન હતો, તે જ હોસ્પિટલના પેથોલોજી ડિપાર્ટમેન્ટથી મેં અમેરિકામાં મારી કેરીયરની શરૂઆત કરી હતી. હું વિચાર કરતી હતી કે અનિતાબેનને વિનુ આ સમાચાર આપશે કઈ રીતે? હજી ગઈ કાલે તો નિરંજનની બિમારીનું નિદાન થયું હતું, માઈલોસીટીક લ્યુકેમિયા (બ્લડ કેન્સરનો એક પ્રકાર), પણ આટલે જલદી આમ એ જતો રહેશે, એવી કલ્પના પણ નહોતી! ૧૯૮૮માં પણ બ્લડ કેન્સર એટલે લાઈફ કેન્સલ એમ જ ગણાતું, પણ આમ, આટલે જલદી? હું હજુ તો પોતે આ સમાચાર આત્મસાત કરતી હતી. ત્યાં વિનુ ફ્રેશ થઈને આવ્યા અને અમે ઈન્ડિયા ફોન જોડ્યો.

                    વિનુએ જ અનિતાબેનને સમાચાર આપતાં કહ્યું, “રડ નહીં એવું નહીં કહું તને, પણ જો તારા પતિ ત્યાં હોય તો એમની સાથે પણ વાત કરું.” થોડી ક્ષણો વિનુ ચૂપ રહ્યા અને પછી વાતચીત પાછી શરૂ થઈ. વિનુ બોલ્યા, “સાહેબ, નિરંજન ચાર દિવસથી બિમાર હતો હોસ્પિટલમાં. ગઈ કાલે એને બ્લડ કેન્સર છે એવું નિદાન થયું અને આજે, હમણાં બે કલાક પહેલાં, એનું નિધન થયું છે તો……..(એકાદ મિનિટ સામે છેડેથી કોઈ બોલતું હોય એવું લાગ્યું),” પછી, વિનુ બોલતા રહ્યા “હલો, હલો, આર યુ ધેર? હલો…!” વિનુએ ગુસ્સાથી ફોન મૂકીને કહ્યું, “આઈ ડોન્ટ બીલીવ ઈટ! અનિતાનો વર કહે છે કે, નિરંજન તો એના માટે એણે જ્યારે, મણીપાલમાં એના મેડીસીનનું ફાઈનલ ઈયર પૂરૂં થાય એ પહેલાં જ, મુંબઈથી એક આફ્રિકન છોકરીને ભગાડીને મણિપાલ લઈ જઈને લગ્ન કર્યા ત્યારે જ મરી ચૂક્યો હતો! હી ડઝ નોટ નો એની અધર નિરંજન! અને ફોન ડીસકનેક્ટ કરી દીધો!” મેં વિનુને શાંત પાડતાં કહ્યું, “કાલે પાછો ફોન કરીશું. હમણાં તમે શાંત થાવ. પેગીને સમાચાર આપ્યાં?” વિનુ બોલ્યા, “હા, હોસ્પિટલવાળાઓએ જ આપ્યા. હોસ્પિટલમાં, ઈમરજન્સી કોન્ટેક તરીકે એનું જ નામ અને એડ્રેસ એણે લખાવ્યા હતા. બોડી મળતા તો હજી બે-ત્રણ દિવસ થશે ત્યાં સુધી ફ્યુનરલની વ્યવસ્થા પણ કરવાની છે.” ઉદાસીમાં ઘેરાયેલાં હું અને વિનુ બેઉ સૂવા માટે ગયા.

                    બીજે દિવસે, વહેલી સવારે, છ વાગે ઊઠીને વિનુએ અનિતાબેનને ફોન કર્યો. એ એકલા હતા. અમે બેઉ, ફોન સ્પીકર પર મૂકી, એમની સાથે વાત કરી શક્યા. વિનુએ સાવ ક્લીયર શબ્દોમાં પૂછ્યું, “અનિતા, તું આવવાની છે? તારે આવવું જોઈએ. તારા પોલિટિશિયન હસબન્ડથી ડરવાનું છોડ! તારા બાળકના મરણપર તો એના માટે ઢાલ બની ઊભી થા.” સામે છેડેથી રડતાં એ બોલ્યાં, “મને એ કહે છે કે નિરંજનને લઈને એમના કેટલા બધા અરમાન હતા, એ બધા પર માત્ર પાણી જ નથી ફેરવ્યું, પણ એક કાળી, આફ્રિકન છોકરી સાથે લગ્ન કરીને, નિરંજને એમને સમાજ સામે શરમાવ્યા છે અને એમનું ઉન્નત મસ્તક નીચું કર્યું છે. મને કહે છે કે હું જો ત્યાં એના અંતિમ સંસ્કાર માટે આવીશ તો એ મને છૂટાછેડા આપશે. નિરંજને ઘર છોડતા પહેલા એમને ગુસ્સામાં કહ્યું હતું, કે, મારા પતિ જે જોહુકમી મારા પર અને એના મોટાભાઈ પર ચલાવે છે તે એના પર નહીં ચાલે. નિરંજન ઘણું બોલી ગયો અને જ્યારે એણે એમ કહ્યું કે એને ન એમના (એના પિતાની) પોઝીશનની પડી છે કે ન એમના (એના પિતાના) પાવર કે પૈસાની પડી છે. એણે કાળી છોકરી સાથે લગ્ન કર્યા એમાં શું ગુનો કર્યો? અને એ, પેગી સાથે અમેરિકા જતો રહ્યો!. મારો ૨૫ વરસનો દિકરો… ઘર તો મેડિકલ કોલેજમાં એ ગયો ત્યારે જ ૧૭ વરસની ઉમરે છોડી દીધું હતું ને હવે દુનિયા પણ છોડી દીધી! વિનુ, મને ગીલ્ટી લાગે છે કે ન તો મારા બચ્ચા માટે હું એના જીવતા કઈં કરી શકી કે ન એના મરણ પછી. પણ મને કહે એની પત્ની તો છે ને ત્યાં?” વિનુએ કહ્યું, “તને ખબર નથી લાગતી પણ પેગીના અને એના ડિવોર્સ બે વરસ પહેલાં જ થયાં હતાં.” અનિતાબેન બોલ્યાં, “જેને માટે થઈને એણે પોતાના કુટુંબને છોડ્યું, એ એને છોડીને જતી રહી! મારો દિકરો.. ક્યા ગુનાની આવી સજા ભોગવી રહ્યો છે?” અનિતાબેન ડૂસકાં ભરીને રડી રહ્યાં હતાં. વિનુથી રહેવાયું નહીં અને કહી નાંખ્યું, “તારા હાથમાં છે કે તું તારા સંતાનને પ્રેમ કરે છે એટલે, એના જીવતાં જે ન કરી શકી, તે, એના મરણ પર કર. તારા હસબન્ડની આ જોહુકમી સામે બંડ પોકારીને આવ. જો તું આવવાની હોય તો અમે ફ્યુનરલની તારિખ પણ આગળ ધકેલીએ. ટિકિટ હું મોકલું છું. આમ શું રડીને બેસે છે? ભણેલી છે અને આમ અભણ સ્ત્રી જેમ જુલમ સહે એમ તારા વરની અનરીઝનેબલ વાતો સહ્યાં કરીને તું એને પ્રોત્સાહન આપે છે. ઈફ યુ લવ યોર સન, ધેન ટેઈક અ સ્ટેન્ડ અનિતા એન્ડ મેક યોર હસબન્ડ ઓલ્સો, ક્મ વીથ યુ. તારો ફાઈનલ જવાબ જાણવા, હું કાલે આ જ સમયે પાછો ફોન કરીશ. નિરંજનના ક્રિયાકર્મની શું વ્યવસ્થા કરવી છે અને તું તારા પતિ સાથે આવવાની છે કે નહીં, એ ખબર પડે.” સામે છેડેથી એક અસહાય માના અવિરત ડૂસકાં ચાલુ હતાં.

                ત્યાર બાદ, નિરંજનના અગ્નિસંસ્કાર અને ફ્યુનરલની વ્યવસ્થાની વાતો કરવા બીજા મિત્રોને ફોનો કર્યા. આખી ટ્રાઈસ્ટેટની ઈન્ડિયન કમ્યુનીટી આજે એકજુટ હતી, ભાષા, ધર્મ, જાતિના ભેદ વિના! મને થયું, “કેટલું સરળ છે આપણને કે દુખ પડે બધા એક થઈ જઈએ છીએ પણ એકમેકના સુખને કેમ નથી માણી શકતા? સામા માણસે સુખી કઈ રીતે થવું એના વિષેના આપણા અભિપ્રાયો કેટલા જલદ હોય છે કે જો એ ન બને તો સંબંધો તૂટી પડે!” આવા બધા વિચારોમાં એ દિવસ પૂરો થયો. બીજે દિવસે, શનિવાર હતો. વિકએન્ડની છૂટ્ટી હતી. અનિતાનો ફાઈનલ જવાબ આવી ગયો કે એ નીકળી શકે એમ નથી. આથી કમ્યુનીટીના આગેવાનોએ ફ્યુનરલ રવિવારે બપોરે એક વાગે નક્કી કર્યુ હતું. બાળકો પોતપોતાની પ્રવૃત્તિઓમાં વ્યસ્ત હતા. મને પણ આ વીકએન્ડ કામ નહોતું કરવાનું. વિનુ પોતાની ઓફિસનું કામ કરી રહ્યા હતા. ત્યાં તો ફોન આવ્યો ને વિનુએ વાત કરી. વિનુના ફોન કોલ ખૂબ જ સંક્ષિપ્ત રહેતા. વિનુએ રસોડામાં આવીને મને કહ્યું, “પેગી હમણાં અહીં મળવા આવી રહી છે. અહીં સેંટર સિટીની હોટલમાં ઉતરી છે. નિરંજનના ફ્યુનરલમાં તો આવશે.” હું પણ તૈયાર થવા ગઈ. એકાદ કલાકમાં પેગી એકલી મળવા આવી. ખૂબ જ અપસેટ હતી. અમને વળગીને ખૂબ રડી. અમે સહુ બેઠાં. પેગી બોલી, “નિરી વોઝ અ નાઈસેસ્ટ મેન.” પછી અંગ્રેજીમાં જ બોલતી રહી, કે કઈ રીતે એ અને નિરંજન મળ્યાં ને લગ્ન કર્યા અને પછી અમેરિકા આવ્યાં. નિરંજનનું બ્લડ કેન્સર ડિટેક્ટ થયું એના પહેલાં, પેગી અને એ ગયા મહિને જ મળ્યાં હતાં અને ખૂબ જ વાતો કરી હતી,” વગેરે, વગેરે. મારાથી રહેવાયું નહીં, અને મેં પૂછી લીધું, “આટલા એકમેકને પસંદ કરતાં હતાં તો તમે ડિવોર્સ કેમ લીધાં?” પેગી સહજતાથી બોલી, “વી વેર નેવર ઈન લવ. રીઝન વોઝ સમથીંગ એલ્સ. નિરી વોન્ટેડ ટુ હેલ્પ મી ટુ ગેટ આઉટ ફ્રોમ ઈન્ડિયા જેથી મારું ફરધર એક્સ્પ્લોઈટેશન (શોષણ) ન થાય! મારી અને નિરીની મૈત્રી ખૂબ જ અદભૂત હતી.” પછી, પર્સ ખોલીને ચેક્બુક કાઢી, વિનુને કહે, “હું ફ્યુનરલ હોમ ગઈ હતી. એમણે કહ્યું કે તમે એક્સપેન્સનો ચેક આપ્યો છે તો આ ચેક પ્લીઝ રાખી લો. એઝ અ એક્સ વાઈફ, મારે પૈસા અપવા છે. અને હા, હિંદુ વિધિ પ્રમાણે, હીઝ બ્લડ શુડ ડુ રીચ્યુઅલ તો મારો ત્રણ વરસનો દિકરો અગ્નિ આપશે.” એણે ૭૦૦૦નો ચેક લખ્યો. ચેક લેતાં વિનુએ કહ્યું, “નિરંજન અમારે ઘરે ખૂબ આવતો પણ એના દિકરા વિષે કદી કીધું નહોતું.” પેગી બોલી, “કારણ કે એ એનો દિકરો નથી એક્ચ્યુઅલી. મારો દિકરો નિરીના પિતાનું સંતાન છે. હું એના પિતાની ઓફિસમાં સેક્રેટરી હતી. તો ચાલો, કાલે ફ્યુનરલ હોમમાં કાલે મળીએ છીએ” પાછી અમને બેઉને ભેટી. એની આંખોમાં આંસુ હતાં. મારાથી પૂછાઈ જવાયું, “આપનો દિકરો હમણાં ક્યાં છે?” સહજ રીતે પેગી બોલી, “મેં પાછા લગ્ન કર્યા અને મારા પતિ સાથે છે. મારા પતિ પણ કાલે નિરીના ફ્યુનરલમાં હાજર રહેશે. સી યુ ટુમોરો.” મેં દરવાજો ખોલ્યો. પેગી ગઈ. વિનુ ચેક લઈને ગુમસુમ ઊભા હતા. હું પણ દરવાજામાં જ ઊભી હતી. પેગી ડ્રાઈવવેમાંથી ગાડી કાઢતી હતી. મારી દિકરી ત્યારે જ એની ગેમમાંથી પાછી આવી અને અંદર આવીને કહે, “હુ વોઝ શી?” વિનુ અને હું જોતાં રહ્યાં. જવાબ આપીને પણ કેમ સમજાવીએ ૧૫ વરસની દિકરીને? મને “અમર પ્રેમ”નું ગીત યાદ આવી ગયું, “યે ક્યા હુઆ, કબ હુઆ, કો છોડો, યે ન સોચો!”

Advertisements

10 thoughts on “જિંદગી એક સફર હૈ સુહાના – એપીસોડ ૧૭ (જયશ્રી વિનુ મરચંટ)

  1. હમ્મેશની જેમ – એકદમ ઓફ બીટ કથા – સત્યકથા છે, એમ ખબર ન હોત તો કોઈ ફિલ્મી વાત જ લાગત.
    ——————–
    કેટલું સરળ છે આપણને કે દુખ પડે બધા એક થઈ જઈએ છીએ પણ એકમેકના સુખને કેમ નથી માણી શકતા? સામા માણસે સુખી કઈ રીતે થવું એના વિષેના આપણા અભિપ્રાયો કેટલા જલદ હોય છે કે જો એ ન બને તો સંબંધો તૂટી પડે!
    આપણે એવા જ હોઈએ છીએ !!

    It always IS like that.

    Like

  2. આ આરંભથી અંત સુધી પકડી અને જકડી રાખે એવી સત્ય ઘટનામાં અકલ્પિત ઘટનાનો સ્ફોટ થાય ત્યારે મન સૂન્ન થઈ જાય. આ સત્ય જો આપના મિત્ર અનિતાબેન સુધી પહોંચે તો તો એમના જીવનમાં તો જ્વાળામુખી કરતાં ય ધગધગતો લાવા જ રેલાઇ જાય ને!

    હું માનવી માનવ થાઉ તો ય ઘણું….. એવા મુઠી ઉંચેરા માનવી નિરંજનનો એના દાનવી વૃત્તિ ધરાવતા બાપ ( જેને બાપ કહેવામાં ય એને શરમ આવી જ હશે ) ની પોઝીશન, પાવર કે પૈસા સામેનો આક્રોશ કે એક ઝાટકે બધુ છોડીને નિકળી જવાની હામ બધું જ પેગીના શબ્દોમાં કહીએ તો નાઇસેસ્ટ મેનની કક્ષામાં મુકી દે છે.
    મનને ઝંઝોડી નાખે એવી વાત…..

    Like

  3. જયશ્રી બેન દર વખતની જેમ જ ખૂબ સુંદર લાગણી ની ભીનાશ સાથેની રજૂઆત.દુખ ની જેમ સુખ મા પણ એકબીજાના સહભાગી થવાની વાત ખૂબ ગમી ગઈ

    Like

  4. સુ શ્રી જયશ્રીબેનનો આ એપીસોડ તો અનુભવેલો લાગે !
    અમારી પેથોલોજીસ્ટ બેન દર્શનાના સાથી પેથોલોજીસ્ટ ડૉ દીક્ષિતે લ્યુકેમિયાનુ જાતે જ નિદાન કરી વીતાવેલ સમય યાદ આવ્યો. અમારા સ્નેહીમા કુટુંબ સાથે મતભેદ વહોરી અમેરીકા આવી કેન્સરના ભોગ થયેલાના કુટુંબી મરણ બાદ પણ તેને સ્વીકારી ન શક્યા અને અહીં ફ્યુનરલ મિત્રોએ કર્યું. છુટાછેડા તો સામાન્ય થતા જાય !. ‘એકમેકના સુખને કેમ નથી માણી શકતા? ‘ – એ પ્રાણપ્રશ્ન …બીજાના સુખ માટે જાતને દુઃખમાં હોમી દેનારને જીવનનું સુખ અનાયાસે જ સાં૫ડે છે બધા જાણે પણ માણવાનું અઘરું ! ‘.
    ..એને બ્લડ કેન્સર છે એવું નિદાન થયું અને આજે, હમણાં બે કલાક પહેલાં, એનું નિધન થયું છે .’ ત્યારે અમે જોયેલી આટલી વાત ઉમેરવાનું ગમે- આંખ કાયમ માટે બંધ થઇ ત્યારે આંખમાં તૃપ્તિ વર્તાતી હતી જિંદગી તાણીને નહીં, પણ માણીને જીવ્યા છીએ એવું અંતિમ બયાન સાથે સ્મિત હોઠો પર ફરકતું હતું.
    દરેક એપીસોડ જેમ સુંદર રજુઆત વાળો આ એપીસોડ ગમ્યો
    બીજા એપીસોડનો ઇંતેજાર

    Like

  5. From: Dipal Patel
    Date: November 7, 2017 at 9:48:43 PM PST
    To: Jayshree Merchant
    Subject: Re: [New post] જિંદગી એક સફર હૈ સુહાના – એપીસોડ ૧૭ (જયશ્રી વિનુ મરચંટ)
    Wow… Niranjan ane pegi na prem ma hu padi gai 🙂 🙂 🙂
    keva kharab politician baap no ketlo saro dikro 🙂
    aa pan sachi varta che? niranjan aatlo saro hato to eni sathe aavu kem thayu aunty??
    Dipal
    થેંક યુ બેટા. નિરંજન એ પ્રતીક છે સત્ય માટે સ્ટેન્ડ લેવાનું. આજના સમયમાં સત્ય જ મરેહાલ છે તો એના માટે ઝંડો લઈ ઊભા થનારાઓને કેન્સર જ થાય, બીજું શું થાય? પાત્રો બધા જ સાવ સાચા છે પણ પૃષ્ઠભૂમિ બદલી છે.
    Jayshree

    Like

પ્રતિભાવ

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  બદલો )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  બદલો )

Connecting to %s