મને હજી યાદ છે-૨૦ (બાબુ સુથાર)


વડોદરાથી સંતરામપુર

હવે ભાષાવિજ્ઞાનમાં ડીપ્લોમા મળી ગયો હતો. એ જમાનામાં ગુજરાતી સાથે એમ.એ. હોય અને ભાષાવિજ્ઞાનમાં ડીપ્લોમા હોય એવા બહુ ઓછા હતા. એટલે મને ઊંડે ઊંડે આશા હતી કે મને ક્યાંક નોકરી મળી જશે. એટલે મેં જ્યાં પણ ગુજરાતી વિષયના અધ્યાપકની જગ્યા ઊભી થાય ત્યાં અરજી કરવા માંડી. એ દરમિયાન કનુ સુણાવકર સુરેશ જોષીને મળવા વડોદરા આવ્યા. સુણાવકર એક સરસ વાર્તાકાર અને કવિ. વળી એ સંતરામપુર આદિવાસી આર્ટસ એન્ડ કૉમર્સ કૉલેજના આચાર્ય. એમણે વાતમાંથી વાત નીકળતાં સુરેશ જોષીને કહ્યું કે અમારી કૉલેજમાં ગુજરાતીના અધ્યાપકની જરૂર ઊભી થશે. તમે કોઈનું નામ સૂચવી શકો? અને સુરેશભાઈએ મારું નામ સૂચવ્યું. એ વખતે હું ત્યાં હાજર ન હતો. આ વાતની ખબર પણ મને બેએક વરસ પછી પડેલી. પછી સંતરામપુર અને ભિલોડાની કૉલેજમાં ગુજરાતી વિષયના અધ્યાપકની જાહેરાત આવી. મેં અરજી કરી. મારો ઇન્ટરવ્યુ કૉલ આવ્યો. હું ગયો. ઇન્ટરવ્યુમાં રમણલાલ જોશી હતા. એમણે મને એક જ પ્રશ્ન પૂછ્યો. એ પ્રશ્નને મારા અભ્યાસ કે મારી આવડત સાથે સીધો સંબંધ ન હતો. એ પ્રશ્ન હતો: તમે ભીખુ પારેખને ઓળખો છો? મેં હા પાડી. મારો જવાબ સાંભળી એમણે ઇન્ટરવ્યુ સમિતિના સભ્યોને કહ્યું: “મારે બીજો કોઈ પ્રશ્ન પૂછવો નથી.” એમ.એસ. યુનિવર્સિટીની પાદરા શાખામાં ગુજરાતી વિષયના અધ્યાપકની એક જગ્યા ખાલી હતી. એનાં ઇન્ટરવ્યુ થયાં ત્યારે પારેખ સાહેબે મારી લાયકાત વિશે થોડીક વાતો રમણભાઈને કરેલી. જો કે, એ ઇન્ટરવ્યુમાં હું ઉમેદવાર ન હતો. રમણભાઈને થયેલું કે જેનાં વખાણ ભીખુ પારેખ જેવા માણસે કર્યાં હોય એને કોઈ પ્રશ્નો પૂછવાની જરૂર નથી.

ભીખુભાઈ હંમેશાં શિક્ષણમાં વિદ્વાન માણસો આવે એ માટે પ્રયાસ કરતા. એમના જમાનામાં જ સિતાંશુ યશશ્ચંદ્ર ગુજરાતી વિભાગમાં પ્રોફેસર અને અધ્યક્ષ બનેલા. એમની ખૂબ ઇચ્છા હતી કે મને પણ ક્યાંક એમ.એસ. યુનિવર્સિટીના ગુજરાતી વિભાગમાં નોકરી મળી જાય. પણ એ માટે મારી પાસે વધારે નહીં તો બે વરસનો અનુભવ હોવો જોઈએ. જે ન હતો.

સંતરામુપર/ભિલોડા કૉલેજનાં ઇન્ટરવ્યુ વખતે એક બીજો પણ કિસ્સો બનેલો. બન્ને કૉલેજના આચાર્ય મને પોતપોતાની કૉલેજમાં લેવા માગતા હતા. ભિલોડા કૉલેજના પ્રિન્સિપાલ શ્રી અમીન મૂળે તો અર્થશાસ્ત્રના. વહીવટમાં ખૂબ કાબેલ. સરકારી અધિકારીઓ પાસે કામ કઢાવતાં એમને વાર ન’તી લાગતી. એ શૈક્ષણિક પ્રવૃત્તિઓને ખૂબ ઉત્તેજન આપતા. એમને મારા પુસ્તકપ્રેમની ખબર હતી. જ્યારે બન્ને આચાર્યોએ મારી પસંદગી કરી ત્યારે પસંદગી સમિતિ પાસે એક જ વિકલ્પ હતો: મને પૂછવાનો. એટલે સમિતિએ મને બોલાવ્યો. પહેલાં અમીન સાહેબે મને કહ્યું: ભિલોડા આવો. જેટલાં પુસ્તકો જોઈશે એટલાં હું પુસ્તકાલયમાં ખરીદી લઈશ. સુણાવકરે પણ પોતાની દલીલ રજુ કરી. સંતરામપુર મારા ગામની નજીક. બે જ બસો લેવાની. વીરપુરથી લુણાવાડા અને લુણાવાડાથી સંતરામપુર. બે કે અઢી કલાક લાગે. ભિલોડા દૂર પડે. મારે મારાં માબાપની કાળજી પણ રાખવાની હતી. બીજું, સંતરામપુરની પાસે જ મલેકપુર અને મલેકપુરની પાસે ગેંગડીયા. એ મારાં માસીનું ગામ. હું ગમે ત્યારે માસીને ત્યાં જઈ શકું. એટલે મેં આખરે સંતરામપુર પસંદ કરેલું. એ રીતે મેં અમીન સાહેબને નાખુશ કરેલા. એ જમાનામાં માબાપની પાસે રહેવું, માબાપની કાળજી લેવી, સગેવહાલે જવું વગેરે સામાજિક જીવનનાં મહત્ત્વનાં પાસાં હતાં. આજે આટલાં વરસો પછી મને લાગે છે કે મેં ભિલોડા ન જઈને ભૂલ કરેલી.

સંતરામપુર પસંદ કરી હું ઈન્ટરવ્યુ હૉલમાંથી બહાર નીકળ્યો કે તરત જ મારી પાછળ પાછળ એક માણસ આવ્યો. બેઠો કબીર બેદી. એવી જ એની દાઢી. એવી જ એની ચાલ. ઊંચાઈ જરાક ઓછી. બાંધો એકવડો. નામ કિરીટ ઝાલા. સંતરાપુર કૉલેજના હેડ ક્લાર્ક. એ મને કહે: સુથાર સાહેબ, તમે મારી સાથે રહેજો. આપણી રૂમ બહુ મોટી છે. હું એ વખતે પણ ખૂબ આખાબોલો હતો. મેં કહ્યું: ના. મને સાથે નહીં ફાવે. હું સ્વતંત્ર રહેવા ટેવાયેલો છું. એ જરાક ભોંઠા પડી ગયા. પણ પછી મારી સાથે હાથ મિલાવતાં એમણે કહેલું: મારું નામ કિરીટસિંહ ઝાલા. મેં પૂછ્યું: તમે રાજપૂત છો. તો એ કહે: હા, અડવાળના. ધંધુકા પાસે. આપણે હવે મિત્ર. મેં વળતો ઘા કર્યો: “એક જ શરતે આપણે મિત્ર બનીએ. હું તમને બાપુ નહીં કહું.” હું નાનો હતો ત્યારે મારા ગામમાં ત્રણેક રાજપૂત કુટુંબો હતાં. એમાંના એક કુટુંબ સાથે અમારે ઘર જેવો સંબંધ. મારે એમનાં સંતાનોને બાપુ કે બા કહેવાં પડતાં. એ મને ન’તું ગમતું. પણ, ઝાલા મારા કરતાં વધારે દિલદાર માણસ નીકળ્યા. “તમારે જે કહેવું હોય તે કહેજો. મને જરા પણ વાંધો નથી.” ને હું અને ઝાલા એ વખતે જ મિત્રો બની ગયા.

પણ હવે મારા માટે સવાલ એ હતો કે મારી ટૅલિફોન ઑપરેટરની નોકરીનું શું કરવું? મેં અગાઉ નોંધ્યું છે એમ હું જ્યારે ટૅલિફોન ઑપરેટર હતો ત્યારે મારા ફોઈના દીકરા શંકરભાઈએ મને સૌથી વધારે રક્ષણ આપેલું. એટલે મેં એમને ફોન કરીને કહ્યું કે મને અત્યારે તો એક વરસ માટે નોકરી મળી છે. બીજા વરસે જો કોઈ સરપ્લસ શિક્ષક નહીં આવે તો જ મારી નોકરી ચાલુ રહેશે. હું શું કરું? એ વખતે ઘણી કૉલેજો અધ્યાપકોને પોતાના નિયંત્રણમાં રાખવા આ પરિસ્થિતિનો દૂર/ઉપયોગ કરતા હતા. જો કોઈ અધ્યાપક ઢંગે ન રહે તો બીજા વરસે કોઈ સરપ્લસ અધ્યાપકને શોધી કાઢતી. પેલા અધ્યાપકે પછી બીજે નોકરી શોધવી પડતી અથવા તો બેકાર રહેવું પડતું. હું મુંઝાઈ ગયેલો. એક બાજુ આ કામચલાઉ પણ આચાર્યની કૃપાથી લાંબો સમય ચાલે એવી નોકરી હતી અને બીજી બાજુ ટૅલિફોન ઑપરેટરની કામચલાઉ નોકરી- મારે શું પસંદ કરવું જોઈએ? શંકરભાઈએ બુદ્ધિ દોડાવી. મને કહ્યું: જે દિવસે સંતરામપુરમાં જોડાવાનું હોય એના એક દિવસ પહેલાં ટૅલિફોન ઑપરેટરના પદેથી રાજીનામું આપવાનું. નિયમ પ્રમાણે તારે ત્રણ મહિના પહેલાં રાજીનામું આપવું પડે અથવા તો રાજીનામું મંજુર કરાવવા ત્રણ મહિનાનો પગાર ભરવો પડે. શંકરભાઈએ કહેલું: એ લોકો તને પગાર ભરવાની નોટીસ આપે પછી તું પગાર નહીં ભરતો. એટલે તારું રાજીનામું મંજુર નહીં થાય. જો તને બે વરસ પછી લાગે કે કાયમી નોકરી નહીં જ મળે તો ટૅલિફોન ઑપરેટરમાં પાછો આવતો રહેજે. કહે જે કે મારું રાજીનામું મંજુર નથી થયું એટલે નોકરી પર પાછા આવવાનો મને અધિકાર છે. એમની વાત પણ સાચી હતી.

હજી પણ મને ઘણી વાર હું ટૅલિફોન ખાતામાં નોકરી કરવા પાછો ગયો છું એવાં સપનાં આવતાં હોય છે. મને લાગે છે કે એ નોકરીની સલામતિ હવે મારા માટે એક પ્રકારનો ઘરઝુરાપો બની ગઈ છે.

શંકરભાઈની સલાહ પ્રમાણે હું ટૅલિફોન ઑપરેટર પદેથી રાજીનામું આપી સંતરામપુર આદિવાસી આર્ટ્સ એન્ડ કૉમર્સ કૉલેજેમાં ગુજરાતીના અધ્યાપક તરીકે જોડાયો. પહેલા એકબે દિવસ ઝાલા સાથે રહ્યો. પછી એના જ લેન્ડલોર્ડ ઉપાધ્યાયે મને એક ઓરડો ભાડે આપ્યો. પણ ત્યાં જવા માટે મારે પતરાં પર થઈને જવું પડતું. મેં ઝાલાને કહેલું: આ સારું કહેવાય. મારે ડૉર બૅલના પૈસા બચ્યા. કોઈએ મારા ત્યાં આવવું હોય તો આ પતરાં પર થઈને જ આવવું પડે. એ અવાજ કર્યા વગર આવી જ ન શકે!

ઉપાધ્યાય (કદાચ હિતેશ કે હિતેન્દ્ર) ટ્રક ડ્રાયવરનું કામ પણ કરતા. એમને થોડાંક ઘર હતાં. એ ઘર ભાડે આપતા. પણ, ગામમાં એમની છાપ જરા જુદા જ પ્રકારની હતી. કેટલાક લોકો એમનાથી ડરતા. એ ઘણી વાર મને પણ કહેતા, “સુથાર સાહેબ, કોઈ તમને બોલે તો મને કહેજો. હું એનાં હાડકાં ખોખરાં કરી નાખીશ.” હું તો ગભરાઈ ગયેલો. કેમ કે મારા માટે કોઈ હિંસા કરે એવું મેં કદી વિચારેલું જ નહીં. મને થયેલું: જે માણસ મારા માટે બીજાનાં હાડકાં ખોખરાં કરી શકે એ મારાં હાડકાં પણ ખોખરાં કરી શકે.

ત્યારે હું દાઢી રાખતો. એક હાથે ઘડિયાળ ને બીજા હાથે સરદારજી પહેરે એવું કડું પહેરતો હતો. એ કડાનો પણ એક ઇતિહાસ હતો. વિરપુરના એક વાણિયાના છોકરાએ એ કડું મારી પાસે વીસ રૂપિયામાં ગીરવે મૂકેલું. એ છોકરાનાં માબાપ શ્રીમંત હતાં. પણ છોકરો જરા ‘આડે રસ્તે’ ચડી ગયેલો. હું એસ.એસ.સી.માં હતો ત્યારે એ મારી સાથે ભણતો હતો. મોડાસા કૉલેજમાં પણ અમે સાથે એક જ રૂમમાં રહેતા હતા. મને બૂટ (shoes) જરા પણ ન’તા ગમતા. એટલે હું ચપ્પલ પહેરતો.

આ ઉપાધ્યાય મહાશયનું એક ‘જમા પાસું’ પણ હતું. એ ગામની ઘણી બધી સ્ત્રીઓની વાત કરી શકતા. નવરા પડે ત્યારે ક્યારેક એ મારી પાસે બેસવા આવતા ને કોઈને કોઈ સ્ત્રીની વાત કાઢતા. એ વખતે એ જે શબ્દભંડોળ વાપરતા એ વિશિષ્ટ હતું. એ સ્ત્રીઓ જાણે કે ટ્રક ન હોય એ રીતે વાત કરતા. કોઈ સ્ત્રી માનો કે મોટી ઉમરની હોય તો એ કહેતા: સાહેબ, એ તો ૧૯૪૮નું મૉડલ છે. એની ચેસીસ આવી ને તેવી. બહુ સેક્સી સ્ત્રી હોય, અલબત્ત એમની દૃષ્ટિએ, તો હોર્સ પાવરની ભાષા વાપરતા. ઉપાધ્યાયે સ્ત્રીઓની વાત કરવા માટે, ભાષાશાસ્ત્રમાં જેને anti-language તરીકે ઓળખવામાં આવે છે એવી ભાષા ઊભી કરેલી. એ સ્ત્રીઓનાં અંગઉપાંગ, એમની ચાલવાની ઢબ, એમની બોલવાની ઢબ, રતિક્રીડા વગેરેની વાત automobileની પરિભાષાથી કરી શકતા. એ ગાળામાં જ મેં કલકત્તાના ખિસ્સાકાતરુઓની anti-language પર એક સંશોધનપેપર વાંચેલું. મને થતું: આ ઉપાધ્યાય સાહેબની ભાષાનો ડેટા લઈને મારે એનું વિશ્લષણ કરવું જોઈએ. શરૂઆતમાં હું બેચાર વાર એમની સાથે બજારમાં ગયેલો. પછી ઝાલાએ મને ચેતવેલો: ભૂંડા, પ્રોફેસર છે તું. લોકો એમને જુએ છે એમ તને જોશે. મને પણ એની વાતમાં દમ લાગેલો.

સંતરામપુરમાં શરૂઆતના દિવસો દરમિયાન મને જુદા જ પ્રકારની લાગણી થતી હતી. કોઈ પુરુષ સાથે ઓળખાણ થતી તો એ મને એની ઓળખ આપતી વખતે પોતાની macho image રજુ કરવાનો પ્રયાસ કરતો. જો કોઈ સ્ત્રીઓની કે છોકરીની વાત કાઢતું તો એને કોની સાથે કેવા સંબંધો છે, એ લોકો ક્યારે ક્યાં મળે છે એવી વાતો કરતું. હું કોઈ વિદ્યાર્થીની વાત કાઢતો તો સાંભળનાર મને કહેતો એને તો પેલી એફવાયબીએમાં છેને એ ‘ઝમકુડી’ સાથે લફરું છે. જો કોઈ વિદ્યાર્થીનીની વાત કાઢતો તો પણ લોકો એને કોઈકને કોઈક સાથે જોડી દેતા. ઘણી વાર તો મને લાગતું કે આ ગામમાં કોઈનું અંગત જીવન છે જ નહીં. અથવા તો આ ગામમાં બધ્ધા એકબીજાના કાલ્પનિક અંગત જીવન વિશે વધારે પડતું જાણે છે.

કૉલેજમાં પણ મોટા ભાગનો સ્ટાફ નાનાંનાનાં જૂથોમાં વહેંચાયેલો. કોઈ આચાર્ય સાથે, કોઈ આચાર્યનું વિરોધી. કોઈક અમુક વિદ્યાર્થી નેતાઓ સાથે તો કોઈક બીજા વિદ્યાર્થી નેતાઓ સાથે. મને કશું સમજાતું જ ન હતું. કેમ કે આવું ટૅલિફોન ઑપરેટરના જગતમાં ન હતું. કોણ કોની સાથે ક્યારે કેટલું ચાલવા જાય છે એની પણ અંદરોઅંદર વાતો થતી રહેતી. એ વાતો ઘણી વાર તો છેક ઉપર, એટલે કે અમદાવાદમાં રહેતા ભીલોડા અને સંતરામપુર કૉલેજના મંડળના એક સભ્ય પીરઝાદા સાહેબ સુધી પહોંચતી.

પીરઝાદા સાહેબ એક જમાનામાં ધંધુકા કૉલેજના આચાર્ય હતા. મૂળે તો અર્થશાસ્ત્રના માણસ. પણ દરેક વિષયમાં રસ લે. એમની પાસે એક અજબની શક્તિ હતી. એ બધ્ધાને સાંભળતા. એમાં કોઈકની નિંદાકુથલી હોય તો પણ સાંભળતા. પણ પોતે બીજાની નિંદાકુથલી ન’તા કરતા. એમને કોઈ પણ માણસ કંઈ પણ વાત કહે એ વાતને એ એમની પાસે જ રાખતા.

એમનામાં એક બીજી પણ શક્તિ પણ હતી: વિદ્વતાને પોંખવાની. વિદ્વતાને પ્રોત્સાહન આપવાની. એ ધંધૂકામાં હતા ત્યારે એમણે કૉલેજનું પુસ્તકાલય ખૂબ જ સમૃદ્ધ બનાવેલું. સુરેશ જોષી જેવા વિદ્વાનો પણ એ પુસ્તકાલયનો ઉપયોગ કરતા. એ જમાનામાં પીરઝાદાએ કૉલેજના વિદ્યાર્થીઓ પુસ્તકાલયમાં બેસીને વાંચે એ માટે એક ખાસ વ્યવસ્થા કરેલી. એમણે એવા વિદ્યાર્થીઓને કલાક દીઠ ‘વાંચવાનું મહેનતાણું’ આપવાનું શરૂ કરેલું. એ પણ પોતાની આવકમાંથી. છેલ્લે છેલ્લે, એમણે સારાં પુસ્તકો વસાવવાનું અને એવાં પુસ્તકોનું વિતરણ કરવાનું પણ શરૂ કરેલું. હું જ્યારે પણ એમની પાસે જતો ત્યારે એ પુસ્તકો વચ્ચે ઘેરાઈને બેઠા હોય. એમાં અર્થશાસ્ત્રનાં ય પુસ્તકો હોય અને સાહિત્યનાં પણ પુસ્તકો હોય. એમને મારા માટે અપાર લાગણી હતી. ખાસ કરીને મારા પુસ્તક પ્રેમને કારણે. મારી તથાકથિત વિદ્વતાને કારણે. એટલે સુધી કે એક વાર અંગ્રેજી વિષયના અધ્યાપકોનાં ઇન્ટરવ્યુ પહેલાં એમણે મને સાથે રાખેલો. કેટલાક ઉમેદવારો ઇન્ટરવ્યુ પહેલાં એમને મળવા આવવાના હતા. એમણે મને કહેલું: તમે આ લોકો સાથે પાશ્ચાત્ય સાહિત્યની ચર્ચા કરો ને મને જણાવો કે કયો ઉમેદવાર આપણી સંસ્થામાં શોભે એવો છે. કાલે જ્યારે ઔપચારિક ઇન્ટરવ્યુ થશે ત્યારે હું એ લોકોને અન્યાય ન થાય એ ધ્યાનમાં રાખીશ. એક અર્થશાસ્ત્રનો માણસ, એક અંગ્રેજી અધ્યાપકની પસંદગીમાં એક ગુજરાતી અધ્યાપકનો અભિપ્રાય માગે એ ઘટના જ મારા માટે તો ગૌરવ લેવા જેવી હતી.

પીરઝાદા એક અર્થમાં king maker હતા. પણ એ નબળાને કદી રાજા ન’તા બનાવતા. મેં એમની પાસેથી ઘણાં પુસ્તકો ખરીદેલાં. કેટલાંક ઉધારે. મને ઘણી વાર થાય છે કે આ પીરાઝાદા સાહેબની કોઈકે જીવનકથા લખવી જોઈએ. એ હજી હયાત છે અને હજી પણ એટલા જ સક્રિય છે. પણ, ૨૦૦૨માં ગુજરાતમાં થયેલી હિંસાએ પીરઝાદાને અંદરથી હચમચાવી નાખ્યા હતા. એક જમાનામાં એમનો ડંકો વાગતો હતો. જો મારી ભૂલ ન થતી હોય તો એ હિંસક ઘટનાઓ દરમિયાન એક ટોળાએ પીરઝાદાના નિવાસસ્થાન પર હુમલો કરેલો ને એમનું અંગત પુસ્તકાલય બાળી મૂકેલું. સદ્‌નસીબે એ વખતે પીરઝાદા સાહેબ ઘેર ન હતા એવું મને કોઈકે કહેલું. એ ઘટનામાં એમનાં કેટલાં પુસ્તકો બળી ગયેલાં એની મને ખબર નથી. પણ એમને સારું એવું નુકસાન થયેલું. હું ૧૯૯૭માં અમેરિકા આવ્યો પછી મારે એમની સાથે એક જ વાર વાત થયેલી. ત્યારે પણ એમણે મને કહેલું કે ભારત પાછા આવવું હોય તો મને કહેજો. આપણે કોઈક ગોઠવણ કરીશું.

હું ગોધરામાં અને વડોદરામાં હતો ત્યારે મારી image એક સારા ટૅલિફોન ઑપરેટરની અને એક સારા વિદ્યાર્થીની હતી. હું સંતરામપુર આવ્યો પછી મારે મારી image નવેસરથી ઘડવાની આવી. કેમ કે અહીં, મેં આગળ નોંધ્યું છે એમ, એમ બધા જ macho image ધરાવતા હતા. જેમ ગોધરાના વરલી મટકાવાળાઓએ, જેમ વડોદરાના પ્રોફેસરોએ અને મિત્રોએ (જેમના વિશે હું લખવાનો છું), એમ સંતરામપુરના આ બધા કાલ્પનિક machoએ પણ મારી image ઘડવામાં ઘણો ભાગ ભજવ્યો છે. એમાંની કેટલીક ઘટનાઓ વિશે હું આવતા પ્રકરણમાં લકીશ. પણ એ પહેલાં એક:

એક દિવસે હું સંતરામપુરના મુખ્ય બજારમાં થઈને જઈ રહ્યો હતો. ત્યાં જ સામેથી એક ગાય આવી. એણે મને શિંગડું મારવાનો પ્રયત્ન કર્યો. મેં કોણ જાણે કેમ બાજુ પર ખસી જવાને બદલે એ ગાયને શિંગડેથી પકડીને બીજા રસ્તે વાળી દીધી. મારા માટે આ કાંઈ મોટી ઘટના ન’તી. મને ઉલ્ટાનું વાગ્યું નહીં એનો વિશેષ આનંદ હતો. પછી હું માંડ થોડોક આગળ ગયો હોઈશ ત્યાં જ કોઈકે પાછળથી બૂમ પાડી: હે જુવાન. ઊભા રહો. મેં પાછળ ફરીને જોયું તો અરધી દાઢી સાફ અને અરધી દાઢી પર ક્રીમ લગાડેલું એવો એક માણસ ઊભો હતો. એકવડો બાંધો અને ઊંચાઈમાં લગભગ મારા જેવડો જ. મેં પૂછ્યું: મને બોલાવો છો તમે? એ કહે: હા. અહીં આ શહેરમાં તમારા જેવું છે કોણ? હું કાંઈ સમજ્યો નહીં. પછી એણે મારી પાસે આવી, મારી સાથે હાથ મિલાવતાં કહ્યું: હું તખુભા (સાચું નામ ગુપ્ત રાખ્યું છે). અહીં જીઈબીમાં લાઈનમૅન છું. હું જોતો હતો: સામે હજામતની દુકાન પર હજામ હજી એના હાથમાં અસ્ત્રો લઈને ઊભો ઊભો અમારી સામે જોઈ રહ્યો હતો. તખુભાએ મને પૂછ્યું: બાપુ છો? મેં ના પાડી અને કહ્યું: સુથાર છું. ‘ઈમ્પોસિબલ. ગુજરાતીઓ ગાય શિંગડું વીંઝે તો આઘા ખસે. તમે તો ગાયને આઘી ખસેડી! તમે રાજપૂત જેવા છો. ચાલો આપણે બન્ને મિત્ર. મેં મારી આગવી શૈલીમાં કહ્યું: ચોક્કસ, પણ એક શરત. હું તમને ‘બાપુ’ નહીં કહું. તખુભા મારી સાથે સંમત થયા. પછી તો ઝાલા, તખુભા અને હું ત્રણ મિત્રો બની ગયા. કોઈની પણ ઉપર કોઈ પણ પ્રકારનો ખતરો આવે તો અમે ત્રણેય એક થઈને ઊભા રહેતા. અમે ત્રણેય કેવળ અમારી જ નજરમાં નહીં બીજાઓની નજરમાં પણ macho હતા. અમે અમને શોભે એવાં કેટલાંક પરાક્રમો પણ કરેલાં.

3 thoughts on “મને હજી યાદ છે-૨૦ (બાબુ સુથાર)

  1. સંતરામપુરા અને અનેક પ્રસંગે દ્વિધાના રમુજી ભાષામા સ રસ વર્ણનો .
    મઝા આવી અને અમે આવી દ્વિધા માટે સીક્કો ઉછાળતા..
    અને સીક્કો કોઇ ફાટમા ભરાઇ ઉભો રહેતો !
    તેવા તમારા અનુભવો માણ્યા
    macho માટે કોઇ માચો કહે તો કોઇ મૈચો
    ઝાલા, તખુભા અને બાબુભાઇના પરાક્રમોની રાહ

    Like

  2. એક બેઠકે વાચી ગયો. સરસ! બાબુભાઈની નિખાલસતા અને પ્રમાણિકતા માટે ભગવાને એમને સંકટ સમયે બચાવ્યા છે. એમના વિદ્યાર્થીઓને આ વિભાગ વાંચવા મળેતો? પૈસા પડાવનારા હજુ પણ જોવા મળે છે! મહેન્દ્રભાઈની કોમેન્ટ સાથે હું પં સંમત થાઉ છું.

    Like

પ્રતિભાવ

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  બદલો )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  બદલો )

Connecting to %s