Monthly Archives: માર્ચ 2018

મને હજી યાદ છે-૨૭ (બાબુ સુથાર)

મુંબઈથી વડોદરા: ઘરતીના છેડાની શોધમાં

આપણને એક બાજુ કહેવામાં આવ્યું છે: ધરતીનો છેડો ઘર અને બીજી બાજુ કહેવામાં આવ્યું છે: ફરે તે ચરે, બાંધ્યો ભૂખે મરે. મને પહેલી કહેવત જરા સંદિગ્ધ લાગી છે: ઘરને ધરતીનો છેડો નહીં ગણવાનો. જ્યાં થોભ્યા ત્યાં ધરતીનો છેડો ગણવાનો ને એ જ જગ્યાને ઘર પણ ગણવાનું. એક જમાનામાં માણસ જે ઘરમાં જનમતો એ જ ઘરમાં મરતો. હવે પરિસ્થિતિ બદલાઈ છે. બહુ ઓછા એવા માણસો મળી આવશે જેણે જન્મ પછી પોતાનાં ઘર નહીં બદલ્યાં હોય. મારી પણ એ જ પરિસ્થિતિ હતી. મણીબેન નાણાવટી કૉલેજનું શૈક્ષણિક વરસ પૂરું થવામાં હતું. દેખીતી રીતે જ એનો પગાર- જે કંઈ મળતો હતો એ – બંધ થવાનો હતો. મારે કેવળ ‘ગુજરાત સમાચાર’ના જ પગાર પર ટકી રહેવાનું હતું. એ કામ સાચે જ મુશ્કેલ બની જાય એમ હતું. એટલે જ્યારે સુરેશ જોષીએ મને ત્યારના ‘લોકસત્તા’ વડોદરા આવૃત્તિના તંત્રી નવિન ચૌહાણને ઉદ્દેશીને લખેલી ભલામણ ચિઠ્ઠી આપી ત્યારે હું સહેજ પણ અટક્યા વિના પહોંચી ગયો ‘લોકસત્તા’ની ઑફિસે. નવિન ચૌહાણે ચિઠ્ઠી વાંચીને મારી સામે જોયું. મેં કહ્યું, “મેં છ મહિના ‘ગુજરાત સમાચાર’ની મુંબઈ આવૃત્તિમાં કામ કર્યું છે. હું અનુવાદ સારા કરી શકું છું.” ચૌહાણે કહ્યું, “એ તો બરાબર છે પણ મારે ત્યાં કોઈ જગ્યા નથી. એક કામ કરો. ‘સંદેશ’વાળા વડોદરા આવૃત્તિ બહાર પાડી રહ્યા છે. તમે એમની પાસે જાઓ. વડોદરના કારેલી બાગમાં એમની ઑફિસ આવેલી છે.

Continue reading મને હજી યાદ છે-૨૭ (બાબુ સુથાર)

Advertisements

નીલે ગગન કે તલે – ૫ (મધુ રાય)-ઘણાને ખબર નહીં હોય કે…

ઘણાને ખબર નહીં હોય કે…..

બે દિવસ પહેલાં એક સમાચારની ટીકડી જોયેલી કે ‘વેન્ડી’ નામની ફાસ્ટ ફૂડ ચેઇનના અમુક સ્ટોરોમાં વેજિટેરિયન બર્ગર મળવાનું શરૂ થયું છે. મેકડોનાલ્ડ, બર્ગર કિંગ જેવી મહાકાય ફાસ્ટફૂડ રેસ્ટોરન્ટોમાં તો ઘણા વખતથી વેજિબર્ગર મળે છે. હવે વેન્ડીના સમાચારની આ ચાર લીટીની ટીકડીથી ગગનવાલાના મનગગનમાં આશાની આંધી આવી કે હાલો, હાલો, હવે સતયુગ આવી ગયો, કે તૈયારીમાં છે.

ગગનવાલા શુદ્ધ શાકાહારમા માને છે અને પ્રાણીઓને મારીને એમની ટાંગટુંગ ખાવાના વિરોધી છે. મરઘીના બચ્ચાને ખાવું તે માણસના બચ્ચાને ખાવા જેટલું અવિચારી કૃત્ય ગણે છે. ગગનવાલા ઝનૂનપૂર્વક માને છે કે પ્રાણીઓ માણસ કરતાં ઓછાં બુદ્ધિમાન છે, એમને બાળક જેવાં ગણીને સ્નેહ કરવો જોઈએ તેમ જ રક્ષણ આપવું જોઈએ. એમને મારીને, પીડીને માણસ અમન ચમન કરે તે અનૈતિક છે.

ઘણાને ખબર નહીં હોય કે—ગગનવાલાને તો નહોતી જ ખબર કે—ખ્રિસ્તી ધર્મનો પ્રારંભ શાકાહારના આચરણથી થયો હતો. ધર્મના બંને પવિત્ર ગ્રંથો, ઓલ્ડ ટેસ્ટામેન્ટ અને ન્યુ ટેસ્ટામેન્ટમાં  જીવો પ્રત્યે અનુકંપાનો આદેશ છે. આજના અમેરિકા, યુરોપના ખ્રિસ્તી સમાજને જોતાં બિલકુલ માનવામાં ન આવે! બાઇબલમાં કહેવાયું છે કે મનુષ્ય અને મનુષ્યેતર જીવોમાં ‘આનિમા’ અર્થાત આત્મા વસે છે, અને તે સર્વે જીવો અને મનુષ્યો સૃષ્ટિના પ્રારંભથી શાકાહારી હતા. બાઇબલના કેટલાક વ્યાખ્યાકારો કહે છે કે ઈડન ઉદ્યાનમાં આદમ અને ઈવને ભગવાને શાકાહારનો ઉપદેશ આપેલો (જેનેસિસ ૧:૨૯), “અને ભગવાન બોલ્યા, મેં તમને વનસ્પતિ, વૃક્ષ અને લતા બક્ષ્યાં છે અને તે દરેકમાં તેનાં ફળ, તથા તે દરેક ફળમાં તેનું બીજ છે, જે સર્વ તમારા આહાર માટે છે.” તે પછી મહાપ્રલય થયો અને તેમાં વનસ્પતિ નાશ પામી હોવાથી પ્રભુએ અનિચ્છાપૂર્વક થોડા સમય પૂરતી માણસને માંસ ખાવાની છૂટ આપી પણ લોહીની મનાઈ કરી કેમકે લોહી તે જીવન છે. શાકાહારમાં માનતા ખ્રિસ્તીઓ કહે છે માંસની છૂટ ફક્ત મર્યાદિત સમય માટે હતી, કાયમી નહોતી. અને જીવતા પ્રાણીની નસ કાપીને તેનું લોહી વહેવડાવી દેવાથી કાંઈ તેનું માંસ ખાઈ શકાય એવું પરમાત્માએ કહ્યું નથી. કોઈપણ પ્રાણીના શરીરમાંથી તમામ લોહી દૂર કરવું સંભવ જ નથી. દસ આદેશોમાં, ટેન કમાન્ડમેન્ટ્સમાં, કહ્યું જ છે કે “તું જીવ હિંસા કરીશ નહીં.” એમાં અમુક પ્રાણીની હિંસા થાય ને અમુકની નહીં એવું કાંઈ કહ્યું નથી. “એક બળદને કતલ કરો તે માણસને કતલ કર્યા બરોબર છે(ઇસાઇયાહ ૬૬:૩).” આમ છતાં મોઝેઝ દાદાએ અમુક પાપના પ્રાયશ્ચિત્ત તરીકે અમુક પ્રાણીનું બલિદાન આપવાની છૂટ આપી હતી. એવા પ્રાયશ્ચિત્ત માટે કયા પ્રાણીનું બલિદાન કરાય તે પણ નિશ્ચિત કરાયું છે. અમુક અવસરે ઘેટાનો ભોગ આપવાનું કહેવાયું છે, જેને નિર્દોષ બલિ કે ‘એગ્નસ ઓફ ગોડ’ (ઈશ્વરનું લાડકું) કહેવાય છે, જે પછીથી ઇસુ ખ્રિસ્તનું પ્રતીક બન્યું કેમકે કે ઇસુ મસીહએ પણ બલિદાન આપેલું.

ઘણા ખ્રિસ્તીઓ શ્રદ્ધાથી કે સિદ્ધાન્તથી અથવા તબીબી કે આધ્યાત્મિક કારણોસર શાકાહાર પાળે છે, અને કેટલાક તો દૂધ કે પ્રાણીજન્ય કશુંય ન વાપરવાની ચરી પાળે છે જેને ‘વિગનિઝમ’ કહેવાય છે. ખ્રિસ્તી ધર્મમાં પણ, હિંદુ ધર્મની જેમ અગણિત શાખાઓ, ફાંટાઓ અને ફિરકાઓ છે. અગાઉ આ પાનાંમાં જણાવેલું તેમ, તેમાંની બાઇબલ ક્રિશ્ચિયન ચર્ચ શાખાના ગુરુ વિલિયમ કાવહર્ડે ૧૮૦૯માં તેમ જ સેવન્થ–ડે એડવેન્ટિસ્ટ પંથનાં વડવા એલન જી. વ્હાઇટે ૧૮૦૯માં વિશ્વના પ્રથમ શાકાહારી સમાજની સ્થાપના કરેલી. આજે પણ અમુક પંથ સંચાલિત હોસ્પિટાલોમાં માંસાહારનો નિષેધ છે.
‘મોરમોન’ તેમ જ ‘ક્વેકર’ તરીકે ઓળખાતા ખ્રિસ્તી પંથો પણ માંસની પરહેજ રાખે છે. મોરમોનની ધર્મપોથીનો આદેશ છે કે “જમીન ઉપરનાં પ્રાણી અને આકાશનાં પંખીનું માંસ ન ખાઓ તો ભગવાન રાજી થશે, હેમાળામાં, કે દુકાળમાં જ ન છૂટકે ખાવું.”

રોમન કેથલિક પંથના અમુક ફાંટા કઠોર શાકાહારી છે. ‘રાસ્તાફેરિસ’ કહેવાતા ખ્રિસ્તીઓ માને છે કે માંસને અડકવું તે મોતને અડકવા બરાબર છે. ‘લેન્ટ’ નામના ખ્રિસ્તી તહેવારમાં મિડલ ઇસ્ટના ખ્રિસ્તીઓ ૪૦ દિવસ સુધી શાકાહારી ભોજન જમે છે. ખ્રિસ્તી પરંપરામાં બુધવારે અને શુક્રવારે માંસ ખાવાનો નિષેધ છે કેમકે બુધવારે જુડાસ નામના શિષ્યે ઇસુનો દ્રોહ કરેલો અને શુક્રવારે ઇસુને સલીબ ઉપર ખિલ્લા મારીને જડી દેવાયેલા.

લિબરલ કેથોલિક મૂવમેન્ટ શાકાહારનો મહિમા કરે છે. મહાન વિચારકો લિઓ તોલ્સતોય (ચિત્રમાં), રોમાં રોલાં, બર્નાર્ડ શો, એની બીસન્ટ શાકાહારી હતા. એક્ટ્રેસ જૂલી ક્રિસ્ટી, અને એક્ટર (વિન્ક વિન્ક) બિલ ક્લિન્ટન, બ્રેડ પિટ, લિઓનાર્દો દિકાપ્રિયો, અને બીજા મહાન ખ્રિસ્તીઓ શાકાહાર કરે છે. જૈન, વૈષ્ણવ, બૌદ્ધ, શીખ ધર્મોમાં શાકાહારનો જ મહિમા છે. યહૂદી ધર્મમાં પણ શાકાહારની જ ભલામણ છે એવા ઘણા યહૂદી ધર્મગુરુઓનો મત છે.

કશાય વિષયના જ્ઞાતા હોવાનો દાવો ગગનવાલાનો નથી. નતનયને ગગનવાલા પોતાની મૂઢમતિ સ્વીકારે છે. ઉપરની માહિતી ઇન્ટરનેટ ઉપરથી તારવેલી છે, મૂળ ગ્રંથોને નજરે જોયા નથી. ગગનવાલાની ખોપરીમાં ખખડતાં અનેક ભૂતોમાં એક છે, જીવદયાનું. તે વિષયની સતત ખોળના દૌરમાં જ્યારે જ્યારે આવી માહિતી આંખે ચડે ત્યારે ત્યારે વાચકોને કહેવા તલપાપડ થાય છે, અને આજે એવો જ એક અવસર છે. માહિતી આપવાની ભાવના શદ્ધ છે. જાણીજોઈને કોઈની લાગણી દુભાવવાની ખંધાઈ કદાપિ હોતી નથી. કોઈપણ આદર્શ કે સિદ્ધાન્ત કરતાં પણ ગગનવાલા માણસને ઊંચો સમજે છે. પણ પશુઓને માણસ કરતાં નીચા સમજતા નથી. જય બજરંગ બલી!

પડછાયાના માણસ ……..! (જયશ્રી વિનુ મરચંટ)-પ્રકરણ ૬

 

પ્રકરણ: અલવિદા

   રાતના સાડા દસ વાગ્યા હતા, ૧૮, સપ્ટેમ્બર, ૧૯૭૮ની રાત જાણે પગડંડો જમાવીને બેસી ગઈ હતી. સૂરજ તો આથમી ગયો હતો પણ વેરણ રાત આટલી લાંબી હોઈ શકે એની પ્રતીતિ, પપ્પાના મૃત્યુની એ રાત પછી પહેલી વાર થઈ! આટઆટલા વર્ષો પછી પણ “રાત મને નથી ગમતી” ની ટેગ લાઈન એની એ જ રહી છે! હું અમારા બેડરૂમની રીક્લાઈનર પર બેઠી અને ફરી પહોંચી ગઈ, એ જ ભૂતકાળ વાગોળવાની સ્પાઈરલમાં! આ સ્પાઈરલમાંથી નીકળવાનું, જો મનસૂબો કરી લીધો હોય તો, તો, ખૂબ જ સહેલું હતું પણ આ અંતરમન ક્યાં નીકળવાયે માંગતું હતું?

Continue reading પડછાયાના માણસ ……..! (જયશ્રી વિનુ મરચંટ)-પ્રકરણ ૬

ચિત્રકળા-૩ (પી. કે. દાવડા)-પેપર ઉપર પેન્સીલના ચિત્રો

પેપર ઉપર પેન્સીલના ચિત્રો

ચિત્રકામ માટે અનેક પ્રકારની પેન્સીલ વપરાય છે, જેમાં ગ્રેફાઈટની પેન્સીલ મુખ્ય છે. ગ્રેફાઈટ પેન્સીલ અનેક પ્રકારની હોય છે, જેને હાર્ડનેસ અનુસાર નામ આપવામાં આવે છે, જેમકે H પેન્સીલ કરતાં 2H વધારે હાર્ડ હોય છે. નરમ ગ્રેફાઈટવાળી પેન્સીલોને બ્લેક રંગ માટે B ની સંજ્ઞા આપવામાં આવી છે. B કરતાં 2B વધારે નરમ અને વધારે કાળાશવાળી હોય છે. નરમ પેન્સીલો 6B સુધી વપરાય છે.

વધારે જાડી રેખાઓ દોરવા ગ્રેફાઈટ સ્ટીક્સ વપરાય છે. આવી સ્ટીક્સનો ઉપયોગ બેકગ્રાઉન્ડ દર્શાવામાં ઉપયોગી થાય છે.

પેન્સીલમાં બીજો પ્રકાર ચારકોલ પેન્સીનો છે. કોલસાને ખૂબ દબાણ આપી તૈયાર કરવામાં આવે છે. ચિત્ર દોરવામાં ગ્રેફાઈટ કરતાં વધારે નરમ અને વધારે કાળાશવાળું હોવાથી ઘેરા કાળા રંગના ચિત્રો માટે વધારે વપરાય છે. ગ્રેફાઈટ પેન્સીલ કરતાં હલકા હાથે ચિત્ર દોરી શકાય છે.

પેન્સીલમાં ત્રીજો પ્રકાર એટલે રંગીન પેન્સીલો. મીણ જેવા પદાર્થમાં રંગો મેળવી પેન્સીલો તૈયાર કરવામાં આવે છે. આવી પેન્સીલોથી રંગીન ચિત્રો તૈયાર કરવામાં આવે છે.

ગ્રેફાઈટ પેન્સીલથી ચિત્રકામ કરવાનો એક ફાયદો છે કે તમે રબરની મદદથી તમારી ભૂલ સુધારી શકો છો. ચારકોલ અને રંગીન પેન્સીલોમાં સગવડ નથી.

મોટાભાગના ચિત્રકારો પહેલા હળવે હાથે ઝાંખી પેન્સીલથી પોતાના મનના વિષયની રૂપરેખા કાગળ ઉપર તૈયાર કરે છે, અને ત્યારબાદ અલગ અલગ પ્રકારની પેન્સીલનો ઉપયોગ કરી ચિત્રને મૂર્ત સ્વરૂપ આપે છે.

એક અગત્યની વાત એવી છે કે કઈ પેન્સીલ વાપરવી એનો આધાર કઈ ક્વોલીટીનો કાગળ વાપર્યો છે એના ઉપર પણ હોય છે. ખૂબ લીસ્સા પેપર ડ્રોઈંગ કરવા માટે બહુ ઉપયોગી થતા નથી.

હવે આપણે દરેક માધ્યના નમૂના જોઈએ.

કાગળ અને પેન્સીલનું સુરેખ ચિત્ર

 

કાગળ ઉપર પેન્સીલથી એક કુદરતનો નઝારો

રંગીન પેન્સીલોનો ઉપયોગ

પેપર ઉપર પેન્સીલ સાથે રબ્બરનો ઉપયોગ દર્શાવતો એક ઉત્તમ નમૂનો

 

મને ખબર નથી (સરયૂ પરીખ)

(મનુષ્ય સ્વભાવ, બીજાની વાતો જાણી પછી થોડું ઉમેરી ઘણા લોકોને કહે. એમને કોઈ સમજદાર અને શાંત વ્યક્તિ સાથે વાર્તાલાપ થાય ત્યારે કેવો જવાબ મળે છે. વિચારોના વમળાટ અને અસ્ખલિત વાણીને રોકતો નમ્રભાવ, ‘મને ખબર નથી’. આ વાક્ય પાછળ ઘણી શાંતિ દોરવાય છે. કારણ આગળ ખાસ કોઈ ચર્ચા લાંબી ચાલી ન શકે.)

Continue reading મને ખબર નથી (સરયૂ પરીખ)

એક અજાણ્યા ગાંધીની આત્મકથા-૧૭ (નટવર ગાંધી)-તેમાં હું લગ્ન કરીને બેઠો! 

પ્રકરણ ૧૭તેમાં હું લગ્ન કરીને બેઠો! 

મુંબઈમાં મારી એકલતા ટાળવા હું ઘણી વાર શનિ-રવિએ મારા મામા-મામીને ત્યાં વિલે પાર્લામાં જતો.  એમનું ઘર નાનું, બે જ ઓરડીનું, પણ મારે માટે હંમેશ ઉઘાડું. બન્ને અત્યન્ત પ્રેમાળ અને ઉદાર દિલના. એમનો મારે માટે પ્રેમ ઘણો.  શનિવારે જાઉં, રાત રોકાઉ, રવિવારે સાંજના પાછો પેઢીમાં.  મામાની બાજુમાં એક વોરા કુટુંબ રહેતું હતું–ત્રણ ભાઈઓ અને ત્રણ બહેનો.  મોટા ભાઈ પરણેલા, એટલે ભાભી અને એમનાં ત્રણ સંતાનો, એમ બધા બે ઓરડીમાં રહેતા.  બે બહેન પરણીને સાસરે હતી. એક હજી કુંવારી, એનું નામ નલિની.  એને મામીની સાથે બહુ બનતું. એ મોટા ભાગે મામીને ઘરે જ પડી પાથરી રહેતી.  મુંબઈની ચાલીઓમાં બારી બારણાં તો રાતે જ બંધ થાય, આખો દિવસ ઉઘાડાં હોય. પાડોશીઓની એક બીજાના ઘરમાં આખોય દિવસ અવરજવર થયા કરે.  જયારે હું મામા-મામીને ત્યાં જતો ત્યારે વોરા કુટુંબની અને ખાસ તો નલિનીની ઓળખાણ થઇ.  મને એ ગમી ગઈ.

Continue reading એક અજાણ્યા ગાંધીની આત્મકથા-૧૭ (નટવર ગાંધી)-તેમાં હું લગ્ન કરીને બેઠો! 

સિનીયરોનું લગ્નજીવન (  હરનિશ જાની )

સિનીયરોનું લગ્નજીવન

ઘણાં  સિનીયરોને (ડોસાઓને) , યાદ જ નથી હોતું કે તેઓ પરણેલા છે. અને આનંદની વાત એ છે કે તેમને તે યાદ કરાવવા તેમની પત્ની ત્યાં હાજર હોય છે. અને સિનીયરોને તેઓ પરણ્યા કેમ ? એમ પૂછો તો તેમણે વિચારવું પડે કે તેઓ કેમ પરણ્યા ?  સ્ત્રીઓને પૂછો તો કહેશે કે અમારે જીવનમાં સેટલ થવું હતું.

જ્યારે પરણીને પુરુષ સેટલ નથી થતો. સરન્ડર થાય છે. પુરુષને સેટલ થવા માટે છોકરી નહીં નોકરી જોઈએ.  અને પ્રશ્ન તો ઊભો રહે જ છે. કે પરણ્યા કેમ?  જુની હિન્દી ફિલ્મોમાં  જ્હોની વોકર કહેતો કે “પાગલ કુત્તેને કાટા થા ઈસી લિયે શાદી કી.”

મારા બાલુકાકાને એ જ સવાલ પૂછયો તો કહે ” કે ભાઈ, મને વરઘોડાનો શોખ હતો. લોકોના જેટલા વરઘોડા જોતો ત્યારે એમ જ થતું કે આપણો વરઘોડો ક્યારે નિકળશે? મેં આ વાત દાદાને કરી .અને તેમણે ધામધુમથી વરઘોડો કાઢીને પરણાવ્યો. પછી બધાં તો છુટી ગયાં. અને મારે તારી કાકી સાથે રહેવાનું થયું. અમે તો લગ્ન પહેલાં કદી માળ્યા નહોતા. મને ખબર નહોતી કે તે શોર્ટ ટેમ્પર છે. એને મારી કોઈ વાત ન ગમે તો ગુસ્સે થઈ,વસ્તુઓને મારા તરફ ફેંકવાનું ગમે છે. અને મને મારો જવાબ મળી ગયો. પુરુષને વરઘોડો–લગ્ન સમારંભ અને લગ્નનો દિવસ ગમે છે. લગ્નમાં મહાલવા માટે એક દિનકા સુલતાન બનવા લગ્ન કરવા ગમે છે. અને લોકોએ પણ એને ચઢાવ્યો અને વરરાજાનું સંબોધન કર્યું. અને વાંદરાને દારૂ પીવડાવ્યો. લગ્નદિન એટલે જાણે લગ્નજીવનના પુસ્તકનું કવર. તેના પરથી પુસ્તક પસંદ કરવા જેવું, અંદર શું છે તે સરપ્રાઈઝ છે. અને મોટે  ભાગે એ સરપ્રાઈઝ જ નિકળે છે. વાત એમ કે લગ્ન જુવાનીમાં થાય છે. જુવાનીની કાંઈ ઓર ખુમારી હોય છે. જુવાનીમાં બીજા પરણેલાઓની પરણ્યા પછીની હાલત  જોવા જેટલી પણ બુધ્ધિ હોતી નથી. જગતમાં દરેક જુવાન પુરૂષ ને પોતાના જેવું કોઈ હોશિયાર લાગતું નથી.પણ પરણ્યા પછી અક્કલ ઠેકાણે આવે છે. ત્યારે ખૂબ મોડું થઈ ગયું હોય છે.  બધા જુવાનો, અર્જુન જેવા હોય છે. તેમને માછલીની આંખ જ દેખાય છે. એ  માછલી પાછળની સ્ત્રી નથી દેખાતી. કૌરવો હોશિયાર હતા. તે પણ ધનુર્વિદ્યામાં પ્રવિણ હતા. પણ એમને જેવી ખબર પડી કે જો માછલીની આખ વિંધીશું તો દ્રૌપદીને પરણવું પડશે કે દુર્યોધને બધાંને જણાવી દીધું કે બેસી જ રહેજો.  અને સૌએ માછલીની આંખ વિંધવાનું માંડી વાળ્યું. જો પછી શું થયું ? મહાભારત થયું ને !  દુર્યોધન સાચો પડ્યો ને!

આજકાલ સાઠ વરસની ઉંમર સિનીયરમાં નથી ગણાતી.તેમ જ આધેડ વય પણ ન ગણાય. અને હવે દવાઓ એટલી બધી શોધાય છે ને કે  પહેલેના જમાનામાં સાઠ વરસે આવતો હ્દય રોગ તો આજે લગભગ કંટ્રોલમાં આવી ગયો છે. એટલે સિત્તેરના સિનીયર તો તમને સામાન્ય રીતે મળી રહે. હું અને મારા પત્ની બન્ને સિત્તેરના થયા.અત્યાર સુધી તે પચાસની હતી. અને એકાએક તેણે નક્કી કર્યું કે હવે ઉંમર ખેંચાય તેમ નથી. તો લોકોને કહે કે હું પંચોતેરની છું તો  બીજી સ્ત્રીઓ કહે કે,” ના હોય, મને તો તમે સાઠના લાગો છો. તો એ તેને ગમે છે.

પત્નીજીને હિન્દી સિરીયલો ગમે છે. તે પણ સાઉન્ડ ઓફ કરીને જુએ છે. કારણં?  હિન્દી સિરીયલોમાં ડાયલોગ જેવું કાંઈ હોતું નથી. ફક્ત સ્ત્રીઓના લેટેસ્ટ ફેશનના ડ્રેસિસ જોવા ગમે છે.   બીજું તો કાંઈ નહીં  પણ હિન્દી સિરીયલોની, પત્નીજી પર એટલી અસર થઈ છે કે તે હવે બેડરૂમમાં સુવા આવે છે. ત્યારે કોઈના લગ્નમાં તૈયાર થઈને જતી હોય એમ મેક અપ સાથે આવે છે.

મારા પત્નીએ મારા ડ્રાઈવિંગને સ્હેલુ બનાવવા મને પૂછ્યા સિવાય નિયમ બનાવ્યો છે. “તારે ડ્રાઈવ કરવાનું અને હું રોડ પર નજર રાખીશ.” જયારે અમે સાથે ટી.વી. જોવા બેઠા હોઈએ છીએ ત્યારે, ખરેખર તો મને એવું લાગે કે અમે બન્ને કારમાં બેઠા છીએ તે  ટેવ મુજબ, રીમોટ કંટ્રોલ મારા હાથમાં રાખવા દે છે. પણ શું જોવું તે, તે નક્કી કરે. મિનીટે મિનીટે ચેનલ બદલવાનું એ કહે છે.  જો કોઈ દવાની કમર્શિયલ આવે તો તે મારા સામું જોયા કરશે. પછી હું આશ્ચર્યથી એના સામું જોઉં અને પૂછું ‘શું છે મને ટગર ટગર જોયા કેમ કરે છે?‘

‘ના એ તો જોઉં છું કે તને બેઠા બેઠા હાંફ ચઢે છે કે નહીં? આ લોકો જે દવા બતાવે છે. તે લઈએ તો હાંફ બંધ થઈ જાય.  દરેક દવા મારે લેવી જોઈએ એ એમ માને છે. એક વખતે સોફામાં  બેઠા બેઠા મારા પગ લાંબા ટૂંકા કરાવતી હતી. અને મારી નજર ટીવી પર ગઈ તો અંદર  કેલ્શિયમની ગોળીઓની. કમર્શિયલ ચાલતી હતી, પગના મસલ્સ મજબુત કેવી રીતે કરવા તેની. પછી હું સમજી ગયો કે  મારા પત્નીને મારી હેલ્થની બહુ ચિંતા રહે છે. એટલી હદે કે રાતે બેડમાં ઊંઘતો હોઉં તો ય ઊઠાડશે. ‘તારા નશ્કોરાં નહોતા બોલતા અટલે ચેક કરતી હતી કે  બધું બરાબર છે ને!  પેલા ભરતભાઈને  ઊંઘમાં જ હાર્ટ એટેક આવ્યો હતો. અને પછી બિચારા માલતીબેનને લોકો કેવું કેવું સંભળાવતાં હતા? ‘ અને તારી ચિંતામાંને ચિંતામાં મને ઊંઘ નહોતી આવતી. ચાલ હવે નિરાંત થઈ. હવે સુઈ જવાશે.‘

“પણ  તેં મને ઊઠાડી દીધો .હવે મને ઊંઘ નહીં આવે.”

“ધેટ ઈઝ યોર પ્રોબ્લેમ, કાલે તારા માટે ટીવી પરથી ઊંઘની કોઈ દવા શોધી કાઢીશ.મને સુવા દે.”

વસ્તુ એ છે કે સિનીયર અવસ્થામાં સ્ત્રી અને પરુષ બન્નેને સાથે સુવાનું કારણ જ નથી હોતું  સિવાય કે એકમેકને ઊંઘ આવે છે કે નહીં તે ચેક કરવાનું. જીવનમાં હવે પ્રેમ દર્શાવવાની રીત બદલવી પડે છે, સાથે સુતા હોય તો અડકવાનું નહીં કારણ કે અડધી રાતે કોઈ અડકે તો ઝબકીને જાગી જવાય છે.આમ નહીં સ્પર્શીને –આઈ લવ યુ દર્શાવવાનું.

પુરુષોને લગ્ન કરવાનો શોખ હોય તો પત્ની તો દેખાવડી શોધે   નાક આશા પારેખ જેવું અને આંખો હેમા માલિનીના જેવી .પરંતુ તેમને ખબર નથી હોતી કે આંખ અને નાક કરતાં જીભ અગત્યની છે.  મતલબ કે રૂપ રંગ જુવાનીના ચાર દિવસના અને સ્વભાવ  સિનીયર થતા સુધી રહેવાનો. એ વાતની  કોઈ પણ પુરુષને ખબર હોતી નથી.

હિન્દી ફિલ્મોમાં શમ્મીકપુર અને આશા પારેખ સાથે તેમના મા બાપના રોલમાં ઓમ પ્રકાશ અને તેની ભાગ્યવાન પત્ની લલિતા પવાર પણ હોય છે. તે સિનીયર જોડી કાયમ લડતી ઝગડતી હોય છે. જુવાનોએ નજર આશા પારેખ કરતાં લલિતા પવાર પર રાખવી જોઈએ. તો ખબર પડે કે આજની બધી આશા પારેખો ભવિષ્યની લલિતા પવારો છે. આજની નાજુક અને નમણી પત્ની અને આજનો સેક્ષી વરરાજા પાંચ વરસ પછી પેટ પર ટાયર લટકાવીને ફરતા હશે, અને જો પેટ ન વધે તો તેમના ટાયરમાંથી હવા નિકળી ગઈ હશે. બોલો, કુર્યાત્ સદા મંગલમ્.

૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦૦

 

નીલે ગગન કે તલે – ૪ (મધુ રાય)-વર્ચ્યુઅલ રિયાલિટી

વર્ચ્યુઅલ રિયાલિટી

ક્વાન્ટાસ એરલાઇનમાં અખતરા તરીકે અમુક ફ્લાઇટોમાં ફર્સ્ટ ક્લાસના પેસેન્જરોને વર્ચ્યુઅલ રિયાલિટીનો અનુભવ થાય તેવાં જંતરડાં અપાતા થયાં છે. ફેસબુકવાળા ભાઈએ બે બિલિયન ડોલરના આપીને ‘ઔકયુલસ’ વર્ચ્યુઅલ રિયાલિટીની કંપની રિયલી ખરીદી લીધી છે. સોની કંપનીએ ‘પ્લેસ્ટેશન ફોર’ માટે પોતાના વીઆર હેડસેટ બનાવ્યા છે જે વીડિયો ગેમ્સના ક્ષેત્રે ધમાલ ધમાલ કરી મૂકશે ‘એવી વકી’ છે. અલ્ટાસ્પેસ વીઆર નામની કંપની જણાવે છે કે તમે ખોપરી ઉપર એમનાં હેડસેટ લગાડો તો તમારા ઘરના સોફામાં બેઠા બેઠા સીધા હોનોલૂલૂ પહોંચી શકો અથવા ઇચ્છો તો થિયેટરમાં બેઠા બેઠા ‘બે યાર’ જોઈ શકો. તમને અદ્દલ એમ જ લાગે કે તમે મોલના મલ્ટિપ્લેક્સમાં બેઠા છો ને તમારી સાથે તમારી જેમ જ બેઠેલા બીજા દર્શકો પણ બેયાર–ની લિજ્જત માણે છે. પણ તમે બટાટાની કાચરી ચાવતાં ચાવતાં અવાજ કરો તો દસ જણ પાછળ ફરીને ડોળા કાઢીને છાના રહેવા ડારો આપે. એચટીસી કંપનીના ‘વાઈવ બાય વાલ્વ’ નામના વર્ચ્યુઅલ રિયાલિટી હેડસેટ બજારમાં મુકાવા માંડ્યા છે જે તમને મર્યા વિના સ્વર્ગની વિઝિટ કરાવી શકે છે એવો એવું કહેવાય છે. હાલ ઉપલબ્ધ મોબાઇલ વર્ચ્યુઅલ રિયાલિટીના હેડસેટના ડાબલામાં સ્માર્ટફોન મૂકીને લેન્સિસ દ્વારા થ્રીડી દૃશ્યો જોઈ શકાય છે. હા હા, પણ વોટ ઇઝ ધિસ વર્ચ્યુઅલ રિયાલિટી?

ગગનવાલા હજી માંડમાંડ વોટસેપ ઉપર ફોન કરતાં શીખ્યા છે ને ફેસબુક ઉપર કેવડાની કળીઓની રોમાન્ટિક ચેટથી ફોંગરાય છે. વર્ચ્યુઅલ રિયાલિટીનો જમાનો આવે તે પહેલાં ગગનવાલા વર્ચ્યુઅલ ભગવાનને પ્યારા થઈ ગયા હશે. હજી વીઆર તે શી બલા છે તેનો ટોટલ અંદાજ આવ્યો નથી. જે આછું પાતળું સમજાયું છે તેનો ચિતાર વહાલસોયા વર્ચ્યુઅલ વાચકો પાસે ધરીને છાતીનો ભાર હલકો કરે છે.

વર્ચ્યુઅલ રિયાલિટી એટલે રિયાલિટી ખરી પણ રીયલી રિયાલિટી નહીં, યુ ફોલો? ફેસબુક ઉપર ચેટિંગ કરતાં કરતાં તમે ફોટો પાડી શકો છો, ઇવન વીડિયો દ્વારા તમારા સત્તરમા માળાની બારીમાંથી દેખાતું ન્યુ યોર્ક બતાવી તમે જયપુર રહેતી કોઈ જૂઈ જેવી જાલિમાને ઇમ્પ્રેસ કરી શકો છો. વીઆર એનાથી હજી એક ડગલું આગળ જશે: સત્તરમા માળે તમે જાલિમાને ઇન્વાઇટ કરી તેના હવામહલમાં બેઠી બેઠી જાલિમા તમારી બારી પાસે ઊભી રહીને ન્યુ યોર્ક કા નજારા નિહાળી શકશે. અથવા તમે પોતે તેની પિન્ક સિટીના ગુલાબી ચિલમનમાં બેસીને ઇશારા કરી શકશો. જરૂર પડશે માત્ર તેના હેડસેટની, જેને વાયર બાયર પણ નહીં હોય કે તમે બંધાયેલા રહો.

પહેલાંના જમાનામાં ગાડામાં બીજે ગામ જતાં લોકો ભજન ગાતા હશે. પછી ટ્રેનોમાં લોકો છાપાં કે ચોપડિયું વાંચતા હતા. હાલ લોકલ ટ્રેનોમાં ફોન સાથે દરેક વ્યક્તિ શી ખબર શું શું કરતું દેખાય છે. ભજન વખતે ભજનિકનો આત્મા આધ્યાત્મિક રિયાલિટીમાં ઘૂમી આવતો હશે. ચોપડીવાચક સારંગ બારોટે ઊભી કરેલી રિયાલિટીમાં રમી આવતો હશે. હાલ સ્માર્ટફોન ઉપર કારકૂન લટકાં કરતી રામાવત સાથે વર્ચ્યુઅલ રમણ કરતો હશે. તે દરેક પ્રકાર કલ્પનાનો વર્ચ્યુઅલી ‘વીઆર’ જ કહેવાય. ફરક એટલો કે રીયલ વર્ચ્યુઅલ રિયાલિટીમાં તમારે હોનોલૂલૂ કલ્પવાનું નથી હોતું, યુ ફોલો, તમને હાજરાહજૂર ફાઇન રીયલ લાગે એવું હોનોલૂલૂ દેખાય, તેના દરિયાકિનારાની સુંવાળી, સૂરજથી ઉત્તેજિત રેતી તમારા પગની આંગળીઓની વચ્ચે સરકતી અનુભવાય, દરિયાનો ઘૂઘવાટ અને રંગબેરંગી બિકિની–ટિકિની વગેરે હોલ એન્ડ સોલ તમને તાદૃશ થાય. જેમ ભગવાને અર્જુનને વિરાટદર્શન કરાવેલું તેમ. તે વખતે મંતર હશે હવે જંતરથી દર્શન થશે.

હવે આ વસ્તુ એટલી બધી નવી છે કે થોડા જ સમયમાં સિનેમા, ટીવી, કમ્પ્યુટર અને સ્માર્ટફોનની માફક આપણા જીવનમાં સરકી આવશે. જ્યારે સ્માર્ટફોનની જેમ એનું આભ ફાટશે ત્યારે વાસ્તવિક જિંદગીમાં એ કઈ રીતે ફિટ થશે એ બાબત વિજ્ઞાનિકો ખોપરી ખંજવાળી રહ્યા છે. ફન માટે, ટાઇમપાસ માટે કે રોમાન્સ માટે ચાલો ને, વીઆર પોપ્યુલર થાય તે તો સમજાય તેમ છે. હાલ ટીવી કે કમ્પ્યુટર કે ફોનની સ્ક્રીન પચાસ ટકા ધારોકે આપણને બીજા વિશ્વમાં લઈ જાય છે, પણ વીઆરના હેડસેટ તો આપણને સો ટકા બીજી દુનિયા બતાવશે. ખરેખર આપણી આસપાસની દુનિયા અંતર્ધાન થઈ જશે ને આપણા નળનું પાણી ગયું થયું હોય કે બાબો બેબીને મારતો હોય કે ગેસ ઉપર દૂધ બળી જતું હોય તેનાથી ગાફેલ બનીને આપણે હોનોલૂલૂમાં હોહા કરતા હોઈશું. પણ તાનમાં આવીને આપણે હવાઇયન ભામિની સાથે હુલા હુપ કરવા જઈએ ને આપણા રિયલ ઘરની ભીંતે ભુટકાઈએ તેનું શું? તે માટે એક ‘શેપરોન’ સિસ્ટમ દાખલ કરવામાં આવશે જે એવી અથડામણોથી તમને બચાવે. યાને ભીંત નજીક પહોંચો તો હેડસેટમાંથી હોનોલૂલૂ ઓગળી જાય ને તમે હળવેકથી રિયલિટીનું દર્શન કરો.

પણ સાહેબ તમે એવા હેડસેટ પહેરીને બજારમાં ફરો તો લોકો હસે નહીં? અને તમે ગાફેલ થઈને હુલા કરતા હોવ ત્યારે કોઈ ડામીચ તમને લૂંટી લે નહીં? તમારા વીઆર ચશ્મા જ મોબાઇલની જેમ તફડાવીને નૌદોગ્યારાહ થઈ જાય નહીં? વળી તમે વર્ચ્યુઅલી હોનોલૂલૂ કે હોંગકોંગ જઈ શકતા હોવ તો એલાઈન, હોટેલો અને સમસ્ત પ્રવાસન ઉદ્યોગને વસમું નહીં પડે? નેટ ઉપર હાલ જેમ બેઅદબ વર્તણુંકનો અજગર છે તેમ વીઆરમાં ગેરવર્તન કે હેકર કે વાયરસનો ભો નહીં આવે?

પણ વિજ્ઞાનિકો કહે છે કે ધીમે ઘીના ઘડામાં ઘી પડી જશે. મોટાં બખડજંતર ધીમે નાના ને સંભાળી શકાય એવા, ચશ્મા જેવા થતા જશે ને લોકોને એની નવાઈ નહીં રહે કેમકે લગભગ બધા પહેરતા હશે. જય જિંદગી!

મને હજી યાદ છે-૨૬ (બાબુ સુથાર)

(૨૦૧૪માં મેં જ્યારે “મળવા જેવા માણસ” લેખમાળા લખવાની શરૂઆત કરી હતી ત્યારે એવું નક્કી કરેલું કે જે વ્યક્તિ અતિશય અભાવમાં જન્મી હોય, અને બધી યાતનાઓ સહન કરી, બધી બાધાઓને પાર કરી અને જીવનમાં એક ઊંચા મુકામ સુધી પહોંચી હોય, એવી વ્યક્તિ વિષે આ લેખમાળામાં લખવું. ત્યારે મારો શ્રી બાબુ સુથાર સાથે પરિચય થયો ન હતો.

છેલ્લા છ મહિનાથી લોકપ્રિયતાની એક પછી એક સરહદ પાર કરતા, એમની આપવીતી વર્ણવતા, આ લેખ વાંચીને મને થાય છે કે મને જો એ ૨૦૧૪ માં મળ્યા હોત તો A4 સાઈઝના ચાર પાના અને pt.14 ફોન્ટના લેખમાં હું એમને કઈ રીતે રજૂ કરી શકત? -પી. કે. દાવડા)

મુંબઈના મિત્રો

મુંબઈનું એક વરસ મારા માટે નદીમાં વહેતા પથ્થર જેવું હતું. મારે જાણે કે કંઈજ કરવાનું ન હતું. એ મહાનગરના પ્રવાહમાં મારે તણાયા કરવાનું હતું. એ પણ કોઈક મારો તારણહાર આવશે એવી આશા સાથે. તો પણ, એ બધાની વચ્ચે એક માર્ગ કાઢેલો. ભરત નાયકે જે જે મિત્રો સાથે ઓળખાણ કરાવેલી એ એ મિત્રોને મળવું. એમની પાસેથી જે કંઈ શીખવા જેવું હોય તે શીખવું.

Continue reading મને હજી યાદ છે-૨૬ (બાબુ સુથાર)

પડછાયાના માણસ ……..! (જયશ્રી વિનુ મરચંટ)-પ્રકરણ ૫

પ્રકરણ: શું થઈ ગયું?

સપ્ટેમ્બર ૧૮, ૧૯૭૮ની સાંજે, દિલીપ અને મારા રૂટિન પ્રમાણે, હું સૂર્યાસ્ત જોવા બાલ્કનીમાં એકલી ગઈ હતી અને એકલી જ હું અતીતમાં સરી ગઈ! રાતના સાડા આઠ થયા હતા.  સપ્ટેમ્બર ૧૫, ૧૯૭૮, દિલીપના ગયા પછી, ઋચા મારી પાસેથી ખસી નહોતી. આજે, પણ સાંજના, મેં એને પરાણે ઘરે મોકલી. જતાં પહેલાં મને કહે, “સુલુ, તું આવ મારી સાથે. હું તને એકલી મૂકીને જતાં જીવ નથી ચાલતો!” મેં એને કહ્યું, “ઋચા, મારી જરા પણ ચિંતા ન કર. આમેય, તારું ઘર ખાલી ૧૫ મિનિટ દૂર છે અહીંથી અને સીતા તો છે જ. તારા બેઉ સંતાનો ત્રણ દિવસથી તારા વિના એકલા રવિ સાથે છે. કાલે પાછા મળીશું. તું ફિકર વિના જા.” જતાં પહેલાં ઋચાએ સીતાને બોલાવી. સીતા છેલ્લા દસ વરસથી મારા ઘરમાં કુટુંબનો હિસ્સો છે. સીતાએ એશ્યોરન્સ આપ્યું, “ઋચાદીદી, હું દીદીની સાથે છું ને?” ઋચા જતાં જતાં બોલી, “સીતા, તારા ભરોસે મારી સુલુને મૂકીને જાઉં છું.” જતાં પહેલાં, ઋચા મને ભેટી. મારો અને એનો, બેઉનો ખભો ભીનો થયો હતો! સીતા કઈં પણ પુછ્યા વિના મારી થાળી લઈને બાલ્કનીમાં આવી. “દીદી, જમી લો. હવે ન કહેતાં કે તમને ભૂખ નથી. હું અહીં જ તમારી સામે બેઠી છું.” અને સીતા બાલ્કનીમાં જમીન પર બેસી પડી. મેં કહ્યું, “તું ખુરસી લઈને અહીં બેસ. હું જમી લઈશ.” સીતા અંદર ખુરસી લેવા ગઈ, પણ, મારું મન તો, ૧૭-૧૮ વરસ પહેલાંના, દિલીપના એ એક અઠવાડિયાના વિયોગ પછીના આગમનના દિવસે આયોજાયેલા એ જમણવારમાં પહોંચી ગયું હતું.

Continue reading પડછાયાના માણસ ……..! (જયશ્રી વિનુ મરચંટ)-પ્રકરણ ૫