પડછાયાના માણસ ……..! (જયશ્રી વિનુ મરચંટ)-પ્રકરણ ૮-કારવાં સાથ ઔર સફર તન્હા!


કારવાં સાથ ઔર સફર તન્હા!

૧૯ મી સપ્ટેમ્બરની રાત, પડખાં ઘસતાં, આમ જ, દિલીપની એ અધૂરી ડાયરી અને ઈંદિરા સાથેના લગ્નની વાતમાં વિતી ગઈ. આજે સવારે, પંડિતજી ચોથાની વિધિ માટે આવવાના હતા. વિધિની સાધનસામગ્રી બધી જ આગલા દિવસે તૈયાર કરીને રાખી હતી. સીતાને મેં તાકીદ કરી હતી કે વિધિ પૂરી થતાં જ, અનાથ આશ્રમમાં અન્નદાન કરવા જવાનું છે તો, એની પણ બધી તૈયારી કરી લે. ઋચા અને રવિ, સવારના નવ વાગતાં જ, પંડિતજીને લઈને આવી ગયા.  દિલીપના કઝીન્સ અને મારા મિત્રો પણ આવતાં ગયાં. હું ચોથાની વિધિમાં બેઠી અને યંત્રવત્ જે પણ ગુરુજી-પંડિતજી કહેતા ગયા તે હું કરતી ગઈ. ગુરુજી મારા હાથમાં પુષ્પો આપતા, મંત્રોનું પઠન કરી રહ્યા હતા અને એમનું કામ કરતા હતા અને હું આંખોમાં આંસુ સાથે, જે પણ ગુરુજી-પંડિતજી કહેતા હતા એ કરતી ગઈ..! પણ મારું મન તો દિલીપના એ ૨૮મી એપ્રિલ, ૧૯૬૨ માં પહોંચી ગયું હતું, “શું દિલીપ અને ઈંદિરાએ પણ, હસ્તમિલાપ સમયે આવી રીતે જ, એકેમેકના હાથમાં સાથે પુષ્પો લીધાં હશે…! આજીવન સાથે રહેવાના, આ ફૂલો જેવાં જ, કોમળ-કોમળ પણ લોખંડી સમ લીધાં હશે?” કોણ મારા અંતરમાં અતીતની ટેકનીકલર ફિલ્મ ચલાવી રહ્યું છે? આ રીતે શું હું મારા સમસ્ત અંતર, મન અને જિગર સાથે મારા દિલીપને શ્રધ્ધાંજલિ આપી રહી છું? ચોથાના શ્રાધ્ધની વિધિ ત્રણથી ચાર કલાકની હતી. પંડિતજીના “સ્વાહા” સાથે હું એ સહુ યાદોની ચોખટ પર ટકોરા મારી રહી હતી.

*******

દિલીપ અને ઈંદિરા અમેરિકા સુખરૂપ પહોંચી ગયા એના ખબર કરતો તાર આવી ગયો. હવે ધાજી અને અદાને કઈંક શાંતિ થઈ હતી. ત્યાં પહોંચીને, દિલીપ અને ઈંદિરા, યુનિવર્સીટી ઓફ શિકાગોના હાઉસીંગ પ્રોગ્રામમાં, ઈન્ટરનેશનલ સ્ટુડન્ટ્સ માટે ખાસ એલોકેટેડ, ફર્નિશ્ડ એપાર્ટમેન્ટમાં રહેવાના હતા, જેથી બીજી કોઈ વ્યાધિ ન હતી. ચિકાગો-શિકાગોમાં એ સમય માટે ઘણાં કહેવાય, એટલા દેશીઓ દેખાતાં હતાં. દિલીપ એરોનેટીકલ એન્જિનયરીંગમાં માસ્ટર્સ અને એની સાથે એમ.બી.એ.ની ડ્યુઅલ ડીગ્રી કરવાનો હતો. દિલીપ એના લગ્ન પહેલાં, એના એડમીશનનો લેટર મને બતાવવા આવ્યો હતો, ત્યારે મેં એટલું તો કહ્યું હતું, “આટલો બધો અભ્યાસનો બોજો, નવા એરેન્જડ લગ્નને સમય આપવાનો, ધાજી-અદાને કાગળો તો દર અઠવાડિયે લખવાના અને એના પર તારી બેસ્ટ ફ્રેન્ડને નિયમિત પત્રો લખવાના…! કેવી રીતે બેલેન્સ કરીશ આ બધું?” પછી મને અચાનક જ ઝબકારો થયો, મેં એનો હાથ પકડીને કહ્યું, “તું શું કરી રહ્યો છે દિલીપ? આ કેવી નવી જિંદગીની શરૂઆત છે? તું એટલો બીઝી રહીશ કે બીજી કોઈ પણ વાત માટે તારી પાસે સમય હશે? દોસ્ત, તેં મને વચન આપ્યું છે કે તુ ઈંદિરાને ખુશ રાખીશ..! કઈં પણ કરજે પણ એ વચનની લાજ રાખજે!” એ મ્લાન હસ્યો અને બોલ્યો, “સુલુ, હું મારી ફરજ અને જવાબદારીઓ ખૂબ જ વફાદારીથી નિભાવીશ. આ મારું વચન છે!” અને એણે મારા હાથમાંથી હાથ છોડાવ્યો. પણ મેં, પાછો એનો હાથ પકડીને કહ્યું, “અને વફાદારી? એ નિભાવવાનું ન ભૂલી જતો!” દિલીપની આંખોમાંથી વેદના છલકાતી હતી અને હોઠોં પર આછું સ્મિત..! “મારી બેસ્ટ ફ્રેન્ડ મને વફાદારી નિભાવવાની યાદ અપાવ્યા જ કરશે તો પછી ભૂલવાનો સવાલ છે જ ક્યાં?”  શબ્દોની વ્યથામાં અને અર્થની વેદનામાં ડૂબેલો, કદાચ, દિલીપનો છેલ્લો સ્પર્શ હતો!

********

અમેરિકામાં, દિલીપનું સમર સમીસ્ટર ચાલુ થઈ ગયું હતું અને અહીં મારું વેકેશન પણ પૂરૂં થઈ ગયું હતું. હવે કોલેજના બીજા વરસમાં ભણતી સુલુ અચાનક જ જાણે મોટી થઈ ગઈ હતી. ક્યારેક મમ્મી એના પુરાણા લહેકામાં મારી જોડે, મારી સહેલી બનીને વાત કરતી તો હું આછું હસીને કહેતી, “મમ્મી, હું હવે મોટી થઈ ગઈ છું. જો મેચ્યોર નહીં બીહેવ કરું તો બધાં કહેશે કે કેટલી બાલિશ છું!” મમ્મી મને પાછળથી બાથ ભરીને કહેતી, “મારી આટલી સમજદાર દિકરીને બાલિશ કહેવાની કોનામાં હિંમત છે? મારી સામે બોલી બતાવે!” અને અમે બેઉ હસી પડતાં…! આજે થાય છે કે શું, સાચે જ, હસી પડતાં હતાં? સમય એની ગતિથી વહી રહ્યો હતો. દિલીપના પત્ર દર અઠવાડિયે ધાજી અને અદાને ત્યાં આવતાં. દિલીપ મહિને એક પત્ર મને જરૂર લખતો, જેમાં એના ભણવાની, કેમ્પસ લાઈફની અને અમેરિકાના દૈનિક જીવનની વાતો રહેતી. વીક એન્ડમાં એ અને ઈંદિરા ચિકાગો અને એની આજુબાજુ ફરવા પણ જતાં એની વાતો પણ લખતો.

આજે પણ મને હજી યાદ છે, એનો એ પહેલો પત્ર…! હું કોલેજથી આવી. પાર્વતીબેને દરવાજો ખોલ્યો. મેં તરત જ બૂમ પાડી, “મમ્મી, મમ્મી..!” પાર્વતીબેને કહ્યું, “મમ્મી નથી, શાક લેવા ગયાં છે! ચા બનાવું?” મેં ના કહી તો અંદર જતાં મને કહે, “અરે હા, તારો કાગળ આવ્યો છે.” મેં જોયું તો દિલીપનો, મને લખેલો, પહેલો પત્ર ટેબલ પર હતો. હું એટલી બધી ખુશ હતી કે પત્ર ખોલું એ પહેલાં મારે એની વધામણી ક્યાંક તો ખાવી જ રહી! અને, મેં તરત જ ઋચાને ફોન જોડ્યો. ફોન એંગેજ આવ્યો એટલે મનોમન બે-ત્રણ ઋચાને ચોપડાવી પણ દીધી..! “કોલેજથી આવતાંવેંત જ બેનબા ફોન પર લાગી ગયાં…!” બે મિનિટ રહીને પાછો ફોન કર્યો તો પાછો એંગેજ…! “આવી બન્યું એનું..! જ્યારે વાત કરવાની ઈમરજન્સી હોય ત્યારે હરામ બરાબર, મેડમ મળે!” આમ બડબડ કરતાં મેં ચપ્પલ પહેર્યાં અને પાર્વતીબેને બૂમ પાડી, “પાર્વતીમાસી, હું ઋચાને ત્યાં જાઉં છું. મમ્મી  આવે તો કહી દેજો અને દરવાજો બંધ કરો…!” મેં કાગળ મારી પર્સમાં નાંખ્યો અને પાર્વતીબેનની રાહ જોયાં વિના જ જાણે દોડવા માંડ્યું. મને અને મમ્મીને દિલીપ હંમેશાં કહેતો, “માસી, તમારા બેઠા ઘરનો ઝાંપો અને રસ્તા વચ્ચે એક જાણે ઘરોબો છે. ઝાંપો ખોલો બહાર જવા, તો, હસતો રસ્તો આવકારે અને રસ્તામાંથી ઘરમાં આવવા ઝાંપો ખોલો તો ઘરનું હસતું આંગણું અને હસતાં માસી આવકારે…! પણ, દરેક ઘરમાં એક સડુ તો હોય માસી. તમારે એમાં ખરાબ નહીં લગાડવાનું…!” મને યાદ છે કે, જ્યારે પણ દિલીપ આવું બોલતો ત્યારે, હું તેર-ચૌદ વરસની થઈ, ત્યાં સુધી, એને મારવા દોડતી હતી! અને મમ્મી હસીને કહેતી, “સુલુ, દિલીપ તને ચીડવે છે, બેટા..! સાચે સાચ નથી કહેતો…!” અને હું થંભી જતી અને રીસથી કહેતી, “નથી બોલતી જા…!” આવા વિચારોમાં ખોવાયેલી હું ઋચાના ઘરે પહોંચી ગઈ અને બેલ મારી. ઋચાના કાકી દરવાજો ખોલતાં બોલ્યાં, “અરે, સુલુ? આજે તું ભૂલી કેમની પડી?” કોને ખબર, હું ક્યા વિચારોમાં હતી કે કઈં આગળ પાછળ જોયા વિના મારાથી બોલાઈ જવાયું, “નથી બોલતી જા!” કાકી ચિંતાથી બોલ્યાં, “અરે, બધું બરાબર તો છે ને?” હું ખાસિયાણી પડી ગઈ અને બોલી, “કાકી, સોરી! મને થયું ઋચા છે! સોરી કાકી..! પણ છે ક્યાં મેડમ?” અને કાકીને પગે લાગી, ઘરમાં આવી. કાકી કહે, “આ આવી ત્યારની ઋચા અંદરના રૂમમાં ફોન પર છે, આવ.” અને કાકી રસોડામાં ગયાં. હું અંદરના રૂમમાં ગઈ તો મેડમ બાયોલોજી જર્નલના હોમવર્કની વાત કરી રહી હતી. મેં પૂછ્યું, “કોની જોડે ખપાવે છે?, ફોન કર બંધ…!” ઋચાએ મોઢું ફુલાવીને ફોન મૂકતાં કહ્યું, “આ શું, એક તો અણધારી વાદળી જેમ વરસે અને પાછી કહે કે મારા સ્વાગતમાં રેઈન ડાન્સ નથી કર્યો તો તારી વાત છે…!”

મેં ઋચાને પકડીને બારી પાસેના સોફા પર બેસાડી અને એના હાથમાં પત્ર મૂક્યો. પરબીડિયું આગળ-પાછળ ફેરવતાં એ બોલી, “શું છે આ?” મેં બે હાથ લાંબા કરીને, એના પર લખેલું એડ્રેસ વાંચવાનું કહ્યું, ઋચા એડ્રેસ વાંચીને મને એક ધારદાર નજરે જોઈને કહે, “દિલીપનો પત્ર છે, એટલે તું આમ દોડતી આવી?” મેં કહ્યું, “તો શું, તારું સુંદર મુખડું જોવા આવી?” ઋચા વધુ કઈં ન બોલી, મને જોતી રહી. એની એ નજરમાં એક એવું દર્દ મારા માટે તરવરતું જોયું કે હું જ ન રહી શકી. “તને લાગે છે કે મારે આ પત્રને લઈને આમ આટલા એક્સાઈટ થવાની જરૂર નથી, રાઈટ?”  મેં પૂછ્યું. એ બોલી,

“યુ આર એબસ્યુલ્યુટલી રાઈટ…! સુલુ, દિલીપનું ચેપ્ટર પૂરૂં થયું. મારું માને તો આ કાગળોનો સીલસીલો ચાલુ જ નહીં કર…! ઈટ ઈઝ ઓલ ડન નાઉ…! સુલુ, એને શાંતિથી તારા જીવનમાંથી એને જવા દે….!”

“નહીં, ઋચા, હવે હું એની બેસ્ટ ફ્રેન્ડ છું અને જીવીશ ત્યાં સુધી રહીશ. બસ, આજે હું ખુશ છું કે એણે અમારા આ નવા સંબંધને, આ પત્ર સાથે નવો મોડ આપ્યો. મારે એને, એના જીવનમાં સુખી અને ખુશ જોવો છે!”

ઋચાથી રહેવાયું નહીં, “સુલુ, તું આ આગમાં ન પડ…! હું તને આમ અંદર અને અંદર હિજરાતી જોઉં છું અને મારો જીવ કપાય છે…! સુલુ, તું પોતાને છેતરવાનું બંધ કર!” એણે મારા .ખભે માથું મૂકીને કહ્યું, “સુલુ, મારાથી તને આમ દુઃખી નથી જોવાતી..!” મેં એનું માથું ઊંચું કર્યું અને કહ્યું, “તો, મને તારા ખભે માથું મૂકીને રડી લેવા દે! તું કેમ મારા ખભે માથું મૂકે છે?” અને અમે બેઉ હસી પડ્યાં…!

પછી તો, ઘરે જઈને, મેં એ પત્ર અનેકવાર વાંચ્યો. બસ, એ પત્રમાં, એણે ત્યાંની વ્યસ્ત જિંદગીની ઘટમાળ લખી હતી. એક વાત મને ત્યારે તરત જ ધ્યાનમાં આવી. એણે લખ્યું હતું, “ઈંદિરા હજુ તને બરાબર ઓળખતી નથી અને બીસાઈડસ, એ અહીં હાજર પણ નથી. તો એના તરફથી પણ રીગાર્ડ્સ સ્વીકારી લેજે. પત્ર લખવાનું ભૂલતી નહીં. હું રાહ જોઈશ.”

એના પછી અનેક પત્રો આવ્યાં એના તરફથી અને મારા તરફથી પણ લખાયાં પણ એ પ્રથમ પત્ર ખૂબ જ વીવીડલી યાદ કરતાં, મારા કાનમાં ઋચાના એ શબ્દો વાગતાં, “સુલુ, એને શાંતિથી તારા જીવનમાંથી એને જવા દે….!”

*******

…અને, ત્યાં જ પંડિતાજીનો બોલ કાને પડ્યો, “આ છેલ્લા સ્વાહા સાથે, આ પિંડદાન કરજો અને આ સાથે, આત્માને હવે, અહીંથી મહાપ્રયાણ તરફ આપણે જવા દઈએ…!” અને પંડિતજી બોલ્યાં, “સ્વાહા…!” મારી આંખો અનરાધાર વરસતી હતી. ઋચા અને રવિ મારી સાથે જ બાજુના પાટલા પર બેઠાં હતાં. દિલીપના ચોથાની વિધિનું અંતિમ પિંડદાન મારા હાથમાં જ રાખી મૂક્યું હતું અને, ત્યાં જ, ઋચાનો ભારે અવાજ સંભળાયો, “એને શાંતીથી જવા દે…!” અને, એણે મારો હાથ પકડી, મારા હાથના પિંડનું દાન કરાવ્યું. મને માત્ર એટલું જ સંભળાતું હતું. “એને શાંતિથી જવા દે…!

(વધુ આવતા અંકે, આવતા ગુરુવારે!)

3 thoughts on “પડછાયાના માણસ ……..! (જયશ્રી વિનુ મરચંટ)-પ્રકરણ ૮-કારવાં સાથ ઔર સફર તન્હા!

  1. કારવાં સાથ ઔર સફર તન્હા!
    હું નથી કહેતી મને તું જીવનની મંઝિલ આપ
    વિશ્વાસ રાખી જાત પર ચાલી શકુ તેવો માર્ગ દે
    ત્યારબાદ કદી સવારનું અસ્તિત્વ જ ન રહે
    સફર ને તારી સાથે એવી એક રાત દે
    .
    પંડિતજીના સ્વાહામા અર્પણ કરાયેલી સામગ્રી દેવતાઓ સુધી પહોંચે તેવું માનવામાં આવે છે પણ સુલુના મનમા સ્વાહામા અજ્ઞાન , ભય ,અહંકાર, દીનતા , રાગ , દરિદ્રતા, દ્વેષ ,સ્વાર્થ, શોષણ,મોહ ,અધર્મ, આભડછેટ,અણગમા. દાનવતા ,તૃષ્ણા, એષણા ,દાનવતા અને અહં જેવા સુર્ગુણો સ્વાહા થાય તો જ દિલીપને સાચી શ્રધ્ધાંજલિ આપેલી ગણાય…
    અને
    પિંડનું દાન … સંભળાતું . “એને શાંતિથી જવા દે…એજ જીવનનું સત્ય ત્યારે સાથે સાથે ત્રિકોણમિતિના સુલુ, દીલીપ અને ઇંદિરાના પ્રમેય અને QED વચ્ચે આપણે…

    હવેના હપ્તાની રાહ

    Like

  2. “એને શાંતિથી જવા દે” કહેવા જેવી આ સરળ વાત છે ખરી?
    કહે છે કે સ્વાહા સાથે કરવામાં આવેલા પિંડદાન થકી આત્મા મહાપ્રયાણ કરે છે પણ પિંડદાન કરનાર વ્યક્તિ ક્યાં મનથી કે પોતાના દિલથી એ આત્માને પોતાનાથી છૂટો પાડી શકે છે?
    આજની આખી વાતમાં સુલુના દિલની વ્યથા, મનનો ભાર ભારોભાર પડઘાયા કર્યો.

    Like

  3. સુલુ, એને શાંતિથી તારા જીવનમાંથી એને જવા દે….!”……સુલુ, તું પોતાને છેતરવાનું બંધ કર!”

    શું વાત કહી છે બે વાક્યો અને દિલની વેદનાનો નીચોડ …..

    વધુ આવતા અંકે, આવતા ગુરુવારે!) ..છેટ ગુરુવારે ?

    Like

પ્રતિભાવ

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  બદલો )

Connecting to %s