બે ચિંતનાત્મક લેખ (જીતેન્દ્ર પાઢ)


સાચી મૈત્રી

 વગર માંગે ઈશ્વરે મને બધું જ આપી  દીધું

 નીચે વિશાલ ધરતી ને ઉપર ગગન આપી દીધું

 જયારે પૂછ્યું  કહ્યું  કે એકલો જીવી શકીશ કેમ ?

 આભાર ઈશ્વરનો ભેટમાં મિત્રોનું ઉદ્યાન આપી દીધું  ….

        મિત્રતા અને મિત્ર વિષે ઘણું લખાયું અને લખાતું રહેશે  …. એરિસ્ટોટલે કહ્યું છે -એક શરીરમાં  રહેલાં બે આત્મા એટલે મિત્રતા ! વિલિયમપેન દોસ્તની વ્યાખ્યા પ્રમાને કરે છે; એક સાચો મિત્ર ઉચિત સલાહ આપે છે, સહજતાથી મદદ કરે છે, સરળતાથી  જોખમ ઉઠાવે છે, ધૈર્યથી બધું હસીને સહે  છે, હિંમતથી બચાવ કરે છે,અને વગર બદલે દોસ્તી નિભાવે છે –આવી દોસ્તી મેળવવી તે તકદીર ની વાત ગણાય, ઈશ્વર કૃપા ની વર્ષા ગણાય.

            કિસ હદ તક જાના હૈ  યે કૌન જાનતા   હૈ

           કિસ મંઝીલકો પાના  હૈ યે  કૌન જાનતા હૈ

           દોસ્તી  કે  દો પલ  તુમ  જી  ભર કે  જી  લો —

           કિસ રોજ  બિછડ જાના  હૈ  યે કૌન  જાનતા હૈ

                                 મૈત્રીની કલા શીખવાથી  જ હ્રદયના પ્રેમને  સદભાવના નું બળ મળે છે.  જ્યારે મૈત્રી- કોઈ આડંબર કે કોઈ ખોટી ભવ્યતા વિના સરળતા અને સૌજન્યતાથી બંધાય છે, ત્યારે સંવાદિતાનો સંવાદ ખીલે છે, આંખોમાં પ્રેમ અને પ્રકાશનો દરિયો ઊછળે છે, હોઠ પર નિરંતર અમૃત રેલાય છે.

ઓળખાણ મૈત્રી નથી, ઓળખાણમાં સ્વાર્થ અને બદલો હોય છે, તેથી સાચી હૂંફ નથી મળતી,  મિત્ર સુખદુ:ખનો સાચો સાથી બની ટકે છે. માણસને સ્નેહની તરસ મિત્રથીજ સંતોષાય છે. ધન, દોલત, પ્રતિષ્ઠાથી મિત્રતા ખરીદાતી નથી. સામાન્ય જીવનમાંથી સાચી મિત્રતા હાથ લાગે છે, ટકે છે, સાચી મૈત્રીનો સંબંધ  સદભાવ સાથે છે. જીવનમાં વિકાસ અને પરિવર્તનથી  ઉચ્ચત્તમ માનવ  પ્રતિભા ખીલવે  તે સાચી મિત્રતા છે

                  લાગણી અને મધુરતાનો ઉન્મેષ ન હોય તો મૈત્રી સંબંધ કહેવાય. લાભ મેળવી કામ પતેથી હડસેલી દેનારા ઘણાં મળે છે, સાચા મિત્રો દુર્લભ હોય છે.  મૈત્રીમાં નિ:સ્વાર્થ ભાવે-કાર્ય કરવા તૈયાર રહેવું પડે, તત્પર રહેવું પડે અને સાથીના ક્રોધ, ગુસ્સાને ભૂલી જઈ, પરિસ્થિતિ ને સમજીને માર્ગ કાઢી મૌન ધારણ કરી- કડવાશને ગળી જઈ મિત્રોને સાચવવા પડે છે. મૈત્રીનો મોટો અવરોધ અહં છે.

આત્મ નિરીક્ષણ અને કર્મશીલતા કેળવાય ત્યારે દ્ગષ્ટિની વિશાળતા વધે છે, સત્ય પરિસ્થિતિ સમજી શકાય છે, સંઘર્ષ ટળે છે અને મૈત્રી ટકે  છે. ઉગ્ર વચનો સાંભળી પ્રતિઘોષ રૂપે પ્રત્યુત્તર  આપો તો તે મૈત્રી તૂટવાનું કારણ બને છે. જાત સાથે મિત્રતા બાંધી ન શકનાર સાચી મિત્રતા પામી શકતો નથી.

રસ-રુચિ વિનાની મૈત્રી તે ઉપર છલ્લો સંબંધ છે.  જે મિત્ર પરસ્પરની મર્યાદાઓની સમજણ રાખી ઉદાર ભાવે વર્તન કરે છે, તે લાંબી મૈત્રી ટકાવી શકે છે. પરસ્પરની ઇચ્છાઓને માન આપવું અને ક્ષમા આપવી, તે મિત્રતા લંબાવવા માટે જરૂરી છે.   મિત્રો સાથે વિચારણાઓ સ્વચ્છ અને સ્પષ્ટ હશે તો જિંદાદિલી ખીલશે-મિત્રતા ટકશે. અંતરની ઉષ્મા મિત્રતા તરફ જ ઢળે છે.

                    મિત્રના દુર્ગુણો બતાવો તો તેના માટેના ઉમદા અભિપ્રાયો પણ પ્રગટ કરો. કાળજી સાથે મિત્ર પ્રતિ વિકટ પરિસ્થિતિમાં સભાનતાથી હૂંફ આપનાર મૈત્રી જગતમાં જીત મેળવે છે, લોકપ્રિય બને છે. દલીલોથી મિત્રતા જિતાતી નથી. મિત્રને સાંભળો-એકાંતમાં તે વિચારોને ચકાસો તો તમે મિત્રને સમજી શકશો

               મન અને હ્રદય સાથે મિત્રતાનો સંબંધ હોવાથી ક્યારે-કોઈ વાતથી, અણગમતાં વ્યવહારથી-મન જરૂર દુ:ખી થાય છે પણ તે ક્ષણિક હોવું જોઈએં. વારંવાર ફરિયાદ અને ટીકાઓ કરનાર મિત્રતાનો ઘાતક છે. ભૂતકાળને ભૂલી વર્તમાનમાં જીવી વ્યવહારો સાચવી, જે બીજાના પડખે ઊભો રહી હૂંફ આપે તે જ સાચો મિત્ર. મિત્રતા આપી જાણવાની કલા છે, માંગવાની નહીં. મિત્ર તમારી ધારણા કે તમારી મરજી મુજબ નહીં પણ તેના હ્રદયથી ચાલે છે. તેથી જીભાજોડી ટાળો, મિત્રતાને પામો. ખોટા માર્ગે કે નુકસાન થાય તેવા આચરણ તરફ જતાં મિત્રને જરૂર પડે અવરોધિને યોગ્ય સલાહ આપો.

પૈસાનો વ્યવહાર મૈત્રી તોડે છે, તો દુ:ખના પ્રસંગે આર્થિક મદદ કરનાર જ સાચો દિલોજાન દોસ્ત બને છે. તમારા માપદંડથી મિત્રોને માપતા નહીં-સાચો મિત્ર ગુમાવશો .

                  મિત્ર અને મિત્રતાને સાચવતાં આવડે તો ન્યાલ કરી  દે અથવા અધૂરી સમજ જીવનને કડવું બનાવી કાયમ દુઃખી બનાવે.  ત્યાગ, વફાદારી, નિસ્વાર્થ ભાવના, અરસપરસ શુભકરવાની  સતત તાલાવેલી, મિત્રતાને વધુ બળવાન  બનાવનારા ગુણો  છે.  મિત્રને  અણીના સમયે બચાવે -વિપદ માંથી મુક્તિ   અપાવે તે સાચો  મિત્ર !  સાથ ,સંગાથ અને સહવાસ ટકાવી શકે તે મિત્ર.

-જીતેન્દ્ર પાઢ

 જીવન પ્રેરક  પાઠશાળા

“ઇન્હીં ગમ કી ઘટાઓ મેં ખુશીકા ચાંદ નિકલેગા

અંધેરી રાત કે પર્દે મેં દિન કી રૌશની  ભી હૈ  (અખ્તર શીરાની)

મનુષ્ય જીવન અને કુદરત  જાણે કે એક સરખા  લાગે છે, પરિવર્તન, નવ પલ્લવિતતા અને સહન શીલતા તેના લક્ષણ ગણાય. મનુષ્યમાં બુદ્ધિ, વિચાર, ગુણ – દુર્ગુણ, પ્રેમ -રાગદ્વેષ, ગમો-અણગમો, માન- અપમાન, મમત્વ જેવા અનેક ભાવો, સ્પદંનનો  નું મિશ્રણ છે.  કુદરતને વાચા નથી  પણ મૌન સાથે સમજણની છૂપી  કલા છે.  માનવી, પ્રાણી અને પક્ષીઓ, જેમાં જીવ છે તે બધા કુદરતના  ખોળે રમે છે, વિહરે છે. પ્રકૃતિના નામે  કુદરતે પોતાની વિવિધતાનો મબલખ ખજાનો  અનંત  આકાશ ની નીચે વિસ્તરિત કર્યો છે. યુગો વીતી ગયાં  તેમાં કદી ટ આવી નથી. હા માનવીના કૃત્યે પરિવર્તનના નામે  પ્રકૃતિનું છેદન કરવા છતાં તેણે મૌન ધારણ કર્યું છે. પર્યાવરણનું સંતુલન ભૂલીને  અવનવાં અખતરાઓ કર્યા છે અને તેથી ઋતુઓ પોતાનાં વર્ષો જૂનાં ક્રમબદ્ધ સમીકરણો બદલ્યાં છે.

વાત ધ્યાનમાં લેવા જેવી છે કે -અતિ સહનશીલતા ક્યારેક પ્રકોપ બને છે, આ સનાતન નિયમ છે. તેથી પ્રકૃતિ પોતાનો અસલી મિજાજમાં  વિનાશકારક  આપત્તિ સાથે મહાપૂર,ધરતીકંપ ,વાવાઝોડાં, બર્ફીલા તોફાન, જંગલમાં આગ વગેરે તાંડવઃ રૂપે  દેખાડે છે  અને પછી શાંત થઈ જાય  છે. આવા સમયે  માનવ પણ માનવને, મદદ કરવાની અને નવસર્જન કરવાની વૃતિ દેખાડે છે. સંસ્થાઓ પરોપકારી બની એક  ય બીજા રૂપે જાગૃત થાય છે.

વૃક્ષો બારે માસ છાંયો આપે છે અને ઋતુઓ પ્રમાણે  ફળ-ફૂલ આપે છે. આમ કો ને  કોઈ રીતે અન્ય જીવો માટે મદદરૂપ થવાની ફર કશા જ લાભ કે વળતર વગર નિસ્વાર્થ ભાવે પુરી કરે છે. પ્રકૃતિ ઈશ્વરની મહાન ભેટ છે.

કુદરતનું રાત -દિવસ નું ચક્ર માનવી ને ઘણું બધું આપી જાય છે. રાતે દિવસ આખાના થાક માટે આરામ ની નિંદર, તો વહેલી સવારે તાજગી, પ્રસન્નતા, કામ કરવાની તક.

સાગર ની વિશાળતા, જંગલો ની ઘનતા, આકાશની અગાધતા  આ બધું મુંગા ઉપદેશકો સમાન  ઈશ્વરના સંકેતો છે. કુદરત મૂંગી રહીને માનવી ને જીવન જીવતાં  શીખવાડે છે, રેશનાલિસ્ટો (નાસ્તિકો ) પણ કુદરતને  માને છે. કોઈ અગમ્ય શક્તિ -power છે, જે જગત ને ટકાવે છે, ગતિશીલ રાખે છે.

કુદરત ને ચાહો અને પ્રકૃતિ માંથી જીવન જીવવાના નવા પાઠો શીખો ,સૃષ્ટિ એટલે જ મોટામાં મોટી શિક્ષણ ની પાઠશાળા   ……એ સત્ય સ્વીકારવું  જ રહ્યું !

–જીતેન્દ્ર પાઢ

1 thought on “બે ચિંતનાત્મક લેખ (જીતેન્દ્ર પાઢ)

  1. વગર માંગે ઈશ્વરે મને બધું જ આપી દીધું
    નીચે વિશાલ ધરતી ને ઉપર ગગન આપી દીધું
    જયારે પૂછ્યું કહ્યું કે એકલો જીવી શકીશ કેમ ?
    આભાર ઈશ્વરનો ભેટમાં મિત્રોનું ઉદ્યાન આપી દીધું

    સાચી વાત .. જાણે મારી જ વાત !

    Like

પ્રતિભાવ

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  બદલો )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  બદલો )

Connecting to %s