એક અજાણ્યા ગાંધીની આત્મકથા (નટવર ગાંધી)-પ્રકરણ-૪૨-હું ડીસ્ટ્રીકનો ટેક્સ કમિશ્નર થયો

હું ડીસ્ટ્રીકનો ટેક્સ કમિશ્નર થયો

કન્ટ્રોલ બોર્ડના મેમ્બર્સ પાંચ, શહેરના અગ્રગણ્ય નાગરિકો, અને પોતાના ક્ષેત્રમાં ખ્યાતનામ, શક્તિશાળી માણસો હતા.  આમાં જેવા તેવાનું કામ નહોતું.  એમને તો બેરીની સામે ઝઝૂમવાનું હતું.  એમને ખબર હતી કે બેરીના હાથમાંથી એની બધી સત્તાઓ ઝુંટવાઈ ગઈ છે તે એને માન્ય નથી. એ તો લડવાનો છે.   કન્ટ્રોલ બોર્ડના મેમ્બર્સ તો વોલન્ટીયર તરીકે પોતાની સેવા આપતા હતા.  દેશભક્તિ અને પોતાની નાગરિક ફરજ સમજીને એમણે આ કપરું કામ હાથમાં લીધું હતું. પણ  એમને પોતાના કામ ધંધા હતા.  એમાંથી સમય ફાળવીને કંટ્રોલ બોર્ડમાં પોતાની ફરજ બજાવવાની હતી. શહેરના ત્યારના બારેક બિલીયન ડોલરના બજેટની રોજબરોજની નાણાંકીય વ્યવસ્થા કરવા માટે ન’તો તેમની પાસે ટાઈમ કે ન’તો સ્ટાફ.  એ રોજબરોજનું કામ કરવા માટે કન્ટ્રોલ બોર્ડના હાથ નીચે કોંગ્રેસે એક નવો હોદ્દો સ્થાપ્યો–ચીફ ફાઈનાન્સિયલ ઓફિસર–સીએફઓ–નો.

કન્ટ્રોલ બોર્ડના મેમ્બર્સ દર અઠવાડિયે  સીએફઓ અને એના સીનિયર સ્ટાફને મળે અને ડીસ્ટ્રીકનો નાણાંકીય વ્યવહાર કેમ કરવો એનું માર્ગદર્શન આપે. મેયર અને કાઉન્સિલના  હાથમાં જે નાણાંકીય સત્તા અને જવાબદારી હતાં  તે હવે  સીએફઓને સોંપાયાં.   ડીસ્ટ્રીકમાં નાણાંકીય ક્ષેત્રે જે લગભગ બારસો જેટલા કર્મચારીઓ કામ કરતા હતા તે બધા હવે  સિએફઓના હાથ નીચે આવી ગયા. મેયર કે કાઉન્સિલની એ સ્ટાફ પર કોઈ હોદ્દેદારી નહીં.  સાથે સાથે  ડીસ્ટ્રીકનું રેવન્યુ એસ્ટીમેશન, ટેક્સ કલેક્શન, બજેટ, એકાઉન્ટીન્ગ અને કમ્પટ્રોલરશીપ, ટ્રેજરી અને બોરોઈંગ,  લોટરી, વગેરે બધું  સીએફઓના હાથ નીચે આવી ગયું.  કોઈ પણ પ્રોજેક્ટ, પછી એ સેંકડો મીલીયન્સનું સ્ટેડીયમ બનાવવાની વાત હોય કે સાવ સામાન્ય રોડ રીપેરની વાત હોય, તે બધામાં સીએફઓની હા જોઈએ. કાઉન્સિલના એકે એક નાણાંકીય કાયદામાં પણ સીએફઓની હા હોય તો જ એ માન્ય થાય.  આમ સીએફઓ ડીસ્ટ્રીકનો ફાઈનાન્સિયલ ઝાર બની ગયો.

સીએફઓને આવા અસાધારણ પાવર્સ આપવા સાથે એને માથે એટલી જ અસાધારણ જવાબદારી નખાઈ હતી.  એની જવાબદારી એ હતી કે હવે પછી ડીસ્ટ્રીક ક્યારેય ફડચામાં ન પડે.  એને એ જોવાનું કે કયારેય પણ ડીસ્ટ્રીકની આવક કરતા એનો ખર્ચો ન વધે.  એ માટે જે કાંઈ કાપ મૂકવાના હોય તે કહેવાના.  શરૂઆતનાં વર્ષોમાં શહેરના ખર્ચમાં ખૂબ કાપકૂપ થઇ. હજારો લોકોના જોબ ગયા. કેટલીય પ્રોજેક્ટ્સ રદ થઈ. અને જો સીટી વ્યવસ્થિત રીતે વ્યાજ સાથે પૈસા પાછા આપી શકે એમ હોય તો જ બોરો થાય.  આ કામ ખૂબ આકરું હતું. જે પોલીટીશિયન્સને ગમતું તે બધી બાબતમાં સીએફઓની જવાબદારી ના પાડવાની હતી.  હું જ્યારે (2000-2014) ડીસ્ટ્રીકનો સીએફઓ હતો, ત્યારે ડો. નો તરીકે વગોવાતો!

સીએફઓનું આ ના પાડવાનું કામ પોલીટીશિયન્સને ગમવાનું નથી, અને મેયર અને કાઉન્સિલ યેન કેન પ્રકારેણ સીએફઓને વગોવીને એને કાઢવા પ્રયત્ન કરશે તેમ ધારીને કોંગ્રેસે સીએફઓને કેટલીક બાહેંધરી આપી.  એક તો એને પાંચ વર્ષની ફિક્સ્ડ ટર્મ આપી. બારસોએક માણસોનો સ્ટાફ આપ્યો.  એ સ્ટાફ સીએફઓના નિયમો અને માર્ગદર્શનને અનુસરીને વ્યવસ્થિત કામ કરે તે માટે એમને હાયર-ફાયર કરવાના, પ્રમોટ ડીમોટ કરવાના વગેરે અગત્યના પર્સોનેલ ડિસીશન સીએફઓને આપ્યા.  નાણાંકીય  બાબતના જે કોઈ કોન્ટ્રેક આપવા પડે તે પણ સીએફોના હાથમાં મુકાયા.  ટૂંકમાં મેયર, કાઉન્સિલ કે બીજું કોઈ સીએફઓને દખલ ન કરે તેવી વ્યવસ્થા કરી આપી.  જો કે સીએફઓની નીમણૂક ભલે મેયર કરે અને કાઉન્સિલ એને કન્ફર્મ કરે, પણ એક વાર એની નીમણૂક થયા પછી એને હોદ્દા ઉપરથી કાઢવો ખૂબ મુશ્કેલ. એને જો એને કાઢવો હોય તો એનો પ્રોસીજર કોમ્પ્લીકેટેડ હતો.  અને એ બાબતમાં કોંગ્રેસની અનુમતિની પણ જરૂરી.

ભલે એની સત્તા અને જવાબદારી કોંગ્રેસે ઝૂંટવી લીઘી છતાં બેરી હજી ઑફિસીયલી મેયર હતો. સીએફઓની નિમણૂક કરવાનો એનો હક્ક હતો.  એને નબળો સીએફઓ નીમવો હતો જેથી એ તેને પોતાના હાથ નીચે દબાવી શકે.  ઘણા કેન્ડીડેટ્સ ચકાસ્યા પછી એણે એક ઓછાબોલા, થોડા શરમાળ, શાંત અને બુકીશ લોયર એન્થની વિલિયમ્સની ડીસ્ટ્રીકના પહેલા સીએફઓ તરીકે નિમણૂક કરી.  કાઉન્સિલે એમને કન્ફર્મ કર્યા.  જો કે વિલિયમ્સ પોતે અકાઉન્ટન્ટ ન હતા, પણ એની અપોઈન્ટમેન્ટ થઈ ત્યારે ફેડરલ ગવર્નમેન્ટના વિશાળ એગ્રીકલ્ચર ડીપાર્ટમેન્ટમાં એ સીએફઓ હતા.  વધુમાં યેલ અને હાર્વર્ડ યુનિવર્સિટીમાંથી ડીગ્રીઓ મેળવેલી. બોસ્ટન અને સેન્ટ લુઇસ સીટીઓમાં લોકલ ગવર્નમેન્ટનો એમણે અનુભવ મેળવેલો.  એમને પહેલી વાર મળતા એવી છાપ પડે કે બેરી આ માણસને સહેલાઈથી બનાવી જશે.

બેરીને એમ હતું કે વિલિયમ્સ જેવો નબળો માણસ સીએફઓ હોય તો પોતે હજી પણ પોતાનું ધાર્યું કરી શકે.  પણ હકીકતમાં થયું એવું કે વિલિયમ્સ જેવા દેખાયા તેના કરતાં સાવ જુદા જ નીકળ્યા.  એની પાસે સીએફઓના મિશનની સ્પષ્ટ સમજ હતી અને સીએફઓની જવાબદારીનું ભાન હતું.  બેરી અને બીજા ડીસ્ટ્રીકના લાંચ રુશ્વતથી કામ કરતા પોલીટીશીયન સામે ઝઝૂમવાની જે તૈયારી અને નીડરતાની જરૂર હતી તે વિલિયમ્સે શરૂઆતથી જ દેખાડી. આશ્ચર્યની વાત તો એ હતી કે એક કુશળ પોલીટીશીયનની સૂઝ અને સમજથી વિલિયમ્સે શહેરના જુદા જુદા વિસ્તારોમાં જવાનું શરૂ કર્યું.  ટાઉન હોલ મીટીંગ્સ ભરી લોકોને ડીસ્ટ્રીકનું અર્થકારણ કેમ ચાલે છે તે સમજાવ્યું.  તેમાં શું શું ફેરફાર કરવા જોઈએ અને એ નાગરિકોને કેવી રીતે ઉપયોગી નીવડશે તેની ચર્ચાવિચારણા કરવાનું શરૂ કર્યું.   ખાસ તો ડીસ્ટ્રીકની નાણાંકીય પરિસ્થિતિ કેટલી કથળેલી છે, અને એને સુધારવા માટે કેવાં આકરાં પગલાં લેવા પડશે એ બાબતની સ્પષ્ટતા કરી.

લોકોને એવી શ્રદ્ધા બેઠી કે આ નવા ડોક્ટરની કડવી દવા લેશું તો જ આપણી સ્થિતિ સુધરશે.  વિલિયમ્સની વાત સાદી સીધી અને તુરત સમજી શકાય એવી હતી.  એણે કહ્યું કે ડીસ્ટ્રીકની નાણાંકીય પરિસ્થિતિ સુધારવા માટે પહેલું કામ તો એની આવક અને જાવકને બેલેન્સમાં લાવવી પડશે.  આના આ બે જ રસ્તા છે.  એક તો એ કે આવક વધારવી પડશે, અને બીજું એ કે બજેટમાં–જાવકમાં–કાપ મૂકવા પડશે.  જે વસ્તુ એના હાથમાં હતી, તેને તો એણે અમલમાં મૂકવાનું તરત જ શરુ કર્યું.  વિલિયમ્સે કંટ્રોલ બોર્ડને અને કોંગ્રેસને સમજાવ્યું કે ડીસ્ટ્રીકની સરકારી બ્યુરોક્રસીમાં થથેરો ઘણો છે.  મેયર બેરીએ જરૂર હોય કે નહીં પણ હજારોની સંખ્યામાં પોતાના મિત્રો, સગાંવહાલાંઓ, ટેકેદારો વગેરેને સિટીમાં જોબ્સ આપ્યા હતાં. થોડાક અપવાદ સિવાય આ બધા કાળાઓ જ હતા.  વિલિયમ્સે જ્યારે આ કર્મચારીઓને રજા આપવાની વાત કરી ત્યારે ખાસ કરીને કાળી પ્રજામાં ઊહાપોહ થઇ ગયો.  પણ વિલિયમ્સ મક્કમ રહ્યા.  એણે સ્પષ્ટ કહ્યું કે ડીસ્ટ્રીક ગવર્નમેન્ટનો પેરોલ ઘટાડવો પડશે.  ગવર્ન્મેન્ટની સાઈઝ ઓછી કરવી પડશે.  ડીસ્ટ્રીકના ખર્ચાળ બજેટમાં જો કાપ નહીં મુકાય તો ખાધ ચાલુ રહેશે.  ડીસ્ટ્રીકના સીએફઓ તરીકે એ આવી ડેફીસીટ એ ન ચલાવી શકે.

એટલું જ નહીં, પણ ડીસ્ટ્રીકના નાણાંકીય વ્યવહારમાં જે ગેરવ્યવસ્થા હતી ત્યાં પણ એમણે ધરખમ ફેરફાર કરવા માંડ્યા. એમણે જોયું કે જેમ બજેટમાં કાપ મૂકવાની જરૂર છે તેમ જ ડીસ્ટ્રીકની કરવેરાની આવક વધારવાની ખાસ જરૂર છે. આ અગત્યના કામ માટે ટેક્સ ડીપાર્ટમેન્ટ સુધારાવધારા કરવાની જરૂર હતી. જે કર્મચારીઓ વ્યવસ્થિત કામ કરતા નથી, અથવા તો લાંચ રુશ્વત લઈને શહેરનો ટેક્સ જવા દે છે, તેમને રજા આપવી જોઈએ. ખાસ તો સિટીની રીઅલ એસ્ટેટ પ્રોપર્ટીનું અસેસમેન્ટ અને ટેક્સ કલેક્શન બરાબર થવું જોઈએ.  શહેરના લોકો ટેક્સ ડીપાર્ટમેન્ટની બેદરકારીથી અને એના કર્મચારીઓના ગેરવર્તનથી એટલા તો કંટાળી ગયા હતા કે એમણે ટેક્સ ભરવાનું જ બંધ કર્યું! સિટીનું રીઅલ પ્રોપર્ટી ટેક્સ કલેક્શન ખૂબ ઘટી ગયું.  આ બધાથી કંટાળીને વિલિયમ્સે એ એક દિવસે એ ડીપાર્ટમેન્ટના 100 જેટલા કર્મચારીઓને એક સાથે રજા આપી દીધી!  આમાં મોટા ભાગના કર્મચારીઓ કાળા હતા.

ડીસ્ટ્રીકના ઇતિહાસમાં આવું ક્યારેય બન્યું ન હતું.  બેરીના રાજ્યમાં કાળાઓને જોબ આપવાની વાત હતી, રજા આપવાની નહીં! શહેરમાં ઊહાપોહ થઇ ગયો.  આ બાબતમાં બેરી કે કાઉન્સિલ કંઈ કરી શકે તેમ ન હતું.  કારણ કે ડીસ્ટ્રીકના નાણાંકીય ક્ષેત્રમાં કામ કરતા લગભગ 1200 જેટલા લોકો હવે વિલિયમ્સના હાથ નીચે હતા.  એણે આ બધા કર્મચારીઓને પોતાનો કંટ્રોલ બેસાડ્યો.  એમને સ્પષ્ટ કહેવામાં આવ્યું કે ડીસ્ટ્રીકની ડેફીસીટ નાબૂદ કરવાની એમની ફરજ છે.  હવે એમને મેયર કે કાઉન્સિલને નહીં પણ સીએફઓને રીપોર્ટ કરવાનું છે.  ટેક્સ ડીપાર્ટમેન્ટના આ સામૂહિક ફાઈરીન્ગથી બીજા બધા કર્મચારીઓ ચેતી ગયા કે ડીસ્ટ્રીકની રમત હવે સાવ બદલાઈ ગઈ છે.  જૈસે થે એ ફિલોસોફી હવે ચાલવાની નથી.  પોતાનો નોકરી ટકાવી રાખવી હોય તો હવે વ્યવસ્થિત કામ કરવું પડશે, લાંચ રુશ્વતનું તો નામ જ નહીં લેવાય.  વધુમાં શહેરમાં, બિજનેસ કમ્યુનીટીમાં, કંટ્રોલ બોર્ડમાં, અને કોંગ્રેસમાં વિલિયમ્સની એક “નો નોનસેન્સ સીએફઓ” તરીકેની શાખ બંધાઈ.

શરૂઆતમાં જ બેરીને ખબર પડી ગઈ કે વિલિયમ્સ એની સામે માથું ઊંચકી રહ્યા છે.  તરત એણે કંટ્રોલ બોર્ડ અને વિલિયમ્સ સામે ઝુંબેશ શરુ કરી.  કહ્યું કે મેયર અને કાઉન્સિલ તો બહુમતિથી ચુંટાયેલા આમ જનતાના પ્રતિનિધિઓ છે, જયારે કંટ્રોલ બોર્ડ અને વિલિયમ્સતો કોંગ્રેસે બળજબરીથી ડીસ્ટ્રીક ઉપર ઠોકી બેસાડેલા કર્મચારીઓ છે.  ભલે એ કાળા હોય પણ આખરે તો એ ધોળી પ્રજાના ઢીંગલાંઓ છે!  એમને ડીસ્ટ્રીકની બહુમતિ કાળી પ્રજાના હિતની કંઈ પડી નથી.  બેરીનું આ રેસ કાર્ડ હવે ચાલે તેમ ન હતું.  એણે જે રીતે ડીસ્ટ્રીકની નાણાંકીય ગેરવ્યવસ્થા કરી હતી, એને ફડચામાં નાખ્યું હતું,   સરકારમાં જે અંધાધૂધી ફેલાવી, અને ખાસ કરીને લાંચરુશ્વતના વ્યવહારથી દેશની રાજધાનીને દુનિયા આખીમાં બદનામ કરી હતી, તે બધું લોકોની આંખ સામે તરતું હતું. માત્ર નાણાંકીય વ્યવહારની વાત કરીએ તો 1995માં ડીસ્ટ્રીકની તિજોરી તો સાવ ખાલી હતી પણ ઉપરથી 550 મીલીયન ડોલરની ખાધ હતી.  વોલ સ્ટ્રીટમાં ડીસ્ટ્રીકની આબરૂના કાંકરા ઊડતા હતા.

સીએફઓ વિલિયમ્સને બરાબર ખબર હતી કે ડીસ્ટ્રીકની વર્ષોથી ચાલુ આવતી ડેફીસીટનાં બે પાસાં હતા.  જેટલી બજેટ અને ખર્ચામાં કાપ મૂકવાની જરૂર હતી તેટલી જ ટેક્સની આવક વધારવાની જરૂર હતી. એક હાથે તાળી નહીં પડે.  આગળ લખ્યું તેમ ડીસ્ટ્રીકનો ટેક્સ ડીપાર્ટમેન્ટ ખોરંભે પડ્યો હતો.  કેટલાક લોકોએ ડીસ્ટ્રીકનો ટેક્સ ભરવાનો જ બંધ કર્યો હતો, જો કે એ જ લોકો ફેડરલ ગવર્નમેન્ટનો ટેક્સ આઈ.આર.એસ.ને જરૂર ભરે!  ટેક્સ ડીપાર્ટમેન્ટના કર્મચારીઓ એટલા તો બેદરકાર અને ઇનએફીસીયન્ટ હતા કે તેમને એ બાબતની ખબર પણ ન હતી. અને ખબર પડે તો પણ ટેક્સ ઉઘરાવવાની એમની પાસે કોઈ સાધનસામગ્રી પૂરતા પ્રમાણમાં ન હતી. કમ્યુટર, ડેટા બેજ જેવા અદ્યતન સાધનો ન હતાં.[1]

બેરીએ ડીસ્ટ્રીક ગવર્નમેન્ટનું એડમિનીસ્ટ્રેશન બગાડી નાખેલું એનાથી ટેક્સ ડીપાર્ટમેન્ટમાં જે હાનિ થઇ તે અક્ષમ્ય હતી.  જો પૂરતો ટેક્સ ન ઉઘરાવાય તો સરકાર કેમ ચાલે?  ટેક્સ ડીપાર્ટમેન્ટને સુધારવા માટે, એના કર્મચારીઓ સરખું કામ કરે અને સિટીનો ટેક્સ પૂરો ઉઘરાવે તે માટે વિલિયમ્સ કોઈ અનુભવી અને નિષ્ણાત ટેક્સ કમિશ્નરની પહેલેથી જ શોધમાં હતા.  ડીસ્ટ્રીક અને ખાસ કરીને ટેક્સ ડીપાર્ટમેન્ટની મથરાવટી જ એટલી મેલી કે કોઈ પણ જાણીતું માણસ ડીસ્ટ્રીકનું નામ સાંભળતા જ ભડકે અને તરત જ ના  પાડી દે.

આગળ જણાવ્યા મુજબ જીએઓમાં મને જે પ્રમોશન જોઈતું હતું, અને જેને માટે મારી પાસે પૂરી સજ્જતા અને યોગ્યતા હતી, તે ન મળતાં હું જીએઓ છોડવાનો વિચાર કરતો હતો, તેવામાં મને વિલિયમ્સને મળવાનું નિમંત્રણ આવ્યું.  જીએઓના મારા કામને લીધે વોશીન્ગ્ટનના ટેક્સ વર્તુળમાં મારી પ્રતિષ્ઠા બંધાઈ હતી.  એમાંથી કોઈએ મારું નામ વિલિયમ્સને સૂચવેલું.  વિલિયમ્સ સાથેની મારી મિટિંગ બહુ સારી ગઈ.  એણે એ પહેલી જ મિટિંગમાં મને ડીસ્ટ્રીકમાં ટેક્સ કમિશ્નર થવાની ઓફર કરી!  આ ઓફર આકર્ષક હતી પણ મેં તુરત હા ન કહી.  જીએઓ છોડવાનો નિર્ણય આટલી જલદીથી લેવો પડશે એવું મેં ધાર્યું ન હતું.  વળી ડીસ્ટ્રીકમાં પડવું એ પણ જોખમનું કામ હતું.

જીએઓની મારી ઊંચી પોજીશનને કારણે મને ઘણાં પ્રતિષ્ઠા અને માનસમ્માન મળેલાં.  આવો સારો અને સિક્યોર્ડ જોબ એમને એમ કેમ છોડી દેવાય અને તે પણ ડીસ્ટ્રીક માટે?  જીએઓમાં અને બહાર મેં મારા હિતેચ્છુઓને આ બાબતની વાત કરી.  બધાએ મને જીએઓ છોડવાની અને ડીસ્ટ્રીકનો જોબ લેવાની ના પાડી.  અને છતાં મેં એ જ કર્યું!  આ બાબતની દેશમાં પણ નોંધ લેવાઈ.[2]  એ લેખમાં મારી સામે જે ચેલેન્જ પડી હતી તેની વિગતવાર વાત હતી.

મને કહેવામાં આવ્યું કે હું છ મહિના પણ ડીસ્ટ્રીકમાં ટકું તો ઘણું ઘણું.  1997ના ફેબ્રુઆરીમાં મેં જ્યારે ટેક્સ ડીપાર્ટમેન્ટનાં સૂત્રો હાથમાં લીધાં ત્યારે મને પોતાને જ થયું કે અહીં છ મહિના શું છ અઠવાડિયાં પણ ટકું તો સારું!  પહેલું તો એ કે એના છસો જેટલા કર્મચારીઓ વિલિયમ્સ પ્રત્યે શંકાભરી દૃષ્ટિએ જોતા હતા.  હજી થોડા જ વખત પહેલાં  એણે એમના સોએક સાથીઓને રજા આપી હતી.  વિલિયમ્સે મને નીમ્યો હતો એટલે એમને એમ હતું કે એના એજન્ટ તરીકે હું પણ વધુ લોકોને રજા આપવાનો છું.  વિલિયમ્સ પ્રત્યે એમને જે અવિશ્વાસ અને ગુસ્સો હતો તે બધો મારા પર ઠલવાયો.  ઑફિસમાં જ્યાં પણ જાઉં ત્યાં મને હોસ્ટિલિટી જોવા મળી.  શરૂઆતમાં જે હું કાંઈ નવા પગલાં ભરું તેવા તરત તે સેબોટેજ કરવા લોકો તૈયાર હતા.  મને થયું કે આવા વાતાવરણમાં, કર્મચારીઓના સહકાર વગર ડીપાર્ટમેન્ટમાં સુધારાવધારા કેમ થઈ શકે?

વધુમાં મારો પોતાનો ટેક્સ ડીપાર્ટમેન્ટ ચલાવવાનો અનુભવ પણ નહિવત્ હતો.  હા, હું જીએઓમાં હતો ત્યારે અહીંની તોતિંગ ફેડરલ ટેક્સ એજન્સી આઈ.આર.એસ.નાં વિવિધ પાસાંનું ઓડીટ જરૂર કરતો.  તે બાબતમાં રિપોર્ટ્સ લખતો.  એ વિષે કોંગ્રેસમાં જુબાની પણ આપતો.  પરંતુ એ તો કાંઠે ઊભેલો ક્રિટિકની જેમ કોમેન્ટરી આપે તેવું થયું. એનો અર્થ એવો થોડો થયો કે એને મઝધારમાં તરતાં આવડે છે?  હું જયારે ડીસ્ટ્રીકનો ટેક્સ કમિશ્નર થયો ત્યારે આઈ.આર.એસ.ના મારા મિત્રોએ મને હસતાં હસતાં કહ્યું પણ ખરું કે હવે જોઈએ કે તમે ટેક્સ ડીપાર્ટમેન્ટ કેમ ચલાવો છો, અને તમારા જીએઓના રેકમ્ન્ડેશંસને કેવી રીતે અમલમાં મૂકો છો.

મારે હવે એવા માણસોની જરૂર હતી કે જે ટેક્સ ડીપાર્ટમેન્ટ ચલાવવામાં નિષ્ણાત હોય.  આવા માણસોને ક્યાંથી શોધવા? અને જો મળે તો એમને ડીસ્ટ્રીકમાં કામ કરવા કેમ મનાવવા? દુનિયાભરની ટેક્સ એજન્સીઓમાં આઈ.આર.એસ. શ્રેષ્ઠ ગણાય.  ટેક્સ ડીપાર્ટમેન્ટ કેમ ચલાવવો એ શીખવા માટે દેશપરદેશથી ટેક્સ પ્રોફેશનલ્સ ત્યાં આવે. મને થયું કે મારે પણ આઈ.આર.એસ.માં જઈને મદદ લેવી જોઈએ.  સદ્ભાગ્યે હું આઈ.આર.એસ. કમિશ્નર અને એના ઘણા ઉચ્ચ અધિકારીઓને સારી રીતે ઓળખતો હતો.  ત્યાં જઈને મેં ધા નાખી. કમિશ્નરે બધી જ મદદ કરવાની તૈયારી બતાવી.  વધુમાં એના એક ઉચ્ચ અધિકારીને મારી સાથે કામ કરવા મોકલ્યો.  એ ઉપરાંત એ સમયે આઈ.આર.એસ.માંથી જે અધિકારીઓ નિવૃત્ત થતા હતા, તેમને રીક્રુટ કરવા મને કહ્યું.  એ સૂચન મને ગમ્યું.  હું આવી રીતે કેટલાક ટેક્સ નિષ્ણાતોને ડીસ્ટ્રીકમાં લઈ આવ્યો. જો કે આ નિષ્ણાતો બધા ગોરા હતા, જયારે અમારો ટેક્સ સ્ટાફ મુખ્યત્વે કાળો હતો.  આ રંગભેદને કારણે સ્ટાફની મારા માટે જે હોસ્ટીલિટી તે વધી, પણ મારે તો ટેક્સ ડીપાર્ટમેન્ટ ચલાવવો હતો. આ નિષ્ણાતોની ખૂબ જરૂર હતી.

આગળ જણાવ્યું તેમ ડીપાર્ટમેન્ટમાં કમ્પ્યુટર્સ ન મળે, ડેટા બેજ ન મળે, અરે, કર્મચારીઓ ટેક્સ રીટર્ન્સ ફાઈલ કરવાને બદલે એક રૂમમાં એનો ખડકલો કરે.  રીટર્ન સાથે ટેક્સના જે ચેક આવ્યા હોય તે પણ બેન્કમાં ટાઈમસર જમા ન કરે!   કોઈ પણ ટેક્સ એજન્સી ટેક્સ રિટર્ન જેવા અત્યંત અગત્યના ડોક્યુમેન્ટને ફાઈલ ન કરે, એની જાળવણી ન કરે, અને રદ્દી પેપરની જેમ ખૂણામાં ફેંકી દે એ કોઈ કેમ માનશે?  મેં રદ્દીની જેમ ફેંકાયેલા રીટર્નના ઢગલાઓનો ફોટો પાડ્યો.  અને લોકોને બતાડ્યું કે એજન્સી કેવી રેઢિયાળ દશામાં છે.  એ બધું ફોટા સાથે છાપાઓમાં પણ આવ્યું.[3]

મેં વિલિયમ્સને કહ્યું કે ડીપાર્ટમેન્ટની દશા ધાર્યા કરતાં વધુ વણસેલી છે. અદ્યતન ટેક્સ ઇન્ફોર્મેશન સીસ્ટમ વગર અહીં ચાલશે નહીં. આવી સીસ્ટમ માટે મીલીયન્સ ઓફ ડોલર્સનો ખર્ચ કરવો પડશે. કમ્પ્યુટર્સની જાણકારીવાળા અને ભણેલા નવા લોકોને હાયર કરવા પડશે, જૂના કર્મચારીઓને આ સિસ્ટમ્સમાં ટ્રેનીંગ આપવી પડશે.  ટેક્સ ડીપાર્ટમેન્ટને ટેક્સ પેયર ફ્રેન્ડલી બનાવવા માટે પહેલાં તો કર્મચારીઓનું માનસ બદલવું પડશે. આ બધું કરતા ઓછામાં ઓછા ચારથી પાંચ વરસ નીકળી જશે.  વિલિયમ્સ મારી સામે જે આકરું કામ પડ્યું હતું તે સમજી શક્યા.  જે કાંઈ ખર્ચ થાય તે કરવા તૈયાર થયા.  અમે કર્મચારીઓની ટ્રેનીંગ શરૂ કરી.  આ બાબતમાં મને આઈ.આર. એસ.ની મદદ મળી.  નવી ટેક્સ ઇન્ફોર્મેશન સીસ્ટમનો મલ્ટી મિલિયન ડોલરનો કોન્ટ્રેક પણ અપાયો. આમ અમારું ગાડું ચાલ્યું, પણ આ જગન્નાથની રથયાત્રા તીર્થ સ્થાને પહોંચશે કે નહીં એ ચિંતાએ મારી ઊંઘ ઉડાડી દીધી!

Advertisements

2 thoughts on “એક અજાણ્યા ગાંધીની આત્મકથા (નટવર ગાંધી)-પ્રકરણ-૪૨-હું ડીસ્ટ્રીકનો ટેક્સ કમિશ્નર થયો

  1. I never ever had any idea in my wildest dream that I R S can have piles of Tex papers unorganized in the office! નટવરભાઈ ગાંધીનાં જીવનના અંતર્ગત અનુભવો વાંચવાથી કંઈક નવું જાણ્યાની અનુભૂતિ થાય છે ! Waiting for the next chapter..

    Like

પ્રતિભાવ

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  બદલો )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  બદલો )

Connecting to %s