ઇન્ડિયન અમેરિકન …. (સત્યકથા ઉપર આધારિત) — વિનોદ પટેલ


(શ્રી વિનોદ પટેલ ઘણાં વરસથી “વિનોદ વિહાર” નામનો લોકપ્રિય બ્લોગ ચલાવે છે. બહુ નાની વયમાં પોલિયોના શિકાર થયા છતાં, મહેનત અને ખંતથી જીવનમાં ઘણી પ્રગતિ કરી છે. હાલમાં તેઓ પોતાના બ્લોગ ઉપરાંત “હાસ્ય દરબાર” અને “ઈ-વિદ્યાલય” નામના બે બ્લોગ્સમાં પણ પોતાનું યોગદાન આપી રહ્યા છે.)

(ડાબેથી જમણે-સંપાદક અને લેખક)

 

ઇન્ડિયન અમેરિકન ….

 

“બેટા યશ,આ ડીસેમ્બરમાં હું અને દાદી દેશમાં જઈએ છીએ.તારે હવે ક્રિસમસનું વેકેશન પડશે,  તું પણ અમારી સાથે ઇન્ડિયા ચાલ. ઘણું નવું જોવાનું, જાણવાનું મળશે, મજા આવશે.”

“પણ દાદા, તમે મારી મમ્મી ડેડીને પૂછ્યું?” યશે શંકા બતાવી .

“હા બેટા, અમારી હા છે, સાથે સ્કુલના પુસ્તકો લેતો જજે. ફરવાનું અને સાથે અભ્યાસ પણ કરવાનો.” આમ કહી પલ્લવી અને સંજયે યશને ઇન્ડિયા જવાની રજા આપી.

અમેરિકાના ન્યુ જર્સી શહેરની રવિવારની એક ખુશનુમા સવારે આખું કુટુંબ કિચનના ટેબલ ઉપર રજાના મુડમાં ચા-નાસ્તાની મોજ માણી  રહ્યું હતું ત્યારે ઉપરનો સંવાદ થયો.

આખુ કુટુંબ એટલે ૬૫ વર્ષના નિવૃત નરેશભાઈ જોશી, એમનાં પત્ની જયવંતીબેન, નરેશભાઈનાં દીકરી પલ્લવી, દીકરા જેવો જ  જમાઈ સંજય અને દાદા-દાદીનો ચહીતો દોસ્ત, દસમા ધોરણમાં અભ્યાસ કરતો દોહિત્ર યશ.

યશ જન્મથી જ ભારત અને અમેરિકાની  એમ બે દેશની સંસ્કૃતિના સંસ્કારો વચ્ચે ઉછરીને મોટો થયો છે. એના જન્મથી જ એ નરેશભાઈ અને જયવંતીબેન સાથે ઉછર્યો છે. ભારત વિશેની ઘણી વાતો એણે દાદા પાસેથી જાણી છે.

અમેરિકામાં કાયમી વસવાટ માટે આવ્યા એ પહેલાં નરેશભાઈ જોશી અમદાવાદની એક જાણીતી કેમિકલ કંપનીમાં ૩૦ વર્ષની વફાદારીભરી સેવાઓ આપી જનરલ મેનેજર તરીકે ૬૦ વર્ષની ઉંમરે નિવૃત થયા હતા. સમાજમાં અને મિત્ર વર્તુળમાં એમના મળતાવડા સ્વભાવથી જોશી સાહેબ તરીકે દામ અને નામ પણ કમાયા હતા.

અમદાવાદની એક સોસાયટીમાં પોતાની કમાણીમાંથી બાંધેલ બંગલામાં રહી એમણે  એમનાં બે બાળકો, દીકરી પલ્લવી અને દીકરા જયંતને ઉછેરી એમને સારું શિક્ષણ આપ્યું હતું. કાળક્રમે નરેશભાઈ અને જયવંતીબેનએ એમની વ્હાલી દીકરી પલ્લવીને એના સારા ભવિષ્ય માટે વધુ અભ્યાસ માટે અમેરિકા મોકલી હતી. અમેરિકામાં પલ્લવીને એક સુશિક્ષિત અને અમેરિકાનો સિટીજન થયેલા ભારતીય યુવક સાથે પરિચય થયો હતો, જે પછી ઇન્ડીયામાં આવી લગ્નમાં પરિણમ્યો હતો. નરેશભાઈનો દીકરો જયંત પણ ભારતમાં સોફ્ટવેર એન્જીનીયરનો અભ્યાસ પૂરો કરી બેંગ્લોરની એક સોફ્ટવેર કમ્પનીમાં મેનેજરના પદ સુધી પહોંચ્યો હતો અને એની પત્ની સાથે ત્યાં સુખી હતો.

શરૂઆતના સંઘર્ષમય જીવન પછી છેવટે એમનાં બન્ને સંતાનો એમની કારકિર્દી બનાવી લગ્ન કરી સુખી થયેલાં જોઇને, વૃદ્ધાવસ્થામાં નરેશભાઈ અને એમનાં પત્ની જયવતીબેનનું અંતર ખુશીથી છલકાતું હતું.

આજથી ૧૨ વર્ષ પહેલાં નિવૃત્તિ પછી દીકરીએ પ્રેમથી નરેશભાઈ અને જયવંતીબેનને માટે ગ્રીન કાર્ડની વ્યવસ્થા કરી અમેરિકા તેડાવતાં તેઓ કાયમી વસવાટનો નિર્ણય કરીને દીકરીને ત્યાં ન્યુજર્સીમાં આવી ગયાં હતાં . અહીં દોહિત્ર યશનો સંગાથ અને વાંચન, લેખન, મિત્ર-મિલન ઉપરાંત બ્લોગની પ્રવૃતિઓમાં સાહિત્ય રસિક નરેશભાઈનો સમય આનંદથી પસાર થઇ જતો હતો. જ્યારે વતનની બહુ યાદ આવે ત્યારે પતિ-પત્ની અમદાવામાં એમના મકાનમાં રહી આવતાં, અને ફેફસામાં વતનની હવા ભરી તાજા માજા થઇ પરત અમેરિકા આવી જતાં .

આ ડીસેમ્બરમાં તેઓ યશને પોતાની સાથે લઈને જવાનાં હતાં એટલે મનથી ખુબ ખુશ હતાં. યશ પણ દાદા-દાદી સાથે ઇન્ડિયા જવાનું મળશે એથી ખુશ હતો.

સવારનો ચા–નાસ્તો પતાવી સોફા ઉપર બેસી અમદાવાદના સંબંધીઓ અને મિત્રોને યાદ કરી કોના માટે શું ભેટ લઇ જવી વિગેરે વાતો કરતાં બન્ને સોફા ઉપર બેઠાં હતાં ત્યારે નરેશભાઈને કૈક  યાદ આવ્યું હોય એમ એમનાં પત્નીને કહ્યું :

”જયવંતી તને યાદ છે, જ્યારે યશનો જન્મ થયો  ત્યારે પલ્લવીની ડીલીવરી વખતે તું એકલી ન્યુ જર્સી આવી હતી. મારી જોબને લીધે મારે અમદાવાદમાં એકલા રોકાઈ જવું પડ્યું હતું.”

જયવંતીબેન :” હા, કેમ નહિ, એ વખતે પલ્લવી અને સંજયની નવી નવી જોબ હતી . દીકરીની ડીલીવરી અને યશના ઉછેર માટે મારી હાજરી એક આશીર્વાદ રૂપ બની હતી .”

નરેશભાઈ :” એ વખતે અમદાવાદમાં જોબને લીધે હું એકલો રહેતો અને ટીફીન મંગાવીને જમતો હતો. તારી હાજરી અમદાવાદમાં પણ જરૂરી હતી. આવા સંજોગોમાં બધાં એ ખુબ વિચારીને યશના જીવનને સ્પર્શતો એક મોટો નિર્ણય લીધો હતો કે ત્રણ મહિનાના યશને લઈને તારે અમદાવાદ આવવું જેથી પલ્લવી અને સંજયની  નવી નવી જોબમાં કોઈ અડચણ ના આવે. અમેરિકામાં જોબનો કોઈ પણ ભરોસો નહિ.  જ્યારે યશને એમનો પ્રેમ આપવાનો હતો ત્યારે જ એમના ફૂલ જેવા નાજુક બાળને વિખુટો પાડતાં દીકરી અને જમાઈનો જીવ કપાયો તો હતો પરંતુ એમને હૃદયથી ઊંડી ધરપત હતી કે આપણે યશને પ્રેમથી ઉછેરીશું. મમી-ડેડીની કોઈ ખોટ સાલવા નહી દઈએ.”

જયવંતીબેન ખુશ થતાં બોલ્યાં:” હા આપણે દીકરીના હિતમાં ખુશીથી એક મોટી જવાબદારી સ્વીકારી હતી. પ્રભુ કૃપાએ એ જવાબદારીને  આપણે સફળતાથી નિભાવી શક્યાં હતાં. યશને પોણા બે વર્ષનો મોટો કરીને આપણે  બન્ને એને અમેરિકા લઇ આવ્યાં હતાં. જ્યારે અમેરિકા આવીને યશને એમનાં મા-બાપના હાથમાં આપણે સોપ્યો ત્યારે ખુશખુશાલ તંદુરસ્ત બાળક યશને જોઇને એને હૃદય સરસો ચોપીને પલ્લવી અને સંજય કેટલાં ખુશ થઇ ગયાં હતાં.!”

નરેશભાઈ :” ત્યાર પછી પણ યશ આપણી અને દીકરી-જમાઈની દેખરેખ નીચે મોટો થતો ગયો. એ ચાર વર્ષનો હતો ત્યારે મામા જયંતના લગ્ન વખતે એ ફરી અમદાવાદ આવ્યો હતો.”

જયવંતીબેનને કૈક યાદ આવ્યું હોય એમ કહે :

‘તમને યાદ છે ચાર વર્ષના યશને લઈને આપણે બન્ને જયંતના લગ્ન પ્રસંગે અમદાવાદ જવા ન્યુ જર્સીથી પ્લેનમાં નીકળેલાં. પલ્લવી અને સંજય પછીથી આવવાના હતા. એરપોર્ટ ઉપર ઈમિગ્રેશન ઓફીસના ઓફિસરે યશનો પાસપોર્ટ જોઇને કહ્યું કે પાસપોર્ટ એક્સ્પાયર થઇ ગયો છે. આપણે મોટી ચિંતામાં પડી ગયાં હતાં. પલ્લવી-સંજયને ફોનમાં વાત કરી યશને ખુબ સમજાવીને એર લાઈનની એસ્કોર્ટ સર્વિસની મદદથી ફક્ત ચાર વર્ષના યશને ઈમિગ્રેશન એરિઆની બહાર એના મા-બાપ પાસે એકલો મોકલી દીધો.

નરેશભાઈ ખુશ થતાં બોલ્યા :” જયવંતી, એ વખતે ચાર વર્ષના યશની અદા અને નિર્ભયતા જોઇને એના અમેરિકન સ્પીરીટ ઉપર હું ઓવારી ગયો હતો .અમેરિકન કલ્ચરની એ જ તો છે  બલિહારી .આજે તો યશ અમેરિકા અને ભારતના સંયુક્ત કલ્ચરમાં ઉછરેલો પંદર વર્ષનો ચબરાક ટીન એજર થયો છે. કેટલો બધો સમજણો થઇ ગયો છે ! “

અને યશના દાદા-દાદી જે દિવસની આતુરતાથી રાહ જોતા હતા એ દિવસ આવી ગયો. દીકરી પલ્લવી અને સંજયની ન્યુયોર્ક એરપોર્ટ ઉપરથી ભાવભીની વિદાય લઈને શરદભાઈ, જયવંતીબેન અને યશ અમેરકાના બીજા છેડે હજારો માઈલ દુર આવેલા વતન અમદાવાદ તરફ જવા માટે એર ઇન્ડીયાના પ્લેનમાં ત્રણ જણની સીટમાં ગોઠવાઈ ગયાં .

કલાકોની થાક ભરી મુસાફરી હતી છતાં અમદાવાદના એરપોર્ટ ઉપર પ્લેન લેન્ડ થતાં જ એ થાક ભુલાઈ ગયો, અને પોતાના ઘેર આવી પહોંચવાના ઉત્સાહમાં પરિવર્તિત થઈ ગયો. અમદાવાદમાં એમના બંધ ઘરને ખોલીને સામાન ગોઠવી દીધો. બે દિવસ તો બદલાયેલા વાતાવરણ અને ટાઈમ ઝોનમાં થાક ઉતારી સેટ થવામાં ગયા.

નરેશભાઈના આગમનના સમાચારથી એમના સ્નેહીજનો અને મિત્રો ખુબ ખુશ હતાં . યશ એમના માટે નવો ન હતો કારણ કે એ અહી જ પોણા બે વર્ષનો થયો હતો. પંદર વર્ષના “પલ્લવીના દિકરા’ ઉપર સૌના વ્હાલની વર્ષા થઈ રહી. ન્યુ જર્સીના સ્ટોરોમાં ફરી ફરીને નરેશભાઈએ યાદ કરી કરીને લાવેલી ભેટની ચીજો બધાંને  આપતાં, લેનાર અને આપનાર બન્ને ખુશ થયાં.

થોડા દિવસોમાં જ યશ આ નવા માહોલમાં સેટ થઇ ગયો. નરેશભાઈના મિત્રોને ત્યાં જમવા જવાનું થાય ત્યારે પણ જે ભરપૂર પ્રેમભર્યો આવકાર મળે, મનગમતી વાનગી ખવડાવે અને બાદશાહી સ્વાગત કરે, એમના સ્કુટર પાછળ બેસાડી ફરવા લઇ જાય, એ જોઇને યશ વિચારે ચડે કે “મેં કોઈને પહેલાં જોયાં નથી, ઓળખતો પણ નથી પરંતુ હું પલ્લવીનો દીકરો છું, એટલું  જાણીને જ પલ્લવી  ઉપરનું એમનું બધું વહાલ મારી પર વરસાવે છે. એટલું જ નહી હેતથી ભેટે અને કહે, ‘તું બરાબર પલ્લવી ઉપર જ ગયો છે.” આ બધું નજરે નિહાળીને યશ તો આભો જ થઇ ગયો. ઘરના માણસોને બાદ કરતાં આટલાં  પ્રેમાળ માણસો અમેરિકામાં એણે કદી જોયાં ન હતાં .

દાદા નરેશભાઈ દ્વારા એમના બડી યશને એના વેકેશનના સમયમાં ઇન્ડિયા વિશેનું શિક્ષણ આપવાનું કામ અમદાવાદથી જ શરું થઇ ગયું. અમેરિકામાં યશ હંમેશાં કારમાં જ બધે ફરેલો પણ નરેશભાઈએ અમદાવાદની પહેચાન જેવી રીક્ષા ભાડે કરી યશને એમાં બેસાડી અમદાવાદનાં બધાં જાણીતાં સ્થળો બતાવ્યાં. એનો ઈતિહાસ સમજાવ્યો. માણેકચોકની ભેલ-પૂરી અને પાણી પૂરી પણ બીતાં બીતાં ચખાડી. રોડ ઉપર ગીચ ટ્રાફિકમાંથી હોર્ન વગાડતી રસ્તો કાઢતી રીક્ષાની મુસાફરીથી એ કોઈ નવા જ પ્રકારની અનુભૂતિનો અહેસાસ કરી રહ્યો. એને ગુલીવર ટ્રાવેલ્સની વાર્તા યાદ આવી ગઈ.

ત્યારબાદ,નરેશભાઈ અને જયવતીબેન યશને લઈને એમના પ્લાન પ્રમાણે આબુ તથા ઉત્તર ભારતનાં મુખ્ય શહેરો –રાજધાની દિલ્હી, આગ્રાનો તાજ મહાલ, હરદ્વાર , વારાણસી વિગેરે સ્થળો બતાવ્યાં અને દરેકની વિગતે માહિતી આપી. નરેશભાઈનો દીકરો જયંત જ્યાં જોબ કરતો હતો ત્યાં બેંગ્લોરમાં એક અઠવાડિયું રોકાઈને  દક્ષીણ ભારતનાં જાણીતાં સ્થળોની મુલાકાત પણ લીધી. બેંગ્લોર એ  ભારતના  તેમજ વિશ્વના ઈનફૉર્મૅશન ટૅકનૉલૉજી ઉદ્યોગનું કેન્દ્ર છે. જેમ અમેરિકામાં કેલીફોર્નીયાનું સીલીકોનવેલી એવું જ ભારતનું બેંગ્લોર. યશને આ શહેરમાં ખુબ રસ પડ્યો. પોંડીચેરીમાં જઈને મહર્ષિ અરવિંદ આશ્રમનાં પણ દર્શન કર્યા અને યશને કરાવ્યાં. આ બધાં સ્થળો જોઇને ભારતના શહેરો, એના માણસો, એમની બોલી, ધર્મ, દેખાવ વિગેરે વિવિધતાઓ જોઈ યશને નવાઈ લાગી અને આ દેશ વિષે એના ચિત્તમાં એક સ્પષ્ટ ચિત્ર અંકાઈ ગયું! એને મનમાં થયું કે એના કલ્પનાના ભારત કરતાં એના અનુભવનું ભારત કઈક જુદું જ છે.

આમ યશને બધે ફેરવતાં અમેરીકા પાછા જવાની તારીખ ક્યારે નજીક આવી ગઈ એની ખબર પણ ના પડી.

અને નિર્ધારિત તારીખે નરેશભાઈ, જયવંતી બેન અને એમનો બડી યશ અમદાવાદથી એર ઇન્ડીયાના  વિમાનમાં બેસી માતૃભુમી ભારતની વિદાય લઈને કર્મ ભૂમિ અમેરિકા તરફ જવા ગગન વિહાર કરી રહ્યાં.

પ્લેનમાં લાંબી મુસાફરી દરમ્યાન યશ એની ભારત યાત્રા વિષે દાદા-દાદી સાથે વાતો કરતાં થાકતો ન હતો.

નરેશભાઈએ પૂછ્યું :”બોલ, યશ, તને ભારત કેવું લાગ્યું ?

યશ ધાણી ફૂટે એમ બોલવા લાગ્યો :

”દાદા હું ઇન્ડિયા આવ્યો અને પછી જે કઈ જોયું અને અનુભવ્યું એ પછી મને લાગ્યું છે કે આ દેશ પાસે એની આગવી સંસ્કૃતિ અને ૫૦૦૦ વર્ષ કરતાં વધુ પુરાણો ઈતિહાસ છે.અમેરિકામાં ઘણા દેશોની સંસ્કૃતિઓનું મિશ્રણ છે.ભારતમાં ભલે અમેરિકા જેવી આધુનિક સગવડોનો અભાવ હશે, ગરીબી હશે પણ એનો હેરીટેજ –વિરાસત અદભૂત છે. માણસોમાં પ્રેમ છે, મળતાવડાપણું છે. ઘણું બધું સારું છે .દાદા,મારા માટે તો ભારત યાત્રા એક શિક્ષણ યાત્રા બની ગઈ ! ”

નરેશભાઈ :” હા બેટા, અમેરિકાની સામે ભારતમાં હજુ ઘણા સુધારા કરવાના જરૂરી છે. અમેરિકામાં પણ બધું જ સારું છે એવું પણ નથી. બે દેશમાં જે સારું હોય એ અપનાવી લઈને ચાલવું એ બધી વાતનો સાર છે. એ યાદ રાખજે કે તું બે દેશની સંસ્કૃતિનો વારસ છે.”

યશ :”હા દાદા, કદાચ હું અવારનવાર ભારત ના  આવી શકું તો પણ મારા મનમાં ભારત હંમેશાં જીવતું રહેશે. આ ભારત યાત્રા પછી હું માત્ર કહેવાનો જ નહિ પણ એક સાચો “ઇન્ડીયન અમેરિકન” બનીને અમેરિકા  પાછો ફરી રહ્યો છું.”

-વિનોદ પટેલ,સાન ડીએગો

1 thought on “ઇન્ડિયન અમેરિકન …. (સત્યકથા ઉપર આધારિત) — વિનોદ પટેલ

  1. સુંદર સત્ય કથા
    ‘યશ :”હા દાદા, કદાચ હું અવારનવાર ભારત ના આવી શકું તો પણ મારા મનમાં ભારત હંમેશાં જીવતું રહેશે. આ ભારત યાત્રા પછી હું માત્ર કહેવાનો જ નહિ પણ એક સાચો “ઇન્ડીયન અમેરિકન” બનીને અમેરિકા પાછો ફરી રહ્યો છું.”..
    આ પ્રેરણાદાયી વાતે ભારતની બગડતી સંસ્કૃતિ વચ્ચે આશાની સોનેરી કીનાર

    Like

પ્રતિભાવ

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  બદલો )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  બદલો )

Connecting to %s