પ્રીતિ સેનગુપ્તાની વાર્તાઓ-૪-હું જતો રહું પછી

હું જતો રહું પછી

સવાર ક્યારે થઈ એની આજે જલદી ખબર પડે

તેમ હતું નહીં, કારણ કે આકાશ વરસાદી વાદળોથી ઘેરાયેલું હતું. ભઈ, અહીં તો આવું જ હોય, કેશવભાઈ આ જાણતા હતા, તોયે એમણે આકાશ સામે જોઈને માથું હલાવ્યું. આમ સાવ કાળું કરી મૂકવાનું, ને તે ય રવિવારની સવારે?

થોડો ગડગડાટ થયો, જાણે કે વાદળોએ જવાબ આપ્યો, ને પછી આકાશ જે તૂટી પડ્યું છે, જાણે કેશવભાઈની વાત પર ગુસ્સે ન થયું હોય! જોકે એમને તો આ આકાશી નખરાં ગમતાં હતાં. એમણે જલદી જલદી ચહા બનાવી કપ લઈને એ બાલ્કનીમાં આવ્યા ત્યારે હજી વરસાદ ચાલુ જ હતો. “મૂશળધાર વરસાદનો અવાજ સાંભળતાં સાંભળતાં ગરમ ચહા પીવાની બહુ મઝા આવે, હોં,” એ હંમેશાં વીણાબેનને કહેતા. વીણાબેન સામે કહેતાં, “ના, પણ ઝરમર જેવું તો કઈં નહીં!”

હવે આમ તો કેશવભાઈએ મન વાળી લીધું હતું, ને રોજ ચહા પીતાં આંખો ભીની થવા દેતા નહીં. શરૂશરૂમાં બહુ અઘરૂં પડ્યું હતું એમને. ચહા ઝેર જેવી લાગતી અને આંસુ પણ એમાં ભળી જતાં. ટેવ પ્રમાણે માથું હલાવીને એ મનોમન કહેતા, ‘વીણી, તેં ટાઈમસર મને ચહા બનાવતાં શીખવાડી દીધું હતું, જાણે તને ખબર પડી ગઈ હતી કે મને જરૂર પડશે!’

વીણાબેન અને કેશવભાઈ સારી એવી મોટી ઉંમરે અમેરિકા આવી વસ્યાં હતાં. એકનો એક દીકરો હેમેન ભણવા માટે મિશીગન આવ્યો ત્યારે ’પાછો અમદાવાદ આવીશ જ’ એવી ખાતરી આપતો ગયો હતો. ત્યારે એ પોતે પણ ખરેખર એમ જ માનતો હતો. પણ, પછી જેમ બીજા હજારો દીકરાઓ સાથે બન્યું તેમ હેમનને પણ સરસ જોબ મળી ગઈ અને રૂપાળી લેટિના, મારિસૉલ સાથે પ્રેમ થયો ને એ બેઉ પરણી પણ ગયાં. પછી તો અમદાવાદ જવાની વાત લગભગ ભૂલાઈ ગઈ હતી.

પણ, હા, એવું નહોતું કે એ મા-બાપને ભૂલી ગયો હતો. એણે એમને અમેરિકા ફરવા બોલાવ્યાં, અને પછી ગ્રીન કાર્ડ પણ અપાવી દીધું. આ સમય દરમિયાન, એ અને મારિસૉલ સારી ઋતુ મળે એ આશયથી જેક્સનવીલ ફ્લોરિડામાં રહેવા આવી ગયાં. કેશવભાઈ અને વીણાબેને એમના ખાસ મિત્ર ધીમંતભાઈ અને સુશીબેન જ્યાં ટેમ્પા, ફ્લોરિડામાં રહેતાં હતાં, ત્યાં રહેવાનું પસંદ કર્યું હતું. કેશવભાઈ અને વીણાબેન સમજતાં હતાં કે હવે તો દેશમાં પણ દીકરા પર વધુ પડતો હક નથી કરી શકાતો તો પરદેશમાં તો વાત જ શી? આ કારણે એમણે દીકરા અને વહુથી થોડે દૂર રહેવામાં જ ડહાપણ સમજ્યું.

ધીમંતભાઈના બંને દીકરા, સુરેશ અને સુધીરની, બે મોટેલો હતી. એમણે ખુશીથી કેશવકાકાને કામ પણ આપી દીધું. કેશવભાઈએ નજીકમાં ગાડી ચલાવતાં પણ શીખી લીધું, જેથી બેઉ મોટેલમાં જરૂર પ્રમાણે જઈ શકાય. કેશવભાઈએ મન જલદીથી મનાવી લીધું હતું પણ વીણાબેનને થોડી વાર લાગી. એ હંમેશાં કહ્યા કરતાં કે મરવું તો ઈન્ડિયામાં જ છે, હોં. કેશવભાઈ પાસે એ વચન પણ લેવડાવતાં કે, જામનગરના સ્મશાનમાં જ મારે છેલ્લી ચિતા પર ચઢવું છે!

તે સમયે કેશવભાઈ ચીડથી કહેતા, “છેલ્લી ચિતા એટલે શું? તું કેટલી વાર ચિતા પર ચઢી છે?”

“અરે જિંદગીના દરેક દિવસે સ્ત્રીઓને ચિતા પર ચઢવાનું હોય છે. શું દેહને બાળે એ જ આગ? ને રોજ જીવ બળતો રહે એનું શું?” ધીમંતભાઈ કહેતા, “કેશવલાલ, તમે નહીં પહોંચો દલીલમાં, ને, હવે તો વીણાબેન, ઘણું શીખી ગયાં છે અને અમેરિકન બની ગયાં છે! આ સુશીને જ જુઓને!” અને સુશીબેન એથી આગળ એમને બોલવા પણ ન દેતાં!

અચાનક, વીણાબેન સાવ ટૂંકી માંદગી ભોગવીને, અમેરિકામાં જ, અણધાર્યાં જ જતાં રહ્યાં. કેશવભાઈ વચન પાળી નહોતા શક્યા તેથી લાંબા વખત સુધી એમનો જીવ બળ્યા કર્યો હતો, પણ, મનોમન એ રટતા રહેતા ‘વીણી, હું તારી ભસ્મ તો ઈન્ડિયા લઈ જ જઈશ!’ કેશવભાઈ અને ધીમંતભાઈ બેઉ સાથે ઈન્ડિયા જવાના હતા પણ કઈં ને કઈં કારણોસર એ હજી શક્ય બન્યું નહોતું.

હવે જાણે કે દિવસના કલાકો વધી ગયા હતા તેમ, કેશવભાઈ મોટેલના કામ પછી, હોસ્પિટલમાં વોલન્ટિયર તરીકે પણ જવા માંડ્યા હતા – અઠવાડિયામાં બે વાર તો ક્યારેક ત્રણ વાર પણ જતા. ક્યારેક નર્સો સાથે તો ક્યારેક ઈન્ડિયન ડોક્ટરો સાથે વાત કરતા. ને, ક્યારેક વળી, એકલા પડી રહેલા દર્દીઓને પણ એ કંપની આપવા બેસી જતા. એમને એવું પણ થતું કે જિંદગીમાં હજી કેટલું બધું જાણવાનું છે!

એક સાંજે કેશવભાઈના સેલ પર ઓચિંતો સુધીરનો ફોન આવ્યો. “કાકા, તમે પપ્પાના રૂમ પર જલદી આવો.” ધીમંતભાઈ છેલ્લા થોડા દિવસોથી એ જ હોસ્પિટલમાં દરદી હતા. ત્રણેક વર્ષ પહેલાં ધીમંતભાઈને હાર્ટમાં સ્ટેન્ટ મૂકાવેલો હતો. આમ તો સારું જ હતું પણ છેલ્લા થોડા સમયથી એમને ગભરામણ થતી હતી તેથી હોસ્પિટલમાં ટેસ્ટસ કર્યા પછી ઓબઝરવેશન માટે મૂક્યા હતા. તે દિવસે પણ એમને ગભરામણ થતાં, સુધીરે કેશવભાઈને ફોન કરીને બોલાવી લીધા હતા. હવે તો, કેશવભાઈ પણ વધુમાં વધુ સમય ધીમંતભાઈ સાથે વિતાવતાં. ધીમંતભાઈને વધુ શ્રમ ન પડે એથી વાતો ન કરતાં પણ એમને ગમતા ઝવેરચંદ મેઘાણીના ગીતો ગણગણતા રહેતા. ધીમંતભાઈ હંમેશાં કેશવભાઈને કહેતા કે, ‘અલ્યા, ઈશ્વરે શું અવાજ આપ્યો છે તને? શું સૂરમાં ગાય છે!’  અત્યારે પણ, જ્યારે કેશવભાઈ ગાતા ત્યારે ધીમંતભાઈના ફિક્કા મોઢા પર સ્મિત આવી જતું, અને આંગળી જરાક ઊંચી કરીને ધીરે અવાજે કહેતા, “વાહ, કેશવલાલ!”

ગયા બે દિવસથી ધીમંતભાઈને સારું હતું અને હવે થોડીક વાતો પણ કરવા માંડ્યા હતા. સુશીબેનેને એમનું મીઠું ચિડવવાનું પણ પાછું ચાલુ થઈ ગયુ હતુ. કેશવભાઈને એમ પણ કહેલું કે, “હું હવે સારો થવા માંડ્યો છું. તારો લાભ હવે બીજા વધુ બિમાર દર્દીઓને આપ.” હવે બે દિવસથી કેશવભાઈ પણ એમનો વધુ સમય બીજા બિમારોને આપવા માંડ્યા હતા.

એ સાંજે, ઓચિંતો જ સુધીરનો ફોન આવ્યો ને, એમને ધીમંતભાઈના રૂમ પર જલદી આવવાનું કહ્યું. કેશવભાઈ ઉતાવળે પગલે ધીંમંતભાઈના રૂમ પર ગયા. દિકરા-વહુઓ ચૂપચાપ દરવાજા પર જ ઊભા હતાં. સહુની આંખોમાં આંસુ હતાં. રૂમમાં કાળી ધબ્બ સ્તબ્ધતા હતી. ખાટલાની પાસે સુશીબેન નિર્જીવ પૂતળું બની ગયા હોય એમ ઊભા હતાં. કેશવભાઈનો મિત્ર કઈં પણ કહ્યા વગર અનંતની યાત્રા પર નીકળી ચૂક્યો હતો. કેશવભાઈ માથું હલાવતાં, આંખોમાં આંસુ સાથે, સ્વગત બોલી રહ્યા હતા, ‘અલ્યા, આવી છેતરપીંડી? મને મૂકીને આગળ જવાની આટલી ઉતાવળ? કેશવભાઈ ધીમંતભાઈને ઊઠાડવા માટે એમના હાથ ખેંચતા હતા અને કહેવા માંડ્યા, “ઊઠી જા, મારા ભાઈબંધ! આ શું નાટક કરી રહ્યો છે! જો, જો, બધાં જ તારા નાટકથી હવે ઈમ્પ્રેસ થઈ ગયા છે. ઊભો થા હવે!” અને એમનો અશ્રુ બંધ છૂટી ગયો! સુધીર એમને રૂમની બહાર લઈ ગયો અને કહે, “કાકા, આ શું કરી રહ્યા છો? તમારે તો અમને સહુને ધીરજ બંધાવવાની હોય. તમે ભાંગી પડો તો કેમ ચાલે?” બંને વહુઓ સુશીબેનેને પણ બહાર બીજી બાજુ લઈ ગઈ.

કેશવભાઈના ગળામાંથી હજી અવાજ નહોતો નીકળતો. વીણાબેન ગયાં ત્યારે પણ કદાચ એમને આટલો આઘાત નહોતો લાગ્યો. ધીમલો તો એમનો ભાઈબંધ જ નહીં, પણ, જોડિયો ભાઈ હતો. એના વગર એમના જીવનનો હવે કોઈ અર્થ પણ નહોતો! એટલામાં સુરેશ કેશવકાકા માટે પાણી લઈ આવ્યો. બંને ભાઈઓ ઊંચાનીચા થઈ રહ્યા હતા. એમણે કેશવભાઈને કહ્યું, “કાકા, એક પ્રોબ્લેમ છે અને એમાં તમારી સલાહ જોઈએ છે.” સુધીરે કહ્યું અને આગળ ચલાવ્યું.

“કાકા, અહીં રહેતાં અનેક ઈન્ડિયનોની જેમ, પપ્પાને પણ ઈન્ડિયામાં મરવું હતું અને એવું ન થાય તો મૃતદેહને ઈન્ડિયામાં બાળવો એવું પપ્પા માત્ર મમ્મીને જ કહીને ગયા હતા. મમ્મી હમણાં શોકમાં છે અને એને ખબર નથી કે એ શું કહી રહી છે!” એટલામાં જ સુરેશ અકળાઈને બોલ્યો, ‘અરે, ડેડ બોડીને પ્લેનમાં ઈન્ડિયા લઈ જવાય? કલાકોના કલાકો- અરે, બે દિવસ લાગે!”

કેશવભાઈ હચમચી ગયા અને એમના ગળામાંથી ઘાંટો નીકળી આવ્યો, “અરે, સુરેશિયા, ડેડ બોડી? તું શું બોલી રહ્યો છે? એ તારા પપ્પા છે!’

સુધીરે એમને શાંત પાડતા કહ્યું, “સોરી કાકા, એ પણ શોકમાં છે.”

કાકા કહે, “જો સુધીર, એમેને કોફિનમાં મૂકીને ત્રણ સીટો ખરીદીને પ્લેનમાં ન લઈ જવાય? તેં સરકારના અને કસ્ટમના નિયમોની તપાસ કરી છે ખરી?

“કાકા, તપાસ તો નથી કરી પણ, આ બધું કરવામાં કેટલો ખર્ચો થાય તેની તમને ખબર નથી લાગતી!’

“તો તને તારા પપ્પા કરતા, પૈસા વધુ વ્હાલા છે?” કેશવકાકાનો ઘાંટો મોટો થયો.

સુરેશથી બોલાઈ જવાયું, “તે તમને પૈસા વ્હાલા હતા, વીણાકાકી કરતાં? વીણાકાકી ગુજરી ગયા ત્યારે બોડીને કેમ ઈન્ડિયા ના લઈ ગયા? તમને વીણાકાકી કરતાં પૈસા વ્હાલા હતા?”

કેશવભાઈ, ઓચિંતા જ થયેલા આ આઘાતથી મૂઢ થઈ ગયા. વીણાની છેલ્લી ઈચ્છાની ખબર તો સુરેશને ખબર હોય એની શક્યતા નહીંવત હતી, છતાં સુરેશ આજે આવું બોલી ગયો! વાત તો સાચી હતી કે વીણાની છેલ્લી ઈચ્છા પોતે પણ ક્યાં પૂરી કરી શક્યા હતા? પણ તે ફક્ત ખર્ચાના હિસાબે નહીં. જો પોતે પૈસા માગ્યા હોત તો હેમેને કદાચ આનાકાની વિના પૈસા આપ્યા પણ હોત પણ એ કઈ રીતે લઈ જાત વીણાના મૃતદેહને? પોતે જ ખુદ મરવા જેવા થઈ ગયા હતા અને તદુપરાંત, વીનાના મૃતદેહમાં, ચેપી, અજાણ્યા બેક્ટિરિયા અને વાયરસનો મેડિકલ પ્રોબ્લેમ પણ થઈ ગયો હતો તેથી, મૃતદેહને પ્લેનમાં લઈ જવાની રજા સરકાર અને મેડિકલ ઓથોરીટી પાસેથી મળવાની કો જ શક્યતા હતી જ નહીં.. કેશવભાઈ પોતાનામાં જ ખોવાઈ ગયા. સુરેશે એમની દુખતી રગ પર હાથ મૂકી દીધો હતો.

સુધીરે પરિસ્થિતિને સંભાળી લેવા કહ્યું, “કાકા, મોટેલો છોડીને જવું શક્ય પણ ક્યાં છે? તમે તો બધું જ જાણો છો!”

“હા ભઈ, બરબર છે” અને આશિર્વાદમાં હાથ ઊંચો કરીને ત્યાંથી નીકળી ગયા.

એમણે પોતાની શાંતિ માટે પછી તો મૃતદેહને ઈન્ડિયા કેવી રીતે મોકલી શકાય એની તપાસ કરી અને એના વિષેની વિગતો જાણીને એમને માનવામાં જ ન આવ્યું! કેટલી બધી અમેરિકાની અને ભારત સરકારની પરમીશનો લેવી પડે અને ફોર્મસ ભરવા પડે અને એના પછી પણ એ રજા મળે કે ન મળે, અને ખર્ચો પણ ખૂબ જ થાય! આ બધું કર્યા પછી પણ મૃતદેહને તો કાર્ગોમાં જ, બીજા બધા સામાન સાથે જ લઈ જવો પડે, આથડતાં, પછડાતાં! આ બધી બાબત સમજી શકાય એવી હતી છતાં કેશવભાઈને એ મૃત સ્વજનના અપમાન જેવી લાગી. કોણ જાણે કોફિન ચઢાવતા-ઊતારતા, કદાચ પછાડે કે ફેંકે પણ ખરા..! સારું જ થયું કે વીણીને એ રીતે ન મોકલી કે ન લઈ જવાયું. આ સાથે જ જીગરી મિત્રના અથડાતા-પછડાતા દેહના વિચારે કેશવ્ભાઈનો શ્વાસ રૂંધાઈ ગયો!

ધીમંતકાકાની પાછળ ગોઠવેલી પ્રાર્થનાસભામાં હેમેન અને મારિસૉલ જેકસનવિલથી ખાસ આવ્યાં હતાં. એ બેઉએ કેશવભાઈને ખૂબ સમજાવ્યા કે હવે એમના ખાસ મિત્ર, ધીમંતકાકાના જવા પછી કેશવભાઈ સાવ એકલા પડી ગયા છે તો કેશવભાઈએ જેકસનવિલ આવી જવુ જોઈએ. હેમેને એમને કહ્યું પણ ખરું, “પપ્પા, તમારી તબિયત પણ સારી નથી લાગતી. આવી જાઓ અમારી સાથે રહેવા.” પણ, કેશવભાઈ માન્યા નહીં, ને, સામે દલીલ કરી કે, “મારી ચિંતા ન કરો. હું ઠીક થઈ જઈશ અને જ્યારે થશે કે નથી રહેવાય એમ, ત્યારે તમને જણાવી દઈશ, જરાય મૂંઝાતા નહીં, દીકરા.”

વીણાબેનની ગેરહાજરીને પચાવવા જેમ એમણે માનસિક મહેનત કરી હતી તેમ હવે ધીમંતભાઈની ખોટને સહ્ય બનાવવા કરવા માંડી, પણ, ઝવેરચંદના ગીતો ગળામાં અટકતાં હતાં. સતત ઉચાટ અનુભવાતો હતો, અને મગજમાં ઘૂમરીઓ ઊઠતી હતી. કેશવભાઈને જ્યારે આ ઉચાટનું કારણ જ નહોતું સમજાતું તો ઉપાય તો ક્યાંથી જ સમજાય? કેશવભાઈએ હમણાં તો મોટેલમાં જવાનું ચાલુ રાખ્યું હતું. ધીમંતભાઈના દીકરાઓને અને સુશીબેનને કેશવભાઈ દુખ પહોંચાડવા નહોતા માગતા. હોસ્પિટલમાં હવે તો એ રોજ જતા. ઈન્ડિયન દર્દીઓને ખૂબ જ મદદરૂપ થતા પણ, અન્યભાષી દર્દીઓને પણ કેશવભાઈ એમના સહ્રદયી મિત્ર લાગતા. દરેકના જીવનની પરિસ્થિતિઓ જોઈને એમને થતું કે વીણીનું કહેવું સાવ સાચું હતું કે ખરેખર માણસમાત્રને રોજેરોજ ચિતા પર ચઢવું જ પડતું હોય છે!

એક દિવસ, જેના બચવાની કોઈ આશા નહોતી તેવા એક દર્દી અને એના કુટુંબીજનો પાસેથી મેજીક શબ્દો, “ડોનેટ ફોર સાયન્સ” સાંભળ્યા અને એનો અર્થ જાણ્યો કે જાણે એમના મનમાં ઊઠતા વિચારોના વમળો સ્થિર થઈ ગયાં અને મનમાં સતત રહેતા ઉચાટમાંથી જાણે ઉઘાડ થઈ ગયો! આટલા દિવસોની મૂંઝવણનું કારણ પણ સમજાયું અને ઉપાય પણ મળી આવ્યો!

કારણ તો એ હતું કે પોતાના મૃત્યુ પછી કેશવભાઈ એકના એક દીકરા હેમનને કે બીજા કોઈનેય કોઈ પણ રીતે હેરાન કરવા નહોતા માગતા. ઈન્ડિયામાં જઈને મરવાની કે બળવાની તો વાત જ નહોતી. છતાં એ દ્વિધા કોઈના પણ મનમાં ન રહે તેવું તેઓ ઈચ્છતા હતા. એવામાં ‘દેહદાન’ જેવો શબ્દ એમને જાણવા મળ્યો, અને જાણે મન પરથી ભાર ઊતરી ગયો. ઘણા દિવસે કેશવભાઈને ઝવેરચંદ મેઘાણીના ગીતો ગણગણવાનું મન થઈ આવ્યું. દેહદાન માટેની જરૂરી માહિતી એમણે મેળવી લીધી અને એને માટેના જરૂરી બધાં જ ફોર્મસ ભરીને નોંધણી પણ કરાવી લીધી. એ સાથે જ, એમને વીણાબેનની ભસ્મ, જે હજી અહીં જ હતી, એને માટે પણ સરસ આઈડિયા સૂઝી આવ્યો.

એમણે ધીરજથી વીલ લખ્યું. એની ચારેય કોપી નોટોરાઈઝ્ડ પણ કરાવી લીધી. હેમનને હમણાં નહીં પણ સમય આવે એ કોપી મળે એની વ્યવસ્થા પણ એમના વીલમાં કરી, એટલું જ નહીં, પણ, હેમેનને એની કોપી ઘરમાંથી સહેલાઈથી મળી આવે, એવી રીતે ઘરમાં મૂકી.

એમના વીલમાં બે મુખ્ય બાબતો હતી, અને આ બેઉ આ દેશમાં શક્ય હતી એની ખાતરી પણ કરી લીધી. આ બેઉ બાબતો નીચે પ્રમાણે હતી. “એક વાત એ કે, હું જતો રહું પછી મારો દેહ હોસ્પિટલમાં વિજ્ઞાનના લાભ માટે દાન કરવો. બીજી વાત એ કે, હું જતો રહું પછી, હોસ્પિટલમાંથી દેહદાનની વિધી પતી જાય પછી, અગ્નિદાહ કરવો અને મારી ભસ્મ સાથે મારી પત્ની વીણાની રાખ મેળવીને એને ધરતી પર ઝરમરાવી શકાય તો એમ કરવું (જો વીણી, તને ગમતી હતી તેવી ઝરમર તું જ થઈ જવાની) અને જો એ શક્ય ન હોય તો અમારી ભસ્મ દરિયામાં વહેવડાવી દેવામાં આવે. (વીણી, વરસાદનો અવાજ નહીં તો મોજાંનો ઘૂઘવાટા તો હશે સાથે!)

Advertisements

2 thoughts on “પ્રીતિ સેનગુપ્તાની વાર્તાઓ-૪-હું જતો રહું પછી

પ્રતિભાવ

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  બદલો )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  બદલો )

Connecting to %s