પ્રાર્થનાને પત્ર-૮ (શ્રી ભાગ્યેશ જહા)

પ્રિય પ્રાર્થના,

પ્રિય અનીશ.

તમારે ત્યાં ડીસેમ્બર અને 2012 આથમવાની ધૂળ ડમરી ઉડતી હશે. યાદ છે, 2004ની 31મી ડીસેમ્બરની રાત્રે હું નીકળ્યો હતો નગરના રંગરુપને  જોવા માટે….રાત્રીનો સમય હતો, બાર વાગવાને દશેક મિનિટ વાર હતી. સયાજીગંજ આગળ આવેલા આઇસ્ક્રીમ પાર્લર 400થી 500 લોકો ઉભા હતા. મારે ફતેહગંજ જવું હતું, સયાજીગંજ પર સરદારની પ્રતિમા સાથે મારો પરિચય એકદમ અંગત છે. 2003ની પહેલી મે ના રોજ મેઁ  માનનીય મુખ્યમંત્રીને અહીં આવકારીને સૌ પ્રથમવાર ગુજરાત ગૌરવદિવસની ઉજવણી શરુ કરી હતી. મારા મનમાં તે દિવસથી આ સરદારની પ્રતિમા નવતર પ્રયોગો કરવા માટે પ્રેરણા સ્થનક જેવું બની ગયું છે. સરકારી સેવા કરતાં કરતાં કોઇ નગર સાથે તો સહી પણ નગરની આવી પ્રતિમાઓ સાથે ઇમોશનલી જોડાવવું એ મારે માટે એક પ્રમોશન જેટલું આનંદદાયક સંભારણું બની રહ્યું છે. ( અને આવા અનેક સ્થાનો અને સ્થાનિકો છે જેમણે મારા મનમાં પોતાના કાયમી સ્થાનો આજે પણ જાળવી રાખ્યા છે.).

ચાલો, આપણે ફતેહગંજ જઈએ. ખાસ્સુ પાંચસો યુવક -યુવતીઓનું ટોળું હતું. મોટાભાગના જીન્સના પેન્ટ અને ટી-શર્ટમાં સજ્જ યુવાનો હતા. વેરાયેલી લાગણીઓ અને વીખરાયેલા એજન્ડાનો ઝીણો છંટકાવ હતો. કૉફી અને ચાની ચુશ્કીઓ જ ઉજવણીને જરુરી પ્રાણ પુરો પાડતા હોય તેવુ6 જણાતું હતું. રાત્રીના અગિયાર વાગીને પંચાવન મિનિટ થઈ એટલે થોડી હરકત થઈ, અચાનક બધા સાવધાન થવા પ્રયત્ન કરતા હોય તેવું લાગતું હતું. બાર વાગવામાં જ્યારે ત્રણ મિનિટ બાકી હતી ત્યારે હું ધીરે રહીને એક ખુણામાં ગોઠવાયો, સમય બતાવનાર ઘડિયાળની જેમ. કદાચ ખુદ સમયની પાંસળીઓમાં છુપાયેલા પવનની જેમ, ડીસેમ્બરની ઠંડીમાં સંતાડાય એટલું મોં સંતાડીને. કારણ આજે કલેકટરને એક ક્ષણને ઝડપવી હતી, કલેક્ટ કરવી હતી એના અવતરણની સામૂહિકતાને..સમાજને સમજીને શાસન કરવાની મઝા કંઇ ઑર જ હોય છે. મારી આ સતત મથામણની આ પણ એક બાજુ હતી. આમાં તો સમાજ અને નગર અને યુવાનો અને ઉજવણી જેવીસંજ્ઞાઓને સમજવા જતાં મારે મહાકાળની મુખોમુખ થવાનું હતું.

બાર વાગ્યા, ટકોરા પડ્યા. આકાશ હોવું જોઇએ તેટલું નિ:સ્તબ્ધ હતું. રેસ્ટૉરન્ટસમાં ખાસ ગોઠવેલી લાઈટોએ અચાનક જ ફર્કવાનું ચાલું કરી દીધું, ટોળાએ એક ખુબ મોટી ચીસ પાડી, બીજા ટોળાએ એટલી જ હ્રદય-વિદારક ચીસ પાડી. ચીચીયારીઓની ભીષણ દોંડાદોંડ થવા લાગી. મને ભારે રોમાંચ થતો હતો. લાઈટોની ગતિ, ચીસોનું એકબીજાને અથડાવું અને જે નાની ખુલ્લી જગામાં આટલા બધા લોકો ઉભા હતા એ અચાનક જ નાની થવા માંડી. મારા કાન હવે હાંફવાનું બંધા કરીને શાંત પડ્યા હતા. કાનને શોધ હતી કોઇ ગીતની, કોઇ નવા વર્ષના સ્વાગતના શબ્દોની. પણ શાંતિથી સ્વસ્થાને બેસી ગયા મારા કાન… આંખોએ આંટો માર્યો હતો તે લાઇટોની રંગીન ગલી હવે જુની લાગવા માંડી હતી. શાંત પડેલો કોલાહલ પોતપોતાની શક્તિ પ્રમાણે ચા-કૉફીના નાનકડા તળાવોમાં ન્હાવા પડયા હતા. રાત એના નવા ગંતવ્ય માટે, નવા વર્ષની સવાર માટે નીકળી પડી હતી. રાતને ઓળખીને જુદી પાડવી મુશ્કેલ હતી.

હું મારું નાક,કાન અને આંખો વીણીને મારામાં ગોઠવાઇ રહ્યો હતો. વાંચવા મથતો હતો કે શું બન્યું અને કેમ બન્યું ? પ્રશ્ન ભેગા થવાનો હતો, સમસ્યા ચીસોની હતી, કોયડો મનુષ્યના ચિત્કારનો હતો ? શોધ આ બધા કોલાહલના કવન અને ગવનની હતી. શોધ જેટલી વિસ્મયની હતી એટલી ચિન્મયની હતી. મૂશળધાર અજવાળામાં ક્ષણના અવતરવાની અંધારી ક્ષણને પકડવી હતી. કાલાંતરની કળને અને કળાને પામવી હતી. મારે તો બાંધવો હતો મારા જ કેલેન્ડર સાથે મારો સંબધ બાંધવો હતો, અને છોડવો પણ હતો. પે’લી અજાણ્યા યુવાનોની ચીસો એ કેલેંન્ડરમાં ‘कालेन डर: ‘એવા અર્થની મથામણમાં ડૂબકી મારવી હતી. મને મઝા આવી, એક ઉજાગરાએ સમયને મેં ચૉકમાંખુલતો જોયો. ઘેર જઈને આંખ બંધ કરીને આખા દ્રશ્યને મનની દાબડીમાં મૂકી દીધું. આજે ઉકેલું છું એ ભેદ તને જણાવવા તો મારી સામે નરસિંહા મહેતા ઉભા ઉભા ગાય છે,

“રાત રહે જાહરે, પાછલી ખટઘડી, સાધુ પુરુષે સૂઇ ન રહેવું’

નિદ્રાને પરહરી, સમરવા શ્રી હરિ, ‘એક તું એક તું’એમ કહેવું.”

લ્યો, 2012 તો ચાલ્યું, અને કાળ આમ જ વહ્યા કરશે, આવી ક્ષણે દાદા યાદ આવી જાય એમની ભસ્માંકિત છટા સાથે. કાળમાં મહાલાકને ઓળખવા અને ઓળખીને પૂજવા એ જ સ્તો જિન્દગી છે, બેટા !.

શુભાશિષ,

ભાગ્યેશ.

પ્રિય પ્રાર્થના,

પ્રિય અનીશ….

ગુજરાત ઠંડીના ચમકારાથી ચમકી રહ્યું છે, મઝા આવે છે. સવારે ચાલવા જઈએ ત્યારે પવનમાં ઉતરાણનું ગીત લહેરાતું હોય, થોડું ધુમ્મસ આપણા સમાજમાં સ્થિર થયેલા ‘કંફ્યુજન’ના સમાચાર આપવા આવ્યું હોય તે રીતે છાપાના રંગે ફેલાઇ ગયું હોય છે. સવારની સ્કૂલબસોમાં બેઠેલા બાળકોને જોઇએ ત્યારે ખ્યાલ આવે કે આવા પ્રકારની ઠંડીને “ગુલાબી” ઠંડી કેમ કહેવામાં આવે છે. સ્કૂટર પર નીકળેલી યુવતી ઉતાવળમાં છે કે ઠંડીનો સામનો કરી રહી છે તે નિશ્ચિત કરવું મુશ્કેલ છે. રીક્ષામાં જતા એક પરિવારમાં બોલતી મહિલાનો અવાજ રોડ પર ઢળી રહ્યો છે ત્યારે એના પતિની મફલરને કાન પર બાંધવાની હરકત મને થોડી રમૂજમાં ધકેલે છે. ઝાડ નીચે રોટલો શેકતી શ્રમજીવી સ્ત્રી માટે દિવસની શરુઆત થઇ ગઈ છે.

આવા એક રવિવારે ઘેર બે કવિ આવે એનાથી રુડુ શું ? અમેરિકાથી પોતાના વતન સાવરકુંડલામાં એક અનોખા સન્માનને સ્વીકારવા અને વતનને જતનથી ભેટવા આવેલા આપણી ભાષાના સોનેટ-કવિ નટવર ગાંધી અને અમેરિકાસ્થિત એવા જ લોકપ્રિય કવિયત્રી પન્ના  નાયક આવ્યા હતા. ઘેર કવિ આવે એટલે જાંબુડાનો ચહેરો બદલાઇ જાય છે. તડકામાં થોડી ભરતી આવે છે, બારીના અજવાળામાં કવિનું હસવાનું ભળે ત્યારે ઓટલા પરની ચકલીનો ચહેરો બદલાય છે. બહુ વાતો કરી, અમે ત્રણેય-જણે કવિતાપાઠ કર્યો. પનાબેને એમની ‘મા’ પરની, નટવરભાઇએ એમનું એક સરસ સોનેટ રજુ કર્યુ. મેં અંધારપંખી નામનું કાવ્ય વાંચ્યું, અમે સુરેશભાઇ અને પ્રબોધજોષીને ખુબ યાદ કર્યા. આટલી બધી ઠંડીમાં પન્નાાબેનનું પે’લું વરસાદ કાવ્ય યાદ આવ્યુ, ” તારી સાથે

સતત

એમની વાતો કરવી ગમે છે.

જાણે કે

હું

વરસાદમાં વસ્ત્રો સૂકવવાનો પ્રયત્ન કરું છું.”

બન્ને કવિ સંપાદકોની યાદ એ રીતે તાજી થઈ આવી. હવે વરસાદના દિવસો ઓછા થતા જાય એવા ચોમાસાઓમાં આપણે જીવીએ છીએ, અને કપડા સૂકવવાની અડધીપડધી ચિંતા આપણે કામવાળીને આઉટ્સોર્સમાં સોંપી દીધી છે. આપણા સમયમાં ચેતનાના વસ્ત્રો ક્યાં સૂકાય છે એની ચિંતા કરતા કવિઓને મળવાની મહેફિલના સ્મરણમાં મને પન્નબેનની એક વધુ કવિતા યાદ આવે છે,

“પણ ઘુઘવતા ઉદધિના ભીતર

જે

કોરું કોરું તરફડે,

એને તમે શું કહેશો ?”

બેટા, તું જાણે છે કે અમેરિકામાં કેટલુંક ગુજરાતીપણું એના સાચા સ્વરુપમાં સચવાઈ રહ્યું છે. મને નટવરભાઇને જોવું-સાંભળું એટલી વાર મારી પેલી ઉક્તિ યાદ આવે જ. ” અમેરિકામાં એક ફ્રીઝમાં મુકેલું ગુજરાત ધબકે છે”. નટવરભાઇ આ ગઝલ-અછાંદસના યુગમાં સોનેટની એક સુખદ સવારી લૈને નીકળ્યા છે તે આપણી ભાષાનું સદનસીબ છે. નટવરભાઈએ વૉશિગંટનનું નાણાંતંત્ર સંભાળ્યું છે, તે ડેફીસીટના નહીં પણ સરપ્લસના માણસ છે. હું જ્યારે જ્યારે વૉશિગંટન ગયો છું ત્યારે ત્યારે એમની સાથે કાવ્ય-વિનોદની મહેફિલ અમે અચૂક માણી છે. એ  ખડખડાટ હસી શકે એવા કવિ છે, એક્ષપ્રેશનના માણસ હોવાને કારણે ડીપ્રેશનને એમનું સરનામું મળ્યું નથી. એમની સાથે એમના કાવ્યસંગ્રહ ‘પેંસિલવેનિયા એવન્યૂ’ની વાત થઈ.  આ કાવ્યસંગ્રહમાં એક અદભુત ગ્રહમંડળ જેવું ચાર  કાવ્યોનું એક ઝુમખું વાંચવા જેવું છે, એનું  શીર્ષક ‘નટવરસરના પાઠ’ એવું છે, બહુ રોચક શૈલીમાં લખાયેલા આ કાવ્યો વિશે ક્યારેક વિસ્તરણથી લખીશ. આજે તો એમને રજુ કરેલા કાવ્યની એ પંક્તિ આ પત્ર થકી ગણગણવી છે જે આજે પણ કવિના અવાજમાં ફરફર ઉડી રહી છે,

“અહીં આજુબાજુ જગત વસતું ત્યાં જ વસીએ,

હવે ઝાઝા છે ના દિવસ, સખી, ઉલ્લાસ કરીએ.”

આ જ તો કવિઓની વિશેષતા છે, એ આનંદના ઉદગાતા છે. શબ્દો એમના સ્પર્શથી જાણે સુગંધાઇ જાય છે, જેમ છાશ્માં માખણ તરતું તરતું ઉપર આવે એમ જીવનનો આનંદ ચેતનાના એક ઉંડાણમાંથી બહાર વહી આવે છે, એટલે મને ઓડેનની પે’લી વાત ગમે છે કે કવિઓ મનુષ્ય ચેતનાના ‘કોલંબસ’ છે, એટલે જ નરસિંહા મારી શેરીમાં આવીને આજે પણ ગાય છે ” ચિત્ત ચૈતન્ય વિલાસ તદ્રુપ છે, બ્રહ્મ લટકાં કરે બ્રહ્મ પાસે..” આજ તો આપણી સાધના છે.

આવી મઝા આવી બે બે કવિઓના ઘેર આવવાથી, અન્ય નવાજુની તો છે જ, જે કહેતો રહીશ.

શુભાશિષ,

ભાગ્યેશ.

Advertisements

1 thought on “પ્રાર્થનાને પત્ર-૮ (શ્રી ભાગ્યેશ જહા)

  1. મા ભાગ્યેશજીનો પત્ર બે ત્રણ વાર માણ્યો…’કાળ આમ જ વહ્યા કરશે, આવી ક્ષણે દાદા યાદ આવી જાય એમની ભસ્માંકિત છટા સાથે. કાળમાં મહાલાકને ઓળખવા અને ઓળખીને પૂજવા એ જ સ્તો જિન્દગી છે, બેટા !.’ અને વિચારવમળમા ખોવાઇ ગયા… અનહદની યાત્રા કરવી એ વિશેષ મહત્ત્વનું છે.ઉમાશંકરની પંક્તિઓ કહીએ તો, ‘બધે જાણે નિદ્તામહીં દગ ભરું એમ જ સર્યો.’ સંસારનું કામ તો સરવાનું. આમ ને આમ કાળ વહી જાય છે.
    મકરંદ દવી કાળ કઈ રીતે બધું ઓહિયાં કરે છે એની વાત કરી છે. આપણા ધોળા દિવસ—સસલાને અને રાતના બુટ્ટાધારી હરણને કાળ ગળી જાય છે. . પ્રિયકાન્ત મણિયાર આ વાતને ગીતમાં આમ વહેતી કરે છે:
    હવે આ હાથ ના રહે હેમ !
    મળ્યું સમયનું સોનું પરથમ વાવર્યું ફાવ્યું તેમ !
    હવે આ હાથ ના રહે હેમ !
    આ અનિશ્ચિત જીવનમાં જો કાંઈ સુનિશ્ચિત હોય તો તે મરણ છે. મરણનો સમય નજીક આવે છે ત્યારે જ મૂલ્યવાન જીવન કઈ રીતે વેડફાઈ ગયું એનો ખ્યાલ આવે છેત્યારે બહુમોડું થઈ ગયું હોય છે.

    Like

પ્રતિભાવ

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  બદલો )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  બદલો )

Connecting to %s