વિયોગ-૧૮ (રાહુલ શુકલ)

તેંત્રીસમું પ્રકરણ: આજનાં આંસુનું કારણ

માર્ચ ૯, ૨૦૧૪: આજે હમણાં સોફામાં બેઠો બેઠો વિચાર કરતો હતો કે ભાઈ અને સુશીબેન આ દુનિયામાંથી ભૂંસાઈ ગયાં છે તે વાત કેમ હજુ મન કબૂલ કરવા તૈયાર નથી ?

આખા દિવસના  કામથી થાકેલું મન હતું. સહેજ સહેજ ઊંઘ આવી જતી હોય એવું લાગ્યું. અને એ અર્ધ-જાગૃત દશામાં એક મિનિટ થઈ ગયું કે સુશીબેન કે ભાઈનો ફોન કદાચ આવી પણ શકે. મનમાં દર્દનું અંધારું હતું, અને સાથે શિરાઝ વાઈનની મન પર સહેજ અસર હતી.

અને મને થયું, હું અગર ઘેર ફોન કરું તો કદાચ અચાનક સુશીબેન ઉપાડે પણ ખરા.

પણ પછી સહેજ વધુ વિચાર કરતાં અચાનક ખ્યાલ આવ્યો કે મને ઘરનો નંબર યાદ નહોતો. જે નંબર છેલ્લાં દાયકાઓથી મોઢે જ હતો, અઠવાડિયામાં બે ત્રણ વાર ઘેરથી કે કામ પરથી જે નંબર મારી આંગળીઓ ફટાફટ દબાવતી હતી તે નંબર આજે સાંજે મને યાદ નહોતો આવતો.

અને એ નંબર મને  યાદ નથી આવતો એ સમજાયું ત્યારે અચાનક ખૂબ રડવું આવવા લાગ્યું. મીનુ અને આકાશ ઇન્ડિયા  છે, હું ઘરમાં એકલો. કોઈ મને રડતો જોશે એની ચિંતા રહી નહીં. આથી મોકળાશથી રડતો હતો.

અને હું કહેતો હતો, ‘ભાઈ તમે ગયા એપ્રિલની સાંજે ચાલ્યા ગયા. હવે મારે તમારો નંબર યાદ રાખવાની કોઈ જરૂર નથી રહી. તો જુઓ હું કેવી આસાનીથી તમારો નંબર ભૂલી ગયો!’

મને મારા પર મનમાં ગુસ્સો આવતો હતો કે ભાઈનો નંબર જેને હું ‘મારાં ઘરનો નંબર’ કહેતો અને વર્ષો સુધી હૈયે અને હોઠે હતો તે હું આમ અગિયાર મહિનામાં ભૂલી ગયો?

 હીબકાં વચ્ચે પણ મારું મન તે નંબર વિષે વિચારતું હતું, અને ધીમે ધીમે નંબર યાદ આવી ગયો, બાવીશ, બાવીશ નવ્વાણું. પણ સુરેન્દ્રનગરનો પીન કોડ તરત યાદ ન આવ્યો. પણ આંસુ લૂછતો હતો ત્યાં તે પણ યાદ આવી ગયો. ‘સત્યાવીશ બાવન’.

અને પછી હું મનમાં બોલ્યો, ‘સુશીબેન, મારે હવે આ આંકડાઓનો કોઈ ઉપયોગ નથી રહ્યો.’

પછી થયું, આજે તો એ નંબર સહેજ પ્રયાસ કર્યો તો યાદ આવી ગયો, પણ બે વર્ષ પછી સાવ જ ભૂલી જઈશ. પછી દસ વર્ષે તો તમારી બંનેની કેટલીય વાતો ભૂલી જઈશ.

* આ આજનાં આંસુ તે એ કારણે છે કે મને ડર છે કે સમય જતાં હું તમને ભૂલતો જઈશ!

ચોંત્રીસમું પ્રકરણ: સઈની સાંજ ‘ને મોચીની સવાર

સવારે ભુરાભાઈ ગાયને દોહવા આવતા. અહીં અમેરિકામાં મોટા થયેલા ગુજરાતી બાળકોને એ શબ્દ પણ નવો લાગશે, કે ‘દોહવાનું’

દર ત્રીજા દિવસે, એકઠા થયેલા દહીંની છાશ કરીને ઘેર માખણ ઉતારતા. સુશીબેનને મદદ કરવા બાજુમાંથી સમજુબેન, ઘેર કામ કરવાવાળા સમરતબેન અને સામેથી હલુબેન છાશ ઝેરવા આવતાં.

તે પણ કેવો જૂનવાણી શબ્દ, ‘છાશ ઝેરવાની છે, તો જરા આવજો ને!’

કોઈ આપેલા વાયદા મુજબ કામ ન કરી દે તો સુશીબેન કહેતાં, ‘ભૈલા, સઈની સાંજ અને મોચીની સવાર’.

‘એટલે શું?’ હું પૂછતો. તો સુશીબેન સમજાવતા, દરજી અને મોચી કહ્યો હોય તે સમયે આપણી વસ્તુ ન કરી દે. પૂછીએ કે હવે ક્યારે થશે, તો દરજી કહે, ‘સાંજે આવજો, થઈ જશે,’ અને મોચી કહે, ‘કાલે સવારે આવજો, થઈ જશે.’

મને એ કારણે નાનપણથી ખબર હતી કે ‘દરજી’ માટે ‘સઈ’ શબ્દ વાપરી શકાય. પણ અમારે ત્યાં રઘુનાથભાઈ દરજી કપડાં સીવવા આવતા એ પોતાની જાતને ‘મેરઈ’ કહેતા. તે હતું ૧૯૫૦નું ભારત!

હવે ૨૦૧૪ ચાલે છે. સુશીબેન ૨૦૧૨માં ચાલ્યાં ગયાં, ભાઈ ૨૦૧૩માં.

* ‘આંધણ’, ‘સઈ’, ‘મેરઈ’, એ શબ્દો હવે મારાં શબ્દ-ભંડોળમાંથી ભૂંસી નાખવાના  છે, કેમકે એ શબ્દો સમજવાવાળા જે હતાં, તે જતાં રહ્યાં છે.

પાંત્રીસમું પ્રકરણ: લોકોને ખબર કેમ નથી?

માર્ચ ૧૩, ૨૦૧૪: સવારે નાનું એવું સ્વપ્ન આવ્યું. તેનો કોઈ ખાસ અર્થ નથી, પણ સાતત્ય જળવાઈ રહે માટે લખી નાખું છું.

સ્વપ્નમાં હું સુરેન્દ્રનગર સહકારી મુદ્રણાલય પ્રેસમાં મેનેજર રમુભાઈ આચાર્યના  ડેસ્ક પર રમુભાઈ સામે બેસીને આવેલી ટપાલ ખોલતો હતો. અમુક ટપાલ રમુભાઈ પણ ખોલતા હતા.

મેં હાથમાંનું કવર ખોલ્યું તો એમાં આમંત્રણ કાર્ડ હતું. કોઈએ એમના દીકરાના  લગ્ન પ્રસંગે કાર્ડ મોકલ્યું હતું અને કાર્ડ પર લાલ પેનથી લખ્યું હતું, ‘માનનીય ભાનુભાઈ શુક્લ’. તો મેં રમુભાઈને કહ્યું, ‘હજુ અમુક લોકોને ખબર નથી લાગતી કે ભાઈ હવે નથી.’

પછી કાર્ડ બાજુએ મૂકતાં મેં રમુભાઈને કહ્યું, ‘ભાઈ હોત તો કેવા બેઠકના  રૂમમાં જાજમ પાથરી, પાછળ તકિયો ભીંત સાથે ટેકવી, હાથમાં પેડ અને પેન સાથે ટપાલો જોતા હોત, અને આ કાર્ડનો જવાબ લખતા હોત કે ‘ભાઈશ્રી, તમારા નિમંત્રણથી આનંદ થયો.’

તો રમુભાઈ મને અટકાવીને કહે, ‘રાહુલ, હવે તું એ બધી વાત ન કર, નહીંતર તું ફરીથી ઢીલો થઈ જઈશ.’

પછી એ કહે, ‘લોકોને કેમ ખબર નથી કે ભાઈ તો ગુજરી ગયા છે!’

અને સ્વપ્ન પૂરું.

* અને આ લખતાં મને વિચાર આવ્યો કે ભાઈ, બીજા લોકોને ખબર નથી, પણ મને ય હજુ મનમાં પૂરેપૂરી સમજ નથી પડી કે તમે હવે નથી.

છત્રીસમું પ્રકરણ: જિંદગીમાંથી બાદ

માર્ચ ૨૫, ૨૦૧૪: રાત્રે ત્રણ વાગ્યે જાગી ગયો, પછી યાદ કરતો હતો કે કવિ પ્રજારામ રાવળનું વાઘેશ્વરી ચોકની શેરીમાં ઘર હતું. પ્રખ્યાત નાટ્યકાર દુર્ગેશ શુક્લ પણ અમુક વર્ષો વઢવાણમાં એ બાજુ જ રહેતા હતા. મને ક્યારેક ભાઈ કોઈ ચિઠ્ઠી લખીને આપતા અને કહેતા ‘જા કાકાને ત્યાં આપતો આવ.’ હું કેટલાં વર્ષનો હતો તે યાદ નથી, પણ દસ વર્ષથી નાનો હતો. દોડતો જતો અને કાકાને ચિઠ્ઠી આપી આવતો.

કોલેજમાં હતો ત્યારે પ્રજારામકાકાની ‘ઝાલાવાડી ધરતી‘ કવિતા બહુ જાણીતી હતી. હું ગર્વથી કહેતો, મારાં ફાધરના મિત્રે લખેલી છે. દુર્ગેશકાકાનું  નાટક ‘પલ્લવી પરણી ગઈ’ મુંબઈમાં ભજવાતું હતું અને ખૂબ  વખણાયું હતું. બધા કહેતાં કે સાધનાની પહેલી ફિલ્મ ‘લવ-ઇન-સિમલા’ તે દુર્ગેશકાકાના નાટકની કોપી હતી. હું કોલેજના મિત્રોને યાદ કરાવતો કે ‘દુર્ગેશ શુક્લ તો અમારા અંગત સંબંધી છે.’

ભાઈના મિત્ર, કવિ અને કેળવણીકાર નાથાભાઈ દવે ૧૯૫૬ની સાલમાં અમારા પાડોશી હતા. એમની કવિતા ‘કામ કરે ઈ જીતે’ અમે કેવી રંગતથી ગાતા! મારી સાથે એ કેવા પ્રેમથી વાત કરતા! ૧૯૬૬ની સાલમાં એક વાર હું ઘેરથી ભાવનગર કોલેજે જવા ટ્રેઈનમાં બેઠો, સાથે નાથાભાઈનો સંગાથ થઈ ગયો. અમે પાંચ કલાક કેવા આનંદથી  વાતો કરી હતી!

 હું ૧૯૭૧માં અમેરિકા આવ્યો તે પછી, પરદેશી ટિકિટનો ખરચો કરીને નાથાભાઈ પોતે જેટલાં પુસ્તક બહાર પાડે એની નકલ મને પોસ્ટથી અમેરિકા મોકલતા. હું ભાઈને ગર્વથી એ વાત કહેતો.

જયારે ૧૯૮૮માં હું ભારત ગયો ત્યારે સાંભળ્યું કે નાથાભાઈની તબિયત બહુ નાજૂક હતી. સાંભળ્યું હતું કે એમને છેલ્લી સ્થિતિનો ઓલ્ઝહાયમર રોગ છે અને યાદશક્તિ તદ્દન ગુમાવી દીધી છે.

નાના ભાઈ રાજેનને લઇ ભાવનગર ગયો ત્યારે  નાથાભાઈને મળવા ગયો હતો. એમની દીકરી શારદા કહે ‘ભાઈ અંદરના  રૂમમાં છે. હવે તો કોઈને ય ઓળખતા નથી, કાંઈ  સમજતા નથી અને કોઈ જોડે વાત નથી કરતા. તમારે એમને મળવું નકામું અને બિન-જરૂરી છે.’

મેં કહ્યું, ‘મારે તો ય એમને સહેજ હેલ્લો તો કહેવું છે.’ હું અને રાજેન અંદરના  રૂમમાં ગયા. નાથાભાઈ સૂનમૂન બેઠા હતા. સિલીંગ પર નજર ટેકવેલી હતી. મેં એમને કહ્યું, ‘તમારી ગઝલ- ‘રજા ત્યારે હવે દિલબર, અમારી વાત થઈ પૂરી’, હું રાગમાં ગાવા પ્રયાસ કરતો હોઉં છું.’ એમણે સિલીંગ પરથી નજર ખસેડીને મારી સામે જોયું. પછી કહ્યું, ‘રાહુલ, તું ક્યારે અમેરિકાથી આવ્યો?’ પછી કહે ‘તને હું મારી જેટલી ચોપડીઓ પ્રસિદ્ધ થાય તે અમેરિકા મોકલતો તે તને મળી જતી હતી ને?’

સૌ ત્યારે અચરજમાં પડી ગયાં હતાં. મેં બીજા દિવસે સુરેન્દ્રનગર પાછા આવીને કેવી માંડીને ભાઈને વાત કરી હતી! ભાઈની આંખ ભીની થઈ ગઈ હતી. ભાઈ મને કહે, ‘આ તો એક ઇવેન્ટ બની ગયો.’

ભાઈના મિત્ર અને અમદાવાદ શારદામંદિરનાં આચાર્ય વજુભાઈ દવે સાથે ભાઈને કારણે અમારા કુટુંબને અને મારે ખૂબ પરિચય હતો. રેખાબેન તો શારદા મંદિરમાં ભણેલાં. જેટલી વાર અમદાવાદ જઈએ ત્યારે ભાઈ અમને શારદા સોસાયટીમાં વજુભાઈને ત્યાં લઇ જાય. શારદામંદિરની સંસ્થાનું જીવન-તત્વ જ વજુભાઈ દવે હતા. એમનાં વાર્ષિક પ્રોગ્રામમાં ચેલૈયો ને એવાં નાટક થતાં ત્યારે ભાઈ સુરેન્દ્રનગરથી અમદાવાદ ખાસ એ પ્રોગ્રામ માટે અમને લઇ જતા.

પછી ૧૯૬૭માં શારદા મંદિરના ટ્રસ્ટીઓએ વજુભાઈને કોઈ જાતનાં સન્માન કે વિદાય સમારંભ વગર કોઈ મામૂલી નોકરિયાતને છૂટા કરે તેમ છૂટા કરી દીધા. કોઈના માન્યામાં ન આવે તેવી એમની માનહાનિ થઈ. પણ ૧૯૬૯માં એમનાં જૂના

વિદ્યાર્થીઓએ મંગળદાસ ટાઉનહોલમાં વજુભાઈનો સત્કાર સમારંભ રાખ્યો હતો. ભાઈ અમદાવાદ ખાસ આવ્યા હતાં. મને કહે ‘ચાલ સાથે’. હું અને ભાઈ ટાઉનહોલ ગયા.

ત્યાં એમના જૂના વિદ્યાર્થીઓ જે હવે મોટા ઉદ્યોગપતિ થઈ ગયેલા તે સૌએ એક પછી એક બહુ સંવેદનશીલ વ્યાખ્યાનો આપ્યાં. સહુની આંખ આંસુથી ભરાઈ જતી હતી.

વજુભાઈએ આટલાં વર્ષો પૈસા કમાવા પર ધ્યાન આપ્યું જ નહોતું. તો એમના ધનવાન વિદ્યાર્થીઓએ પૈસાની થેલી એમને અર્પણ કરી. વજુભાઈ એમનું વ્યાખ્યાન  આપવા ઊભા થયા. લખેલી ‘સ્પીચ’ હાથમાં હતી. એમણે પહેલાં કહ્યું ‘તમે આ જે ગુરુ દક્ષિણા આપી છે,’ અને પછી પૈસાની થેલી એમને માથે મૂકીને કહ્યું, ‘હું એને મારાં માથે ચડાવીને સ્વીકાર કરું છું.’ પણ પછી તેં આગળ કાંઈ બોલી ન શક્યા. તો કક્કુબેન, વજુભાઈનાં દીકરી, સ્ટેઇજની બાજુમાંથી એકદમ વજુભાઈ પાસે આવી ગયાં. બાકીની સ્પીચ એમણે પૂરી કરી. વજુભાઈ માથા પર પૈસાની થેલી મૂકીને એમને એમ ઊભાં રહ્યા. ભારે હૃદયદ્રાવક પ્રસંગ હતો.

ભાઈએ અને મેં તે દિવસે પછી એના અંગે જ વાત કર્યા કરી. અને એ પછી દર થોડા થોડા વર્ષે અને છેક છેલ્લાં વર્ષો સુધી ભાઈ અને હું ટાઉનહોલનાં એ પ્રસંગની વાત વાગોળ્યા જ કરતા.

ભાઈ, વઢવાણમાં ભોગીભાઈ પરીખ, પ્રાણભાઈ આચાર્ય, અરુણાબેન દેસાઈ સાથેના કેટલા બધા પ્રસંગોની આપણે વાતો કરતા! રાજકોટ બાબુલાલમામા સાથે તમે ‘ડાગર બ્રધર્સ’નું સંગીત સાંભળ્યું હતું તેની તમે માંડીને વાત કરતા.

વઢવાણ મામા (ત્રંબકભાઈ દવે) સાથે બનેલા પ્રસંગો તમે કહેતા.

સુશીબેનની યાદશક્તિ પણ કેવી સતેજ હતી. કોઈ પણ સગા વહાલા અંગે કોઈ પણ વિગત જાણવી હોય તો એમને પૂછો એટલે ખબર પડે. ‘આ બબલીમાસી આપણા કેવી રીતે સગા થાય?’ તો સુશીબેન વિગતથી સમજાવે. ‘વઢવાણમાં આપણા પડોશી હતાં એમને ‘શેઠાણી’ કેમ કહેતાં હતાં?’ તો સુશીબેન એનો જવાબ આપે. ‘આપણે ૧૯૫૭માં દક્ષિણનાં પ્રવાસે ગયાં હતાં ત્યારે પહેલાં રામેશ્વર ગયાં હતાં કે કન્યા કુમારી’, તો સુશીબેન પાસેથી એની સાચી માહિતી મળે.

વઢવાણમાં મામી (કાંતાબેન દવે) નાનાં હતાં ત્યારે કેટલાં રૂપાળાં લાગતાં હતાં, કે મામાએ નાનપણમાં એકવાર માસીબા (લલિતાબેન)ની આંગળી કાપી નાખી હતી, આવી તો હજારો વાતો સુશીબેનનાં મનમાં અકબંધ હતી. ભાઈ જેટલું જ સતેજ એમનું મગજ હતું, અને કોઈ પત્રકાર આપે એવી ચીવટથી માહિતી આપતાં. અને એ વિગતોની સચોટતા એમના જીવનના છેલ્લા દિવસો સુધી જળવાઈ રહી હતી.

* તો આજે માર્ચ ૨૫ની રાત્રે ત્રણ વાગ્યે જાગી ગયો પછી આવાં બધાં વિચાર આવ્યા ત્યારે મને થયું, ભાઈ અને સુશીબેનનાં જવાથી આટલું બધું દુઃખ થાય છે તેનું એક કારણ એ પણ છે કે ભાઈ અને સુશીબેનનાં જવાથી માત્ર એ બન્ને જ નહીં પણ વજુભાઈ દવે, નાથાભાઈ, મામા, મામી, પ્રજારામકાકા, દુર્ગેશકાકા, વઢવાણનાં પડોશીઓ અને ભારતનાં એ સૌ જૂના સંબંધીઓ મારી જિંદગીમાંથી હવે બાદ થઈ ગયાં.

Advertisements

4 thoughts on “વિયોગ-૧૮ (રાહુલ શુકલ)

  1. આજના લખાણમાં મારા મામા કવિ નાથાલાલ દવે વિષે વાંચીને યાદો સાથે આંખ ભીની થઈ. હાઈસ્કુલ દરમ્યાન ઉનાળાના વેકેશનમાં સૂરેન્દ્રનગરની ટૂંકી મુલાકાત તો પણ મને શ્રી શુક્લસાહેબ અને શશીબહેન યાદ છે.
    મામા કવિ નાથાલાલ દવે http://www.saryu.wordpress.com
    સરયૂ મહેતા-પરીખ

    Liked by 2 people

  2. કવિ નાથાલાલ દવે વિષે વાંચીને યાદોમા અંગત અંગત- વાચકોની કલમે મા તેમનું ગીત …
    કાચી રે માટીના ઘૂમે ઘડુલીયા
    કે ધણી ધડે ઝૂઝવા રે ઘાટ
    વાગે રે અણદીઠા એના હાથની
    અવળી સવળી થપાટ…
    કાચી રે માટીના ઘૂમે ઘડુલીયા

    વ્હાલા શીદને ચઢાવ્યા અમને ચાકળે
    કર્મે લખીયા કાં કેર ?
    નીભાડે અનગઢ અગ્નિ ધગધગે
    જાંળુ સળગે ચોમેર..
    કાચી રે માટીના ઘૂમે ઘડુલીયા

    વેળા એવી વીતી રે વેદનતણી
    ઉકલ્યા અગનના અસનાન
    મારીને ટકોરા ત્રિકમ ત્રેવડે
    પાકા પંડ રે પરમાણ
    કાચી રે માટીના ઘૂમે ઘડુલીયા

    હરિએ હળવેથી લીધા અમને હાથમાં
    રીઝ્યા નીરખીને ઘાટ
    જીવને ટાઢક વળી તળિયા લગી
    કીધા તે અમથા ઉચાટ
    કાચી રે માટીના ઘૂમે ઘડુલીયા જીવનમા ચઢાવ ઊતાર તો આવે અને તે અંગે બાળપણથી કેળવણી આપી હોય પણ સાંઠ પછી ચિંતાઓ અને પરેશાનીગ્રસ્ત તનાવયુકત મનથી અસંતુલિત માનસિકતા અને શારીરિક શકિતનો ક્ષય થતો લાગ્યો ત્યારે સલાહ મળી કે સાહિત્ય,સંગીત કે કોઈ પણ કળામા મન પરોવો ત્યાં જ આ કાવ્ય વાંચ્યું, ચિંતન-મનન કર્યું . કાચી રે માટીના ઘૂમે ઘડુલીયા…રાગ ખમાજ-કવિ નાથાલાલ દવે. તેમા ‘વેળા એવી વીતી રે વેદનતણી’ -ભીની આંખે ગાઈ. જ્યાં સુધી આત્માનું અસ્પષ્ટ વેદન છે ત્યાં સુધી દુઃખને વેદે, એટલે કે જ્ઞાતા-દ્રષ્ટા રહેવાના પ્રયત્નમાં હોય; જ્યારે ‘જ્ઞાની પુરુષ’ કે જેમને આત્માનું સ્પષ્ટ વેદન…આત્માનો અસ્પષ્ટ અનુભવ થઈ જાય છે અને ‘આ’ વેદન શરૂ થયું ત્યારથી સંસારનું વેદન બંધ થાય. એક જગ્યાએ વેદન હોય, બે જગ્યાએ વેદન ના હોય. આત્માનું જ્યારથી વેદન શરૂ થાય, તે આત્માનું ‘સ્વ-સંવેદન’ અને જીવનને નવી દૃષ્ટિ મળી…

    Liked by 1 person

  3. રાહુલભાઈ ,વિયોગના બધા જ પ્રકરણ વાંચીને આંખો ભીની થાય છે કારણકે તમારી લખેલી એકએક વાતની અનુભૂતિ હું કરી શંકુ છું.

    હું વજુભાઈના સમયે શારદામંદિરમાં જ ભણતી હતી. તેમણે શારદામંદિર સંસ્થાનું જેરીતે સીંચન કર્યું હતું તેઅદ્ભૂત હતું.સવારના પાંચ

    વાગે ઊઠી અમે પ્રાંત:પ્રાર્થનામાં જતા.એ સમયે દિલરુબા સાથે ધ્યાન,યોગશીખવતાં ,સાથે ફળો,સુકોમેવો સવારે નાસ્તામાં આપતા. હજુ

    આજે પણ તેમનો હસતો ચહેરો મને દેખાય છે.આજે આપે તેની યાદ તાજી કરાવી દીધી.

    Liked by 1 person

  4. very touchy all events one by one you depicted and in summary: ” ભાઈ અને સુશીબેનનાં જવાથી માત્ર એ બન્ને જ નહીં પણ વજુભાઈ દવે, નાથાભાઈ, મામા, મામી, પ્રજારામકાકા, દુર્ગેશકાકા, વઢવાણનાં પડોશીઓ અને ભારતનાં એ સૌ જૂના સંબંધીઓ મારી જિંદગીમાંથી હવે બાદ થઈ ગયાં.”
    where you triggered memories of saryu bahen- pragnya bhen and jigisha bahen too
    and we all are affected by their rekha chitra in our deep memory.

    Like

પ્રતિભાવ

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  બદલો )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  બદલો )

Connecting to %s