જીપ્સીની ડાયરી-૪૫ (કેપ્ટન નરેંદ્ર ફણસે)

એક અવિસ્મરણીય પુનર્મિલન!

ભારતની હજારો માઈલની સીમા પર દસ લાખથી વધુ સૈનિકોની સેના એવી વિકટ જગ્યાએ જતી હોય છે કે કોઈ અફસરને એક વાર ક્યાંક મળીએ તો ફરી તેમને મળવાની તક લગભગ અશક્ય હોય છે, આના માટે કોઈ ચમત્કાર જ જોઈએ!

સમયનું વહેણ નદીની ધારા જેવું છે. તેમાં પૂર આવતાં રહે છે અને આપણે તેમાં તણાતા જઈએ છીએ. ક્યારે ક્યાં ફંગોળાઈ જઈશું, કયા કાંઠા પર પડીશું તેનો અંદાજ કોઈને આવી શકતો નથી. 14 વર્ષ વીતી ગયાં. આર્મર્ડ ડિવિઝન, ગોરખા પલટન, મહારાજકે અને કલ્લેવાલી સમયના વહેણમાં ખોવાઈ ગયાં. અત્યારે જિપ્સી બોર્ડર સિક્યોરિટી ફોર્સમાં ડેપ્યુટી કમાન્ડન્ટના (મેજરના સમકક્ષ) હોદ્દા પર 14,000 ફીટની ઊંચાઈએ ફરજ બજાવી રહ્યો હતો. એક દિવસ હુકમ આવ્યો કે બારામુલ્લા ખાતે ડિવિઝનના અફસરોનો મેળાવડો યોજવામાં આવ્યો છે અને તેમાં મારે હાજર રહેવાનું છે.

તે રાતે સખત ટાઢ પડી હતી. હું મારા સાથીઓ સાથે તાપણાં પાસે રમનો ગ્લાસ લઈને ઊભો હતો ત્યાં અચાનક મારી પાસે પીયૂષ ભટ્ટ આવ્યા. તેમણે મને દૂરથી જોયો અને સામે ચાલીને મળવા આવ્યા. હું તો અત્યંત ખુશ થઈ ગયો. મારા સાથીને તેમનો પરિચય કરાવતાં કહ્યું, `આ મારા ઘણા જૂના મિત્ર મેજર ભટ્ટ છે. 1965ની લડાઈમાં અમે સાથે હતા… અને મારું ધ્યાન તેમના પર્કા પર કર્નલની રેંકના ચિહ્નો તરફ ગયું. `સર, માફ કરશો. મને આપની રેંકનો ખ્યાલ ન રહ્યો.’

કર્નલ ભટ્ટ હસી પડ્યા. `અરે દોસ્ત, એવી ચિંતા નથી કરવાની. આટલાં વર્ષે મળ્યા એનો આનંદ એટલો છે કે બીજી બધી વાતો અનાવશ્યક બની જાય છે.’

`આપ કર્નલ ક્યારે થયા?’ મેં પૂછ્યું.

`થોડો જ સમય થયો. આમ તો મારું પ્રમોશન એક વર્ષ પહેલાં થયું. મને અન્ય બટાલિયનનો કમાન્ડ લેવાની ઓફર આવી. મને મારી પહેલવહેલી બટાલિયન 5/9 ગોરખા રાઇફલ્સનો કમાન્ડ જોઈતો હતો, તેથી એક વર્ષ રાહ જોવી પડી.’

મિલિટરીમાં અફસર તરીકે ભરતી થનાર દરેક અફસરની મહેચ્છા હોય છે કે જે બટાલિયનમાં તેમની પ્રથમ નિમણૂક થાય તેના કમાન્ડંગિ ઓફિસર બનવાનું સદ્ભાગ્ય તેમને મળે. કર્નલ ભટ્ટનો એક વર્ષ સુધી પ્રમોશન મોકૂફ રાખવાનો નિર્ણય તેમની પ્રતિભાને અનુરૂપ હતો.

1971ની લડાઈમાં ડેરા બાબા નાનક ખાતે સેવા બજાવ્યા પછી યુદ્ધશાંતિ જાહેર થતાં તેઓ સ્ટાફ કોલેજ વેલિંગ્ટનમાં ઉચ્ચ અભ્યાસ માટે ગયા. ત્યાર બાદ બ્રિગેડ મેજરના હોદ્દા પર યશસ્વી કાર્યકાળ પૂરો થયો અને તેમને કર્નલના પદ પર પ્રમોશન મળ્યું.

5/9 ગોરખા રાઇફલ્સના કમાન્ડંગિ અફસરનો ભાર તેમને સોંપવામાં આવ્યો તે પહેલાં અનેક કારણસર આ બટાલિયનની હાલત અને જવાનોનું મનોબળ નષ્ટપ્રાય: થઈ ગયા હતા. બટાલિયનનો ચાર્જ લેતાં પહેલાં તેઓ બ્રિગેડ કમાન્ડરને મળ્યા ત્યારે તેમને કહેવામાં આવ્યું કે હાલત એટલી ગંભીર હતી કે બટાલિયનને વિખેરી નાખવાનો – disband કરવાનો – નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો. બટાલિયન – તથા કર્નલ ભટ્ટ માટે આ છેલ્લી તક હતી કે બટાલિયનનું આમૂલાગ્ર પરિવર્તન કરી તેને યુદ્ધ માટે સક્ષમ (battle-worthy) બનાવવામાં આવે.

આપણી સેનામાં કહેવત છે: There are good officers and bad officers, but never a bad soldier. કર્નલ ભટ્ટે ચાર્જ લીધાને એક મહિનો પણ નહોતો થયો કે તેમના ડિવિઝનલ કમાન્ડર બટાલિયનનું ઇન્સ્પેક્શન કરવા આવ્યા. પહેલા જ દિવસે જનરલસાહેબે હુકમ સંભળાવ્યો: `60 દિવસમાં બટાલિયન યુદ્ધ માટે સક્ષમ પુરવાર ન થાય તો તેમાંના એકેએક જવાનને ઘર ભેગા કરી દેવામાં આવશે અને 5/9 GRનું નામનિશાન નહીં રહે.’

સંરક્ષણની દૃષ્ટિએ ભારત માટે સમગ્ર કાશ્મીરનો પ્રદેશ સંવેદનશીલ છે. તેમાંના પૂંચ-રજૌરી, ઉરી, તંગધાર, કારગિલ અને બાંદીપોરા જેવા વિસ્તાર અત્યંત ભયાનક ગણાય છે.

કર્નલ ભટ્ટની બટાલિયન ઉરીમાં ફરજ બજાવી રહી હતી. ત્રાસવાદીઓને ભારતમાં ઘુસાડવા માટે પાકિસ્તાનનું સૈન્ય તેમની સંરક્ષણપંક્તિઓ પર વારંવાર ગોળીબાર કરે. ગોળીઓના વરસાદની આડમાં ગીચ જંગલમાં બનાવેલી કેડીઓ દ્વારા છૂપા રસ્તે ત્રાસવાદીઓને તેમની સેના આપણા પ્રદેશમાં ઘુસાડવાનો તે વખતે – અને હજી પણ પ્રયત્ન કરે છે. તેમને ઝબ્બે કરવા ગોરખા પલટનને 24 કલાક પેટ્રોલિંગ કરવું પડે. આવી કપરી હાલતમાં કામ કરી રહેલી બટાલિયનનું મનોબળ, કાર્યકુશળતા અને યુદ્ધકૌશલ્યમાં શ્રેષ્ઠ પુરવાર કરવા ઉપરાંત તેમનાં શસ્ત્ર-સરંજામને ચળકતી અને નવા જેવી હાલતમાં કરવાનું કામ કર્નલ ભટ્ટ માટે અસ્ત્રાની ધાર પર ચાલવા જેવું હતું. તે પણ ફક્ત 60 દિવસમાં. 1965ના યુદ્ધમાં તેમણે આ જ બટાલિયનના જવાનોની સાથે રહી જે કામગીરી કરી હતી તેની યાદ જવાનોમાં હજી તાજી હતી. હવે તેમની પ્રેરણાદાયક આગેવાનીએ જવાનોમાં વીજળિક ગતિએ ઉત્સાહ વધાર્યાે. તેમના નેતૃત્વે 5/9 ગોરખા રાઇફલ્સને અગ્નિપરીક્ષામાં સફળતા અપાવી. તેમણે બટાલિયનને disband થવાની નામોશીમાંથી બચાવી એટલું જ નહીં, ઉરીમાં તેમના જવાનોની ઉત્કૃષ્ટ કામગીરી જોઈ ભારત સરકારે કર્નલ ભટ્ટની બટાલિયનને યુનાઇટેડ નેશન્સની શાંતિ સ્થાપક સેના તરીકે લેબેનોનમાં મોકલી.

મહેનત અને કાર્યમાં સંપૂર્ણ રીતે સમર્પિત હોય તો માણસ ઘણી ઊંચાઈઓ સર કરી શકે. હવે કર્નલ ભટ્ટને માઉન્ટન બ્રિગેડના ડેપ્યુટી કમાન્ડરનું પ્રમોશન આપી અરૂણાચલ પ્રદેશમાં ચીનની સીમા પર 14,000 ફીટની ઊંચાઈ પર મોકલવામાં આવ્યા. આ એવો વિકટ પ્રદેશ છે જેનું વર્ણન કરવું મુશ્કેલ છે. એક તો ત્યાં એટલી અસહ્ય ઠંડી પડે છે કે શરીરની સંભાળ લેવામાં જરા પણ સરતચૂક થાય તો હાથ કે પગમાં frost bight થઈને ત્યાં ગેંગ્રીન (માંસમાં સડો) થઈ જાય, અને જે હાથ કે પગમાં તેની અસર થઈ હોય તે કાપી નાખવો પડે. રસ્તા પણ એવા દુર્ગમ કે 4×4 પાવરના ત્રણ ટન વજન ઊંચકી શકે તેવી ટ્રક એક જ ટન વજન લઈ 25 કિલોમીટરનું અંતર ચાર કલાકમાં પૂરું કરી શકતી. એટલું જ નહીં, આવી એક જ ખેપ કર્યા બાદ વાહનને સમારકામ કે મેન્ટેનન્સ માટે ફિલ્ડ વર્કશોપમાં મોકલવું પડે. અધૂરામાં પૂરું તેમના બ્રિગેડ કમાન્ડર માંદા પડી ગયા અને તેમને હોસ્પિટલમાં દાખલ થવું પડ્યું. કર્નલ ભટ્ટને બ્રિગેડ કમાન્ડરનો ચાર્જ લેવો પડ્યો. ફરી એક વાર તેમને સોંપવામાં આવેલ કપરી કામગીરી નિયત સમય કરતાં વહેલી પૂરી કરી. આ કાર્ય માટે ભારત સરકારે તેમને વિશિષ્ઠ સેવામેડલ એનાયત કર્યાે.

માણસની કાબેલિયત એક વાર પુરવાર થઈ જાય ત્યાર પછી તેને પાછા વળીને જોવું પડતું નથી. તેમની પદવૃદ્ધિ થતી ગઈ. બ્રિગેડિયરનું પ્રમોશન મળ્યું અને ત્યાર પછી મેજર જનરલના પદ પર તેમને આસામમાં આવેલી માઉન્ટન ડિવિઝનના કમાન્ડર તરીકે 20000 સૈનિકોની વિશાળ સેનાનો કમાન્ડ આપવામાં આવ્યો. અહીં તેમને ULFA તથા બોડો ત્રાસવાદીઓ સામે અભિયાન ચલાવવાનું હતું. આસામમાં આવેલી પેટ્રોલિયમ રિફાઇનરીની પાઇપલાઇન ઉડાવી મૂકનારા ULFA ત્રાસવાદીઓ તથા બોડોલૅન્ડની માગણી માટે આસામના ચાના બગીચામાં કામ કરનાર મજૂરોની નિર્ઘૃણ હત્યા કરનાર ત્રાસવાદીઓ સામે તેમણે આક્રમક પેટ્રોલિંગ, સંરક્ષણ અને ઉગ્રવાદીઓના કૅમ્પ નષ્ટ કરી દેશદ્રોહીઓની પ્રવૃત્તિ પર નિયંત્રણ કર્યું.

મેજર જનરલ પીયૂષ ભટ્ટ, SM, VSM (Retd) હાલમાં અમદાવાદમાં નિવૃત્ત જીવન ગાળી રહ્યા છે.

મારી નજર સામે હજી પણ પાકિસ્તાનના મસ્તપુર ગામમાં આવેલી જમરૂખની વાડીમાં પ્રથમ વાર મળેલા હૅલ્મેટ, ખુખરી અને રાઇફલધારી કૅપ્ટન મારી સાથે હસ્તધૂનન કરી પરિચય આપે છે, I am Captain Bhatt…

Advertisements

3 thoughts on “જીપ્સીની ડાયરી-૪૫ (કેપ્ટન નરેંદ્ર ફણસે)

  1. જિપ્સીની ડાયરી કોઇ નવલકથા કરતાં વધારે રોમાંચક અને રસપ્રદ છે. દરેક પ્રકરણની પ્રતીક્ષા તીવ્ર રીતે રહે છે. નરેન્દ્ર ભાઇ ને ખૂબ ખૂબ અભિનંદન.

    Liked by 1 person

  2. આજે ભારત માતાએ ૪૨ પુત્રરત્નો (હિંમતવાન સૈનિકો) ખોયા જાણી હ્રદય કંપી ગયું . આપની આત્મકથાએ સૈનિકો પ્રત્યે વધુ આદરભાવ જગાડ્યો છે. પ્રભુ એમના આત્માઓને પરમ ગતિ અને શાંતિ અર્પે તેવી પ્રાર્થના. 🙏

    Like

પ્રતિભાવ

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  બદલો )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  બદલો )

Connecting to %s