હેલ્થ એન્ડ કેર ફાઉંડેશન – ૧૧ (ડો. ભરત ભગત)


સ્કોલીઓસીસ સર્જરી, એક નવું પ્રસ્થાન

પ્રાચીન સાથે અર્વાચીનતાને સાંકળવું એ અમારી યાત્રાનું એક મહત્વનું પાસું છે, સી.પી., કરેકટીવ સર્જરી સાથે કેટલાક કમનસીબ બાળકોને ખૂંધની મોટી સમસ્યા જોવા મળે છે. આ બાળકો અદ્યતન સર્જરીથી વંચિત રહી જાય છે, કારણ કે ક્યાંતો આવું કામ થઈ શકે કે કેમ તેની ખબર નથી હોતી અથવા ક્યાં થાય છે તેની જાણ નથી હોતી, સૌથી મોટી વિડંબના નાણાકીય હોય છે, રૂપિયા દોઢ લાખથી ત્રણ લાખનો ખર્ચ, લાંબી સર્જરી અને લકવો પણ થઈ શકે એવી શક્યતા એટલે વાલીઓ ઓપરેશન કરાવે નહીં, એક વાર, ડૉ. મેહુલ શાહ અને ડૉ. કલ્પેશ ત્રિવેદી થકી અમને યુ.એસ.એ. ની સિનસિનાટી હોસ્પિટલની ટીમ મળી જેમણે પોલિયો ફાઉન્ડેશન ઉપર પાંચ ઑપરેશન કર્યા. કામ કઠિન હતું, અમારા માટે ખર્ચાળ હતું, પરંતુ જાણીતા સ્પાઇન સર્જન ડો. અમીત ઝાલા અને ડૉ. કલ્પન દેસાઈએ જવાબદારી ઉપાડી અમને પ્રોત્સાહિત કર્યા,

બીજા વર્ષે અમેરિકાની ટીમ ના આવી શકી અને એ સમયે મારા પુત્ર ડૉ. શૈશવ ભગત કે જે યુ.કે, નો સ્પાઇન સર્જન છે તેણે પડકાર ઝીલી લીધો યુ.કે થી ડૉક્ટરોની ટીમ, યુ.એસ.એ થી નાણાકીય સહયોગ અને ઇમ્પ્લાન્ટસ લઈને આવ્યા,

આ બે વર્ષોમાં ડૉ. અમીતભાઈએ ઘણા ઑપરેશન કર્યા હતાં. ઑપરેશન થયેલાં બધા દર્દીઓને અમે પુનઃતપાસ માટે આમંત્ર્યા હતા. તે પ્રસંગે અતિથિ વિશેષ તરીકે ડૉ. શરદ ઠાકર આવ્યા હતાં. તેઓ એટલા પ્રભાવિત થઈ ગયા કે તેમણે પોતાની કોલમ ‘ડૉક્ટરની ડાયરી’ માં લેખ લખ્યો. હવે એમના જ લખેલા શબ્દો આગળ વાંચીએ.

એક બાજુ પરબ છે ને બીજી બાજુ તરસ છે,

બેઉના સુખદ મિલનનું આ મધુરુ વરસ છે.

‘નામ ?’ ડૉ. દેસાઈએ ચૌદેક વર્ષના એક છોકરાને પડ્યું, છોકરો ખૂંધના કારણે ગુજરાતી સાતડા જેવો દેખાતો હતો. લઘુતા ગ્રંથિથી પીડાતો હોવાથી એ પોતે તો ચૂપ જ રહ્યો.

એની માએ રડતી આંખે જવાબ આપ્યો, “અશોક, મારો એકનો એક છોકરો છે, સાહેબ. જનમથી જ ખૂંધ હશે, પણ મને ખબર જ ન પડી. એ ચાર વરહનો થયો ત્યારે નવરાવતી વખતે પહેલી વાર મારું ધ્યાન ગયું. પછી તો ખૂંધ વધતી જ ગઈ, વધતી જ ગઈ. મારે એને નિશાળેથીયે ઉઠાડી લેવો પડ્યો. બધા એને “ ખૂંધાળો” કહીને ચીડવે. અશોક રોજ રોતો રોતો ઘરે આવે.

મા એના લાડકવાયાની છેલ્લા એક દાયકાની વીતકકથા વર્ણવ્યે જતી હતી. ડૉ. કલ્પન દેસાઈ સમભાવપૂર્વક એને સાંભળી રહ્યા હતા, પણ એમનું મન તો ચાલુ વાતથી પણ જોજનો દૂર આગળ નીકળી ગયું હતું.

કોઈ પણ બાળક કે બાળકીને ખૂંધ હોવી એ કંઈ નવી વાત ન હતી. આ દેશમાં આવા તો અસંખ્ય વાંકાચૂંકા, વક્રતાથી ગામેગામ અને શેરીએ શેરીએ રિબાતા, લજવાતા અને જીવતરનો બોજ વેંઢારતા નજરે પડે છે. થોડાંક વર્ષોથી આવી ખૂંધ દૂર કરવાના ઑપરેશનો પણ થવા લાગ્યાં છે, પણ આવું ઑપરેશન ખાનગી હૉસ્પિટલમાં કરાવવા જાય તો લાખો રૂપિયાનો ખર્ચો થઈ જાય. ગરીબ માણસ એટલા રૂપિયા ક્યાંથી લાવે ?

ડૉ. કલ્પન દેસાઈ અમદાવાદની સંસ્થા “પૉલિયો ફાઉન્ડેશન” ના સક્રિય સેવાભાવી તબીબી છે. આ સંસ્થા છેક ૧૯૮૭થી પ્રસિદ્ધિના નગારા પીટ્યા વિના છાને ખૂણે બેસીને વિશ્વસ્તરનું સેવાકાર્ય કરતી રહી છે. ગુજરાતના શ્રેષ્ઠ કહેવાય તેવા સાઠેક નિષ્ણાંત કન્સલ્ટન્ટ ડૉક્ટરો આ સંસ્થા સાથે દિલથી જોડાયેલા છે, મને તો ટીમ ઇન્ડિયા કરતાં પણ આ ટીમ પોલિયો’ નું પર્ફોમન્સ વધારે સારું લાગે છે. “ ટીમ પોલિયો” ના કેપ્ટન છે. ડૉ. ભરતભાઈ ભગત અને વાઇસ કૅપ્ટન છે ડૉ. કલ્પન દેસાઈ.

રિબાતો અશોક અને રડતી મા તો ભાંગેલા પગે ચાલ્યા ગયાં, પણ એમની પીડાની છાલકથી ડૉ. દેસાઈને ભીંજવતાં ગયા. દરદીઓનો મેળો ખાલી કરી લીધા પછી ડૉ. દેસાઈએ સંસ્થાના વડા ડૉ. ભગતસાહેબ આગળ વિચાર રજૂ કર્યો. “સાહેબ, આવા ગરીબ દર્દીઓ માટે આપણે કંઈ ન કરી શકીએ ?’

ડૉ. ભગતસાહેબ ઉત્પતિયા જીવ છે. બધુ શાંતિથી ચાલતું હોય તો પણ સામે ચાલીને ઉપાધિ વહોરી લે તેવા માણસ. એમણે પાયામાંથી પ્રશ્નો પૂછવાની શરૂઆત કરી, કલ્પન, આ અશોક જેવા કેટલા દર્દીઓ આપણી પાસે આવ્યા હશે ?

‘ઘણા બધા.’ ડૉ. દેસાઈએ યાદ કર્યું, “આપણે ગામ – પરગામ મફત સારવારના કેમ્પ યોજીએ છીએ ત્યાં પણ આવા ખૂંધિયા દર્દીઓ આપણી પાસે આવે જ છે. આપણે એમને પાછા કાઢવા પડે છે.”

શા માટે ? માત્ર પૈસાના અભાવે ? અમદાવાદના જાણીતા સ્પાઇન સર્જન ડૉ. અમિત ઝાલા આવી ખૂંધના શસ્ત્રક્રિયાના નિષ્ણાંત છે. જો તે એક પણ રૂપિયો લીધા વગર આપણી સંસ્થામાં આવીને ઑપરેશન કરી આપે તો…

‘તો પણ ન પરવડે, સાહેબ ! આવા ઑપરેશન માટે જે ઇમ્પ્લાન્ટ્સ વાપરવા પડે એની જ કિંમત દોઢ લાખ રૂપિયા જેવી થાય છે . દવાઓનો ખર્ચ તો સાવ અલગ જ.”

“કંઈક કરવું પડશે.” ડૉ. ભગત માથું ખંજવાળવા લાગ્યા. “ડૉ. કલ્પન, તું એક કામ કર, દોસ્ત ! અશોક જેવા પાંચેક દર્દીઓ પસંદ કર. એમનું પ્રિ-ઓપરેટીવ એસેસમેન્ટ નક્કી કરી લે. ત્યાં સુધીમાં હું કંઈક કરું છું.”

ડૉ. કલ્પન દેસાઈએ પાંચ દર્દીઓ શોધી કાઢ્યા. બે નર અને ત્રણ મહિલાઓ. બધા દર્દીઓ છ વર્ષથી સોળ વર્ષની વચ્ચેના. એમના એક્સ રે કાઢ્યા. બ્લડ ટેક્સ કરાવ્યા. ખૂંધ દૂર કરવાનું ઑપરેશન ખૂબ લાંબુ ચાલે. છ થી આઠ કલાક નીકળી જાય. એટલો સમય એનેસ્થેસિયામાં રહેવાની શક્તિ પણ હોવી જોઇએ ? ડૉ. દેસાઈ ઝીણું કાંતવા લાગ્યા.

આ તરફ ડૉ. ભગતે શું કર્યું ? એમનો યુવાન પુત્ર ડૉ. શૈશવ ઇંગ્લેન્ડમાં સ્પાઇન સર્જન છે. એને ફોન કર્યો, ‘દિકરા, તારી આવડતનો લાભ ત્યાંના લોકોને તો આપે જ છે. થોડીક નજર આ તરફ પણ ફેંકે તો અમને સારું લાગશે.”

ડૉ . શૈશવે અડધા વાક્યમાં જ પિતાની વાત ઝીલી લીધી . કહી દીધું, ‘પપ્પાજી હું અહીંથી શ્રેષ્ઠ ડૉક્ટરોની ટીમ લઈને આવું છું. તમે ઑપરેશનની તારીખો નક્કી કરો . મારી સાથે જે ડૉક્ટરો આવશે તે માત્ર બ્રિટનના જ નહીં પણ વિશ્વભરના શ્રેષ્ઠ ડૉક્ટરો છે. એમની ફી અહીંના ફૂટબોલના ખેલાડીઓને પણ ન પોસાય તેવી…”

ડૉ. ભગતસાહેબ ચિંતામાં પડી ગયા, “બેટા, તું ત્યાંના દેશની વાત કરે છે. અહીં મારા દેશના દર્દીઓ એટલા રંક છે કે એમને તો એક સામાન્ય ફૂટબોલ ખરીદવો પણ પોસાય તેમ નથી. જોકે, અમારી આબરૂ જાય તેવું ન કરીશ, બેટા !’

ડૉ. શૈશવે હસીને ફોન મૂકી દીધો. આ જ વર્ષની દસમી ફેબ્રુઆરીએ લંડનથી વિમાનમાં ઊડીને ડૉ. શૈશવ ભગત અમદાવાદ આવી પહોંચ્યા. એની ટીમ બે દિવસ પછી પધારી. ડૉ. શૈશવે પોલિયો ફાઉન્ડેશનની ઓફિસમાં બધા વિદેશી મહેમાનોનો પરિચય કરાવ્યો. ‘આ છે ડૉ. શશિન આહુજા મૂળ મુંબઇના, પણ હાલમાં યુ.કે. ના કાર્ડિફમાં કાર્યરત છે. એમની એપોઇન્ટમેન્ટ લેવા માટે છ-છ મહિના સુધી પ્રતિક્ષા કરવી પડે છે. આ છે ડૉ. એમ.રાય. બ્રિટનમાં જન્મેલા ઇન્ડિયન છે. એ લાંબા સમયથી ઇન્ડિયામાં ફરવા માટે આવવાનું વિચારતા હતા. હું એમને એવા કામ માટે લઈ આવ્યો છું કે એ બીજી વાર આ દેશનું નામ બોલતાંયે સો વાર વિચાર કરશે. આ ડો. મુસ્તાક શેખ. મૂળ સુરતી લાલા છે. આજે બ્રિટનમાં એમની બોલબાલા છે. ન્યૂરો મોનિટરિંગ સિસ્ટમનો ખેરખાં છે અને આ છે સ્ટોકન ટ્રેપથી આવેલા સ્પાઇન સર્જન ડૉ. જસાણી. આ છે ડૉ. ઇકરૂપ ચોપરા અને આ નખશિખ અંગ્રેજ છે ડૉ. સ્ટીવન પધ.”

ગોરાઓના દેશમાંથી પધારેલા આ દેવાંશી અશ્વિનીકુમારોને જોઇને ડૉ. ભગતસાહેબ પૂછી બેઠા, ‘શૈશવ, આ બધાને રહેવા માટેતો ફાઇવ સ્ટાર હોટેલ પણ ગંદી લાગશે. અમે એમને ઉતારો ક્યાં આપીશું ?”

‘તમે એની ચિંતા છોડો. એકાદ ખાલી ફ્લેટ હશે તો આ બધા અબજોપતિઓ એમાં રહેવા માટે રાજી છે. એમના બ્રેકફાસ્ટની કે લંચની પણ ફિકર ના કરશો. અમદાવાદી ખાખરા ખાઇને પણ આ ખમતીધરો છ-આઠ કલાક લગી ઑપરેશન થિયેટરની પીચ ઉપર ટકી રહેવાની તૈયારી સાથે આવ્યા છે.”

ડૉ. કલ્પન દેસાઈ અને ડૉ. અમિત ઝાલાને વળી જુદી જ ચિંતા સતાવતી હતી, ‘ઑપરેશન માટે જરૂરી ઇમ્પ્લાન્ટ્સનું શું ? એક એક સળિયો અને એને બેસાડવાની કિંમત લાખોમાં…”

‘ અમારી ટીમ પંદર લાખ રૂપિયાના ઈમ્પ્લાન્ટસ સાથે લઈ આવી છે.’

‘ન્યૂરો મોનિટરિંગના મશીનનું શું ?”

‘એની કિંમત ઝાઝી નથી. માત્ર ત્રીસ લાખ રૂપિયા છે. ડૉ. શૈશવે મજાક કરી. પછી ગંભીરતાથી જણાવ્યું, એ પણ આમ સાથે લઈને આવ્યા છીએ.

‘પણ દવાઓ અને બીજી સારવારનો ખર્ચ તો અમારે કાઢવો પડશે ને ?”

‘ના, અમે અમેરિકાની સંસ્થા પાસેથી દસ હજાર ડોલર ડોનેશન લઈને આવ્યા છીએ. અમારી આવવા-જવાની વિમાન ટિકિટનો ખર્ચ પણ અમે જ ભોગવવાના છીએ. તમે હવે ચિંતાનું પોટલું અભરાઈ ઉપર ચડાવી દો. અમને ઑપરેશન થિયેટર બતાવો. અમને દર્દીઓ બતાવો. અમને અમારા મહાન દેશમાં કમનસીબ દર્દીઓની સેવા કરવાની તક આપો.”

હવે એક પણ વાતની ચોખવટ બાકી રહેતી ન હતી. પૂરી ટીમ સવારના સાડા આઠ વાગ્યાથી કામ પર ચડી જતી હતી. ગરીબ દર્દીઓએ જિંદગીમાં ક્યારેય ઝૂંપડી સિવાય બીજા કોઈ ચોખ્ખા મકાનમાં પગ પણ મૂક્યો ન હતો એમને અમદાવાદની શ્રેષ્ઠ જગ્યાએ, સંગેમરમરના, બેક્ટરિયા ફી વાતાવરણમાં, ફાઇવ સ્ટાર ઑપરેશન થિયેટરમાં, સેવન સ્ટાર ડૉક્ટરોના હાથે ઑપરેશન કરાવવાનું સદ્ભાગ્ય સાંપડી ગયું. શ્રીકૃષ્ણનો સાથ પામીને સુદામા તો ધન્ય થઈ ગયા. સમગ્ર કાર્યવાહીમાં સ્થાયી તબીબો ડૉ. ઝાલા તેમજ ડૉ. દેસાઈનું યોગદાન શ્રેષ્ઠ રહ્યું.

સાત દિવસના નિઃશુલ્ક રોકાણ બાદ પાંચ દર્દીઓ ત્રણ ચાર મહિના સુધી છાતી પેટ ફરતે પાટો બાંધીને પડ્યા રહ્યાં. પછી એ પણ નીકળી ગયો. અશોક, દીપુ, ચંપા, અને મધુ હવે સાવ સાજાં, મારા-તમારા જેવા બની ગયા છે. એમની જન્મદાત્રીઓની આંખોમાં હવે આંસુ નથી રહ્યાં અને આ ‘ખૂંધિયાઓ’ ના મનમાં હવે હીનભાવના નથી રહી. ટટ્ટાર છાતી અને ઉન્નત મસ્તક લઈને તેઓ હવે સાવ નોર્મલ જિંદગી જીવી શકશે.

આખીયે ઘટનાના ચશ્મદીદ ગવાહ બન્યા પછી મેં સ્વાભાવિક સવાલ પૂછી લીધો, ‘ડૉ. ભગતસાહેબ ! ડૉ. કલ્પનભાઈ ! કામ તો તમે ખૂબ સારું કર્યું, પણ આવું એક જ વાર કર્યું છે કે પછી બીજી વાર પણ કરશો ?”

કેપ્ટન-વાઇસ કેપ્ટન એક સૂરમાં બોલી ઊઠ્યા, ‘આ કામ સતત ચાલુ જ રહેશે. ગુજરાતભરનાં ખૂણે ખૂણેથી કોઈ પણ દર્દીઓ જે કરોડસ્તંભની ખોડથી પીડાતો હોય તે ‘પોલિયો ફાઉન્ડેશન’ માં પધારી શકે છે. સાથે એક પણ પૈસો લાવવાની જરૂર નથી. આ મંદિર છે, અમે પૂજારીઓ છીએ, અમને પ્રતિક્ષા છે અમારા ભગવાનની.”

શસ્ત્રક્રિયા પહેલાં

સ્કોલીઓસીસ ( વાંકી ચૂકી ખુંધ )

             શસ્ત્રક્રિયા પછી

ડૉ. શૈશવ ભગતની ટીમ દર વર્ષે આવે છે અને ૮ થી ૧૦ ઓપરેશન કરી પરત જાય છે પરંતું ડૉ. અમિત ઝાલા દર અઠવાડીયે આવું એક ઓપરેશન કરે છે અને આજે અમારું હેલ્થ એન્ડ કેર ફાઉન્ડેશન આવા દર્દીઓ માટે આશિર્વાદરૂપ સેવા સંસ્થાન બની રહ્યું છે. આંખ બંધ કરું છું ત્યારે હર્દય આનંદથી ઉભરાતું જોઈ શકું છું.

4 thoughts on “હેલ્થ એન્ડ કેર ફાઉંડેશન – ૧૧ (ડો. ભરત ભગત)

  1. ધન્ય છે એ દાક્તરોને કે જેમણે ગરીબ બિચારાં બાળકોને નવ જીવન આપ્યું ! Very nice info ! Thanks for sharing .

    Like

  2. આ ડૉ.ની ટીમને કેટલાયને અંતરના મૌન આશીર્વાદ સાંપડશે. એમને દાન પુણ્ય કરવાની કોઇ જરૂરત જ નહીં. આનાથી મોટું બીજું કયું કાર્યના હોઇ શકે?
    ખૂબ ખૂબ ધન્યવાદ આ ડો.ની ટીમને

    Like

પ્રતિભાવ

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  બદલો )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  બદલો )

Connecting to %s