મને હજી યાદ છે – ૮૮

મારા ટી.વી. એશિયાના પ્રયોગો

હવે હું અઠવાડિયામાં ત્રણ દિવસ ટી.વી. એશિયામાં જતો હતો. જો કે, હું જે કામ કરતો હતો એ ન્યૂઝલેટર તૈયાર કરવાનું કામ આમ જુઓ તો ત્રણ કે ચાર કલાકમાં જ પૂરું થઈ જાય એવું હતું. પણ મુશ્કેલી એ હતી કે જે લોકો ન્યૂઝલેટરના નિર્માણ સાથે સંકળાયેલા હતા એમાંના મોટા ભાગના ન્યૂઝલેટરના નિર્માણને પ્રાધાન્ય ન હતા આપતા. દરેક કાર્યાલયોમાં બને છે એમ અહીં પણ દરેક કર્મચારી પોતાના કામની એક પ્રકારની પ્રાયોરીટી નક્કી કરતો. એમાં પણ સૌથી પહેલી પ્રાયોરીટી એચ.આર. કહે તે કરવાની. એને કારણે ઘણી વાર એવું બનતું કે હું કામ પર જાઉં પછી આખો દિવસ લગભગ બેસી રહું. કેમ કે ન્યૂઝલેટર તૈયાર કરવા માટે મારે જે સામગ્રી જોઈએ એ સામગ્રી સમયસર મારી પાસે આવે જ નહીં.

સૌ પહેલાં તો મારે કઈ સામગ્રીનો ન્યૂઝલેટરમાં સમાવેશ કરવાનો છે એની માહિતી જોઈએ. એ માહિતી ઘણી વાર તો છેક સાંજે મળતી. હું ત્યાં સુધી બેઠો બેઠો કાં તો ઇન્ટરનેટ પર આંટાફેરા માર્યા કરતો કાં તો કોઈક પુસ્તક સાથે લઈને ગયો હોઉં તો એ વાંચતો. એક વાર એ સામગ્રી આવે પછી એના ફોટા માટે મારે રાહ જોવાની. ક્યારેક ફોટા માટે બધા વિડિયો અપલોડ થઈ ગયા હોય. પણ, એ વિડિયોમાંથી ફોટા પસંદ કરનાર કર્મચારી નવરો ન હોય. ક્યારેક એવું પણ બનતું કે ન્યૂઝલેટરમાં મારે શું લેવું એ યાદી આવી ગઈ હોય પણ એના વિડિયો અપલોડ ન થયા હોય. એક વાર ફોટા મળી જાય પછી એની સ્ટોરી લખવાનું કામ. એ કામ હું કરી શકું એમ હતો. પણ, એચ.આર.ને એમ હતું કે મને અંગ્રેજી ભાષા નથી આવડતી.

આવા અનુભવો મને ઘણી વાર થયા છે. એક વાર હું મારા એક ગુજરાતી ભાષી મિત્રના ભાઈની કાળજી રાખવા ફ્લોરિડા ગયેલો. હું ત્યાં ગુજરાતીમાં જ વાત કરતો હતો. એ લોકો જો કે, અંગ્રેજીમાં વાત કરતા હતા. એવું ન હતું કે એમને ગુજરાતી ભાષા આવડતી ન હતી. એ ચરોતરના હતા. ચરોતરી સરસ બોલતા હતા. પણ, એમણે નક્કી કરેલું કે બસ, અંગ્રેજી જ બોલવું. હું એમની સાથે ગુજરાતીમાં વાત કરતો એને કારણે એ મિત્ર અને એના ભાઈ પણ એવું માનતા હતા કે મને અંગ્રેજી ભાષા આવડતી ન હતી. ઘણી વાર રેખા પણ મને મારી એ (કુ)ટેવ માટે ટોકતી. એ કહેતી કે તું બધાંની સાથે   અંગ્રેજીમાં વાત કેમ નથી કરતો? પણ, એના રહસ્યની કોઈને ખબર નથી. વરસો પહેલાં મેં ગાંધીજીનો એક લેખ વાંચેલો. કદાચ ૧૯૦૮માં કે ૧૯૨૦માં પ્રગટ થયેલો. એમાં એમણે ફરીયાદ કરેલી કે વિદેશમાં બે બંગાળીઓ કે મરાઠીઓ મળે તો એ લોકો એમની ભાષામાં વાત કરે. ગુજરાતીઓ મળે તો અંગ્રેજીમાં વાત કરે. હું આમાં થોડું ઉમેરવા માગું છું કે કેટલાક ગુજરાતીઓ ખોટું અંગ્રેજી આવડતું હોય તો પણ એકબીજા સાથે અંગ્રેજીમાં વાત કરે. એ લેખ વાંચ્યા પછી મેં નક્કી કરેલું કે જો સામેના માણસને ગુજરાતી ભાષા આવડતી હોય તો મારે પણ ગુજરાતી ભાષામાં જ વાત કરવી.

હું એચ.આર. સાથે ગુજરાતીમાં વાત કરતો. ઘણી વાર તો એ અંગ્રેજીમાં બોલતા તો પણ હું ગુજરાતીમાં બોલતો. એના પરથી કદાચ એમણે એવું તારણ કાઢ્યું હશે કે મને અંગ્રેજી ભાષા નથી આવડતી. મારા આ પ્રકારના ગુજરાતી ભાષાપ્રેમને કારણે મને અવારનવાર ઘણું નુકસાન થયું છે. આપણા ગુજરાતીઓ અંગ્રેજી ભાષાની સાથે ભાતભાતની વસ્તુઓ સાંકળતા હોય છે. જેમ કે, અંગ્રેજી સમાજના ઉપલા વર્ગની ભાષા છે. એને કારણે સમાજનો કોઈ નીચલો વર્ગ અંગ્રેજી ભાષા આવડતી હોય તો પણ જો ગુજરાતીમાં બોલે તો એ નીચો ગણાઈ જાય. એ જ રીતે, કેટલાક ગુજરાતીઓ એવું પણ માનતા હોય છે કે અંગ્રેજી ભાષા આવડે એ હોંશિયાર કહેવાય. જો અંગ્રેજી ભાષાનું જ્ઞાન હોંશિયારીનો માપદંડ હોત તો તમામ અમેરિકનો હોંશિયાર હોત. પણ એવું નથી. મેં વચ્ચે ક્યાંક વાંચેલું કે ઘણી અમેરિકન હીરોઈનોને અમેરિકાની કે દુનિયાની સામાન્ય ભૂગોળની પણ ખબર નથી હોતી. એ જ રીતે, ઘણા ગુજરાતીઓ એવું પણ માને છે કે અંગ્રેજી ભાષા બોલે એટલે એ શ્રીમંત હોય. ગુજરાતી બોલે એ ગરીબ. આમાંના કેટલાક stereotypes એચ.આરે. પણ આત્મસાત્ કરેલા હતા. અલબત્ત, એમની જાણ બહાર. હું એ માટે એમનો વાંક કાઢતો નથી. કેમ કે એમનું આદાનપ્રદાન સમાજના એક એવા વર્ગ પૂરતું મર્યાદિત હતું જે વર્ગે ક્યાંકને ક્યાંક આવા stereotype આત્મસાત્ કરેલા હતા. એથી જ એમને પણ એવું જ હતું કે અંગ્રેજી બોલે એ વધારે વિદ્વાન, એ ઊંચા વર્ગનો, એ શ્રીમંત. એથી એને વધારે માન આપવું જોઈએ.

એવું જ વસ્ત્રોનું પણ. એક વાર એમણે મને ચંપલ પહેરીને ઑફિસે આવેલો જોઈને કહ્યું: “કેમ બાબુભાઈ? બૂટ નથી પહેરતા તમે?” મેં મારાં બાળપણનાં વર્ષોમાં લખ્યું છે એમ મેં પહેલી કૉલેજમાં ગયો ત્યારે પગરખાં પહેરેલાં. ત્યાં સુધી હું ઉઘાડાપગે જ હરતો, ફરતો. એથી પગરખાં મને હંમેશાં સમાજના ઉપલા તથા શ્રીમંત વર્ગનો જ વૈભવ લાગ્યો છે. આજે પણ મને પગરખાંનો શોખ નથી. મોજા પહેરવાના આવે તો મને મહાદુ:ખ આવી પડ્યું હોય એવું લાગતું હોય છે. એમાં ય વળી દોરી બાંધવાની આવે ત્યારે તો ખાસ. હું અમેરિકા આવ્યો એ પહેલાં મેં ભાગ્યે જ બેએક વાર જેને આપણે shoes કહીએ છીએ એ પહેર્યા હશે. એટલે જ તો યુનિવર્સિટી ઓફ પેન્સિલવેનિયામાં ભણાવવા જતો ત્યારે પણ ઘણી વાર ચંપલ પહેરતો. કપડામાં હું મોટે ભાગે લગરવગર. ઇસ્ત્રી કરેલાં કપડાં આમેય કેટલા લોકો પહેરતા હશે અમેરિકામાં? હું ભણાવતો હતો ત્યારે રોજ ખાખી પેન્ટ અને સફેદ શર્ટ પહેરતો. મારે કપડાં પસંદ કરવામાં સમય બગાડવો ન હતો પડતો. રોજ એકને એક.

આની પાછળ પણ એક કથા છે. હું ભારતમાં હતો ત્યારે મેં ‘અખંડઆનંદ’ કે એવા કોઈક સામયિકમાં વાંચેલું કે અમેરિકની ફોર્ડ કંપનીના માલિક ઘણી વાર ફાટેલો કોટ પહેરીને વિદેશ જતા. એમની સેક્રેટરી એમને કહેતી કે સાહેબ, તમારો કોટ ફાટેલો છે. તો એ કહેતા. “મને ત્યાં બધા લોકો ઓળખે છે.” જો એમને કોઈ ઓળખતું ન હોય એવી જગ્યાએ જવાનું હોય ત્યારે પણ એ એવો જ કોટ પહેરતા. પછી સેક્રેટરી એમનું ધ્યાન દોરતી તો એ કહેતા, “ત્યાં મને કોણ ઓળખે છે?” સ્મૃતિના આધારે કહેલી આ કથામાં કદાચ ક્યાંક હકીકતફેર પણ હોય. પણ, આ કથાનો મારા પર એટલો બધો પ્રભાવ પડ્યો કે મને કપડામાંથી સાવ રસ ઊડી ગયો. સારા દેખાવું મારા માટે એક અર્થહીન પ્રવૃત્તિ બની ગઈ.

ટી.વી. એશિયામાં કામ કરતી વખતે હું એનો પ્રભાવ પણ જોઈ શકતો હતો. આજે જ્યારે હું યાદ કરું છું ત્યારે મને થાય છે કે પ્રોફેસરો લગરવગર રહે તો ચાલે. કેમ કે એ લોકો એમના વિદ્યાર્થીઓને એમના જ્ઞાનથી પ્રભાવિત કરી શકે. પણ, જો તમે કોઈ ઑફિસમાં કામ કરતા હો તો તમારે ઔપચારિક કપડાં પહેરવાં પડે. કેમ કે ત્યાં તમે જ્ઞાનથી કોઈને પણ પ્રભાવિત ન કરી શકો. કદાચ એથી પણ એચ.આર. અને ટી.વી. એશિયાના કેટલાક કર્મચારીને હું સાવ સામાન્ય માણસ લાગ્યો હોઈશ. હું કેટલાક કર્મચારીઓના વર્તનમાં એ જોઈ શકતો હતો. પણ મને એની પડી ન હતી. કેમ કે મારા માટે એ બધું જરા પણ અગત્યનું ન હતું. જો કે, આજે મને એમ લાગે છે કે થોડુંક નાટક કર્યું હોત તો કદાચ સારું રહેત. પણ, જો એવાં નાટકો આવડ્યાં હોત તો આજે જોઈતું શું હતું?

આ આખી કથા કહેવા પાછળનો મારો આશય જરા જુદો છે: શિક્ષણના ક્ષેત્રમાંથી એક માણસ વહીવટના ક્ષેત્રમાં જાય ત્યારે એને પરગ્રહવાસી હોવાનો અનુભવ થાય. એમાં ય વળી મારા જેવો શિક્ષક હોય તો તો એનું આવી જ બને. દિવસના દસેક કલાક પુસ્તકોમાં ડોકું ઘાલીને બેસી રહેતો માણસ ઘણી વાર વાસ્તવિક જગતમાં જલદીથી ન ગોઠવાય. આવા મને અનેક અનુભવો થયા છે અને હજી પણ થાય છે.

મેં ઊભી કરેલી મારી આ છાપને કારણે કદાચ એચ.આર. શરૂઆતમાં મને ઓળખી ન શક્યા. જો કે, મને એની પડી ન હતી. મારે તો કામ કરવું હતું. થાય એટલું સારી રીતે. એટલું જ નહીં, મારે શીખવું પણ હતું. જે કંઈ શીખાય એ. આટલું ભણ્યા પછી પણ મેં એક વાત તો નક્કી કરેલી કે કોઈ પણ માણસને એનાં વસ્ત્રો, એના દેખાવ કે એના ભાષાજ્ઞાનને આધારે મૂલવવો નહીં. મેં ઘણા એવા સુરતીલાલાઓ જોયા છે જે શાકભાજીની દુકાનમાં ફોન પર જોર જોરથી ‘હુરટી’ બોલતા હોય પણ જ્યારે આપણે એમના વિશે જાણીએ ત્યારે ખબર પડે કે એમની પાસે પંદર કે વીસ મોટૅલો છે. એ જ રીતે, કોઈ માણસ સજીધજીને આવ્યો હોય તો પણ એનાથી બહુ પ્રભાવિત ન થવું. એક કવિસંમેલનમાં એક ભાઈ હીરાજડીત બટન પહેરીને આવેલા અને મને બતાવેલાં પણ ખરાં. પણ એનાથી એમની કવિતા સમૃદ્ધ ન’તી બનતી. એક સાવ સરળ લાગતા ગુજરાતી ભાઈ એક પ્રસંગમાં મારી સાથે જમવા બેઠેલા. વાતમાંથી વાત નીકળતાં એમણે મને કહેલું કે એમણે હમણાં જ પેન્સિલવેનિયામાં જ ક્યાંક દોઢસો એકર જમીન ખરીદી છે. એ વ્યવસાય ઉપરાંત ખેતી કરતા હતા. એટલે હું બધાને ખુલ્લા હ્રદયે જોતો.

મેં કહ્યું એમ મેં મારી પોતાની ‘બ્રાન્ડ’ ઊભી ન’તી કરી એના કારણે કદાચ મને ઘણી મુશ્કેલી પડેલી. હું ન્યૂઝલેટર તૈયાર કરી એચ.આર.ને બતાવવા જતો ત્યારે મારે ઘણી વાર કલાક દોઢકલાક બેસી રહેવું પડતું. કેમ કે એ કોઈકને કોઈકની સાથે કામે બેઠેલા હોય. ઘણી વાર પાંચ મિનિટમાં જ કામ પતી જતું. ક્યારેક એ ખિજાઈ પણ જતા. ગુસ્સો કરીને ન્યૂઝલેટર ફેંકી પણ દેતા. એમાં કોઈ ભૂલ ન હોય પણ કામ એમના vision પ્રમાણે ન થયું હોય. મુશ્કેલી એ હતી કે એ એમનું vision પહેલેથી ન હતા કહેતા. એને કારણે આપણે એની કલ્પના કરવાની રહેતી. ક્યારેક કહેતા: “મારો ફોટો પહેલા પાને કેમ ન આવ્યો?” તો વળી ક્યારેક એમ પણ કહેતા, “મારો ફોટો કેમ પહેલા પાને મૂક્યો?” કોઈક મોટો પ્રસંગ બન્યો હોય તો તો આપણને ખ્યાલ હોય કે એ પ્રસંગને વધારે મહત્ત્વ આપવાનું છે. એટલે આપણે એમ કરીએ. ઘણી વાર ફોટોલાઈન નબળી હોય તો એ બદલ ખિજાતા. મેં કહ્યું છે એમ ફોટોલાઈન તો હું લખતો ન હતો. તો પણ મને કહે કે તમારે જોવું જોઈએ ને? ક્યારેક હું ફોટોલાઈન લખનારને એમના પુણ્યપ્રકોપથી બચાવવા માટે એની જવાબદારી મારા માથે લઈ લેતાં. કહેતો કે હું બરાબર કરાવી દઈશ. પછી ફોટોલાઈન બરાબર edit કર્યા પછી પાછું મારે એમને બતાવવા જવું પડતું. ક્યારેક એક ત્રિવેદી સાહેબ આવતા. ભલા માણસ હતા. આખું નામ અત્યારે યાદ નથી. ફોટોગ્રાફીનો જીવ. હિન્દુ વિધિઓ પણ જાણતા. એચ.આર. એમને ફોટોલાઈન જોવાનું કહેતા. ત્રિવેદી સાહેબનું અંગ્રેજી પ્રમાણમાં સારું. પણ ભારતીય અંગ્રેજી. નામની આગળ Mr. અને Mrs. અવશ્ય લખાવે. હું કહું કે સાહેબ આ ન ચાલે. એમાં પણ Mrs. તો કદી ન ચાલે. પણ, ચલાવી લેવું પડતું. ઘણી વાર ન્યૂઝલેટર તૈયાર થઈ ગયો હોય. એચ.આરે. જોઈ લીધો હોય. નાના મોટા સુધારા સૂચવ્યા હોય. એ સુધારા પણ કરી નાખ્યા હોય. પછી આપણે એમને બતાવવા જઈએ તો એ કહે: કાલે આવજો. હમણાં સમય નથી. મને થતું કે બસ આટલું બતાવવા માટે જ કાલે આવવાનું! પણ, હું દલીલ ન હતો કરતો. મારો વિદ્રોહી સ્વભાવ કદાચ મારી નબળી પડતી જતી આર્થિક સ્થિતિને કારણે અને કદાચ હું વિદેશમાં રહેતો હતો એને કારણે ઓગળી રહ્યો હતો. મને હવે એક વાતની ખાતરી થઈ ગઈ હતી કે સામેની વ્યક્તિનો સ્વભાવ બદલવાનો પરિશ્રમ કરવાને બદલે એને સહન કરી લેવાનો ગુણ કેળવવો જોઈએ. જો કે, હજી પણ હું સાહિત્ય અને જ્ઞાનનાં ક્ષેત્રોમાં એવું નથી કરી શકતો. હું એ બન્ને ક્ષેત્રોમાં સહેજ પણ બાંધછોડ નથી કરતો. એને કારણે મેં ઘણા દુશ્મનો ઊભા કર્યા છે. હું માનું છું નબળું સાહિત્ય પ્રમોટ કરનાર આજે ભલે બેપાંચ જણમાં પૂજાતો હોય. એ જ માણસની લોકો એક દિવસે ટીકા કરશે.

આ બધાની વચ્ચે ટી.વી. એશિયામાં બેત્રણ પ્રસંગો બન્યા. પછી એચ.આર.નો મારી સાથેનો વર્તાવ તદ્દન બદલાઈ ગયો. એક વાર કાજલ ઓઝા ત્યાં આવેલાં હતાં. એમને કશાક વિશે બોલવાનું હશે. એ વિષે એમને થોડી માહિતી જોઈતી હશે. એમણે રામભાઈને પૂછ્યું તો રામભાઈએ એમને કહ્યું કે ટી.વી. એશિયામાં બાબુભાઈ સુથાર નીચે જ બેસે છે. એમને પૂછી લો ને. હું ટી.વી. એશિયામાં છું એ વિશે જાણીને કાજલબેનને કદાચ થોડુંક આશ્ચર્ય પણ થયું હશે. એ અમારા સ્ટાફનાં જ એક ગાયત્રીબેન સાથે બેઠેલાં. ગાયત્રીબેને મને ફોન કરીને બોલાવ્યો. કહ્યું કે કાજલબેનને પગે તકલીફ છે એટલે નીચે અવાય એમ નથી. તમે ઉપર આવી શકો? એમને તમારી સાથે વાત કરવી છે. આમેય હું નવરો હતો એટલે હું તરતજ ગાયત્રીબેનની પાસે ગયો. પછી હું અને કાજલબેન વાતે/વાદે વળગ્યાં. કાજલબેને બધું લખી લેવાને બદલે ફોન પર રેકોર્ડ કરી લીધું. એ દરમિયાન એચ.આર. ત્યાં આવ્યા. મને અને કાજલબેનને વાતો કરતાં જોઈને એમને આશ્ચર્ય થયું. એમને થયું કે શું બાબુભાઈ આટલા મોટા માણસ છે કે એ બોલે ને કાજલબેન રેકોર્ડ કરી લે? આભાર કાજલ ઓઝાનો. એ ઘટના પછી એચ.આર.નો મારી સાથેનો અભિગમ ઘણો બધો બદલાઈ ગયેલો.

એ જ દિવસો દરમિયાન ભાગ્યેશ જહા ન્યૂજર્સી આવેલા. ભાગ્યેશ અને હું વરસો પહેલાં સાથે ટેલિફોન ખાતામાં હતા. અલબત્ત, અમારાં કામ કરવાનાં સ્થળ જુદાં હતાં. પણ, અમે ત્યારે અવારનવાર લાઈન પર મળતા. વાતો કરતા. હું ભણતો હતો એમ ભાગ્યેશભાઈ પણ ભણતા હતા. એ ભણીને ક્લાસ-૨ ઓફિસર બન્યાને પછી ધીમે ધીમે આઈએએસ અધિકારી બન્યા. એટલું જ નહીં, એ હાલના ભારતના વડાપ્રધાન શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના નિકટના મિત્ર પણ બન્યા. એમને ખબર હતી કે હું અમેરિકામાં છું અને ટી.વી. એશિયામાં કામ કરું છું. એમને એચ.આર.ને ફોન કરીને કહ્યું કે હું તમારા કાર્યાલય પર આવું છું. પણ, મારે બાબુભાઈ સાથે ત્રણેક કલાક બેસવું છે તો તમે અમારા માટે એક ઓરડો ફાળવી શકશો? એચ.આર.ને આશ્ચર્ય થયું. એમણે મને પૂછ્યું પણ ખરું કે તમે ભાગ્યેશભાઈને ક્યાંથી ઓળખો?  પછી તો ભાગ્યેશભાઈ ટી.વી. એશિયા પર આવ્યા. અમે મળ્યા. વાતો કરી. પણ, એ ઘટનાએ પણ એચ.આર. પર સારો એવો પ્રભાવ પાડ્યો.

આ બે ઘટનાઓની વચ્ચે જ કદાચ એક બીજી ઘટના પણ બનેલી. મણિલાલ હ. પટેલ ફિલાડેલ્ફિયા આવેલા. હું એમને લઈને ટી.વી. એશિયા પર ગયેલો. એ વખતે એ કદાચ અમેરિકામાં વસતા ગુજરાતીઓની મુલાકાતો લઈ રહ્યા હતા. હું ન્યૂઝલેટર તૈયાર કરીને એચ.આર.ને બતાવવા ગયો. એ દિવસે એ કદાચ બહુ મૂડમાં ન હતા. એમણે ગુસ્સે થઈ થોડાં વચન કહ્યાં. મણિલાલને એ વચન બહુ ‘કડવાં’ લાગ્યાં. હું નીચે મારી ઓફિસમાં આવી ગયો. પણ મણિલાલથી ન રહેવાયું. એ તો સીધા એચ.આર. પાસે ગયા ને કહેવા લાગ્યા, “સાહેબ, તમે બાબુભાઈને ઓળખો છો ખરા?” પછીની વાત વાચકો સમજી જશે. મણિલાલે કહ્યું કે અમારે બાબુ સુથારને મળવું હોય તો કેટલી બધી માનસિક તૈયારી કરવી પડતી હોય છે. અને તમે એમની સાથે આવું વર્તન કરો છો?

વળતાં ઘેર આવતી વખતે મણિલાલે મને આ વાત કરી ત્યારે મને ખૂબ દુ:ખ થયું. બે કારણથી. એક તો મણિલાલે આમાં ભાગ લેવો પડ્યો. બીજું, એચ.આરે. એમને સાંભળવા પડ્યા. મેં મણિલાલને કહ્યું, “મણિભાઈ, સાહિત્ય એક જુદી વસ્તુ છે ને ન્યૂઝલેટર એક જદુી વસ્તુ છે. મારું સાહિત્યમાં જેટલું માન હોય એટલું માન ટી.વી. એશિયામાં ન હોય એ સ્વાભાવિક છે.”

આ બધી ઘટનાઓ પછી એચ.આર.નો મારા પરત્ત્વેનો અભિગમ તદ્દન બદલાઈ ગયેલો. હું એ જમવા બેઠા હોય ત્યારે જો ત્યાં જાઉં તો તરતજ એ મને જમવા બેસાડી દેતા. મારા ડાયાબિટિસ વિશે પણ પૂછતા.

હું એચ.આર. પાસેથી ઘણું શીખ્યો છું. એ ગુસ્સો કરતા ત્યારે હું ગાયત્રીબેનને ઘણી વાર કહેતો કે મને એમના એવા સ્વભાવની સામે વાંધો નથી. કેમ કે એ માણસ પોતાની અકળામણ વ્યક્ત કરી નાખે છે. મને આમેય પોતાની જાતને વ્યક્ત કરી નાખે એવા માણસો વધારે ગમતા હોય છે. એચ.આર. પાસે મિડિયાની સારી એવી સમજ છે. એમને ખબર છે કે માર્કેટ કઈ દિશામાં કામ કરી રહ્યું છે. એમને ન્યૂઝલેટર કે બીજાં ગ્રાફીકની પણ ઘણી ઊંડી સમજ છે. એ પણ કોઈ ઔપચારિક શિક્ષણ લીધા વગર. એ વખતે હું એમનાં કેટલાંક સૂચનો તો પાઠ્યપુસ્તકના કોઈક અંશો હોય એ રીતે લખી પણ રાખતો.

એચ.આર. ગુજરાતી studies અને ગુજરાતી ભાષા માટે ઘણું કરી શકે એમ છે પણ એ માટે એમનો પ્રેમ ઊભરાય ત્યાં સુધી આપણે રાહ જોવાની રહી.

Advertisements

2 thoughts on “મને હજી યાદ છે – ૮૮

  1. ખાખરની ખિસકોલી સ્વાદ શું જાણે સાંકરનો ? જેને સાહિત્યની કે ભાષા વિજ્ઞાનની સમજ ના હોય ત્યાં એ શું કામનું ? જીવનમાં બધું જ સાચું કરવાની ધગસને અગ્નિ પરીક્ષામાંથી પાર ઉતરવું પડે છે ! પણ સાચો હીરોનો પારખું ના મળે ત્યાં સુધી સાચો હીરો કાચનો ટુકડો બનીને અટવાતો રહે છે.. Interesting .. I know some people like you .. but in the end : They are all happy ! So it’s worth the struggle !

    Like

  2. ‘હજી પણ હું સાહિત્ય અને જ્ઞાનનાં ક્ષેત્રોમાં એવું નથી કરી શકતો. હું એ બન્ને ક્ષેત્રોમાં સહેજ પણ બાંધછોડ નથી કરતો. એને કારણે મેં ઘણા દુશ્મનો ઊભા કર્યા છે. હું માનું છું નબળું સાહિત્ય પ્રમોટ કરનાર આજે ભલે બેપાંચ જણમાં પૂજાતો હોય. એ જ માણસની લોકો એક દિવસે ટીકા કરશે.’ વાતે ધન્યવાદ.
    હાં પણ મારા સ્નેહમાં નથી બાંધછોડ, તું વાવ તો ખરો લાગણીનો છોડ.

    Like

પ્રતિભાવ

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  બદલો )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  બદલો )

Connecting to %s