હું ગુલામ? (ઉમાશંકર જોષી)

 

(ઉમાશંકર જોષીનું આ એક ખૂબ જ જાણીતું કાવ્ય છે. એની છેલ્લી બે પંક્તિઓનો જવાબ હજી સુધી કોઈએ આપ્યો નથી – સંપાદક)

હું ગુલામ ?
સૃષ્ટિ–બાગનું અતૂલ ફૂલ માનવી ગુલામ ?
સ્વચ્છંદ પંખી ઊડતાં,
સ્વતંત્ર પુષ્પ ખીલતાં
હલાવતાં સુડાળ ઝાડ, ના કહેતું કોઈ ના
સરે સરિત નિર્મળા,
નિરંકુશે ઝરે ઝરા;
વહે સુમંદ નર્તનો, ન કોઈ હાથ દેતું ત્યાં;
સિંધુ ઘૂઘવે કરાળ.
ઊછળે તરંગમાળ,
ગાન કોઈ રોકતું ન, નિત્ય ગીત ગાજતા;
સ્વતંત્ર પ્રકૃતિ તમામ,
એક માનવી જ કાં ગુલામ ?!

1 thought on “હું ગુલામ? (ઉમાશંકર જોષી)

  1. આ ઉમાશંકર જોશીની વારંવાર માણેલું ગીત માણી કામકાજમા ટીપ્પણી લખવાનું ન બન્યું પણ ઉંઘમા દાંતરડા જેવો પ્રશ્નાર્થ દેખાયો
    સ્વચ્છંદ પંખી ઊડતાં, સ્વતંત્ર પુષ્પ ખીલતાં
    હલાવતાં સુડાળ ઝાડ, ના કહેતું કોઈ ના;
    ત્યારે અમારો રાપા સંભળાય
    પાંદડું કહે કે, મારે અડવું આકાશને
    ને તું મને શા માટે બાંધતું ?
    ઝાડવું કહે કે, એ તો ધરતીનું વ્હાલ છે…
    જે સૌ સાથે આપણને સાંધતું
    તૂટવાનો અર્થ તને અડકે નહીં , એને હું કહું મારો પ્રેમ !
    આ પ્રાણપ્રશ્ન
    સ્વતંત્ર પ્રકૃતિ તમામ,
    ગીતનું ગુંજન થયું
    ‘પંછી બનૂં ઊડતી ફિરું મસ્ત ગગન મેં,
    આજ મૈં આઝાદ હૂં દુનિયા કે ચમન મેં.’ એક અલ્લડ યુવતી આ ગીત ગાય છે.
    આજે હું પણ ગૃહરૂપી ચમનમાં આઝાદ છું! છતા શાશ્વત સ્વતંત્રતા દેખાય
    -સદગુરુદેવ શ્રીમદ્ રાજચંદ્ર ની વાણીંંમા
    અપૂર્વ અવસર એવો ક્યારે આવશે
    ક્યારે થઈશું બાહ્યાન્તર નિર્ગ્રન્થ જો
    સર્વ સંબંધનું બંધન તીક્ષ્ણ છેદીને
    કવ વિચરશું મહત પુરુષને પંથ જો

    હું કોણ છું ક્યાંથી થયો શું સ્વરૂપ છે મારું ખરું
    કોના સંબધે વળગણા છે રાખું કે એ પરહરું
    એના વિચાર વિવેકપૂર્વક શાંત ભાવે જો કર્યાં
    તો સર્વ આત્મિક જ્ઞાનના સિદ્ધાંત તત્વ અનુભવ્યાં
    માણસની ગુલામીનું કારણ – એને મળેલું અદભુત રત્ન ….
    એનું મન !

    Liked by 2 people

પ્રતિભાવ

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  બદલો )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  બદલો )

Connecting to %s