Daily Archives: ઓગસ્ટ 13, 2020

ભજનયાત્રા – અમર ભટ્ટ

‘ભજનયાત્રા’
‘યથાશક્તિ રસપાન કરાવ્યું સેવા કીધી બનતી’. નર્મદના આ શબ્દો લૉક ડાઉન :4ના છેલ્લા દિવસે; કહો કે અનલૉક :1ના પહેલા દિવસે ફરીથી યાદ કરું છું. વિશ્વકોશ થકી સાહિત્યસંગીત વહેંચવાનો આનંદ આવ્યો.
આજે ભજનયાત્રા માણો.નરસિંહ મહેતા, દયારામ, ઉમાશંકર જોશી, રાજેન્દ્ર શાહ, ઉશનસ્, મકરન્દ દવે ને સુંદરમ્ ની રચનાઓ જેમાં પરમ ભાવ કે લયનું સામ્ય હોય કે સૂફી મિજાજ હોય અને જે સરખી વેનની રચનાઓ મને લાગી તે એક કાર્યક્રમમાં મેં એક સાથે ગાયેલી તે આજે પ્રસ્તુત છે-

https://youtu.be/eL76lCIwZBs

ભજનયાત્રા:પ્રથમ પંક્તિના શબ્દો:
નરસિંહ મહેતા
ભૂતળ ભક્તિ પદારથ મોટું બ્રહ્મલોકમાં નાહીં રે
દયારામ:
નિશ્ચેના મ્હેલમાં વસે મારો વાલમો, વસે વ્રજલાડીલો રે
ઉમાશંકર જોશી:
સૂરજ ઢૂંઢે ને ઢૂંઢે ચાંદાની આંખડી
નવલખ તારાનાં ટોળાં ટળવળે રે જી
રાજેન્દ્ર શાહ:
ખાટી રે આંબલીથી કાયા રે મંજાણી
એને તેજને કિનારે એણે આણી રે
ઉશનસ્:
એ જી.. અષાઢે તણખલું ના તોડીએ જી…
મકરન્દ દવે:
કોઈ ઘટમાં ગહેકે ઘેરૂં
બાવાજી મુંને ચડે સમંદર લ્હેરું
સુંદરમ્:
બાંધ ગઠરિયાં મૈં તો ચલી
સ્વરાન્કન: પ્રસ્તુતિ: અમર ભટ્ટ

પછી થોડો વિરામ રાખીશું?
એ પછી કૈંક નવી વાત સાથે પાછો ઉપસ્થિત થઈશ.
આમ પણ ઘાયલસાહેબનો શેર છે-
‘આગળ જતાં એ રંગ અનોખો જ લાવશે
‘ઘાયલ’ ગઝલના આ તો હજી શ્રીગણેશ છે.’
અમર ભટ્ટ
(ટેકનિકલ મદદ માટે ઋષભ  કાપડિયાનો આભાર માનું તો એને નહીં ગમે.)

Attachments area

“વારતા રે વારતા” – (૬) – બાબુ સુથાર

કાચનો પર્વત: બાર્થલમની એક અનુઆધુનિકતાવાદી વાર્તા

બાબુ સુથાર

એક પરીકથા છે: એક કાચનો પર્વત છે. એના પર સફરજનનું એક વૃક્ષ છે. એ વૃક્ષ પર સોનાનાં સફરજન લાગે છે. કહેવામાં આવ્યું છે કે જે માણસ આ કાચના પર્વત પર ચડીને પેલા સફરજનના વૃક્ષ ઉપરથી એક સોનાનું સફરજન તોડશે એ ત્યાં આવેલા સોનાના કિલ્લામાં કેદ એવી રાજકુમારીને પ્રાપ્ત કરી શકશે. Continue reading “વારતા રે વારતા” – (૬) – બાબુ સુથાર

“આ સાંજ ઝળહળતી” – દેવિકા ધ્રુવ – આસ્વાદ; જયશ્રી વિનુ મરચંટ

“આ સાંજ ઝળહળતી…!”

સલૂણી આજ આવીને, ઊભી આ સાંજ ઝળહળતી;
જરા થોભો  અરે  સૂરજ, ન લાવો રાત ધસમસતી.

હજી  હમણાં  જ  ઉતરી  છે, બપોરે બાળતી ઝાળો,
જરા  થોભો  અરે ભાનુ, ભૂલાવો વાત બળબળતી.

હવે   મમળાવવી  મારે  અહીં    કુમાશ  કીરણોની,
જરા  થોભી, ફરી  ખોલું  હતી બારી જે ઝગમગતી..

અહો   કેવી  મધુરી   સ્‍હેલ  આ   સંસાર  સાગરની,
જરા થોભો તમે નાવિક, ભલે આ નાવ ડગમગતી.

કટુ  કાળી   અને   અંતે  જતી  અણજાણ   નિર્વાણે,
જરા  થોભો વિધિ ‘દેવી’, સજુ એ રાત તનમનથી !!

    • દેવિકા રાહુલ ધ્રુવ 

દેવિકા ધ્રુવ ના “આ સાંજ ઝળહળતી” નો આસ્વાદઃ જયશ્રી વિનુ મરચંટઃ

ગીતનો રુમઝૂમતો રણકાર, ગઝલની ગુલાબી ગઝલિયતથી સભર ગુફતેગુ, અને છંદની અસ્ખલિત પ્રવાહિતા લઈને આવેલું આ કાવ્યનું સૌષ્ઠવ અને વૈવિધ્ય એને એક “સર્વપ્રકાર સંયોજિતતા” ના Unique Category – આગવા પ્રકારમાં ઢાળે છે.

માનવીની સવારનો સમય એટલે હસતું રમતું બાળપણ જેને કલાકોની અવધિમાં જીવી જવાય છે. સવાર હજી તો ઊગીને આંખના પલકારામાં જ બપોરમાં આવર્તિત થઈ જાય છે. હજી તો જીવીને વાગોળીએ એ સવારની હૂંફાળી ઉષ્મા ત્યાં સુધીમાં બપોરના પગરણ મંડાઈ જાય છે અને પછીનું જીવન આખું ધોમધખતા બપોરના તાપ સમી જિંદગીને સહન કરવામાં વિતી જાય છે. કેટકેટલું આપણે આપણા જીવનના મધ્યાહ્નમાં જીવી જઈએ છીએ? કિશોરવસ્થામાંથી મુગ્ધાવસ્થાનો “દુનિયાની તમા આપણે કેમ રાખવી” ના તબક્કામાંથી જન્મે છે નવયૌવન. આ યુવાનીની મસ્તીના સમયમાં હ્રદયની મસ્તી પર પણ યુવાનીનો કેફ છવાય છે અને એ સાથે પ્રણયના પગરણ પણ થાય છે. કદીક પ્રેમ પરવાન ચડે છે તો કદીક નિષ્ફળ થાય છે. પ્રણય, પરિણય, કૌટુંબિક જવાબદારીઓ, વ્યાવસાયિકતા, સામાજિક જાગરૂકતા, સફળતા અને નિષ્ફળતા, આ બધાનો નિભાવ એક સમતોલન અને સંતુલન સાથે જીવનની બપોરી વ્યસ્તતામાં કરવાનો હોય છે!

જરા અળગાં થઈને જોઈએ તો આ કામ કેટલું કપરૂં લાગે છે, પણ આપણે તોયે જીવીએ છીએ. કેટકેટલું કરતાં, કરતાં, આપણે મધ્યાહ્નકાળની ઘરેડમાં જીવાતી જિંદગીમાં ઘડી બે ઘડી ઊભા રહીને પોરો ખાવાનો વિચાર પણ નથી કરતાં. સતત ભાગતી, દોડતી આ જિંદગીમાં જો બે ચાર ક્ષણો પણ થંભી ગયા તો કોઈ અદીઠ રેસમાં પાછળ પડી જઈશું અને આવા એક છાના ભયમાં જ આપણે દરેક પળમાં બસ ભાગતા જ રહીએ છીએ. ન જાણે એવી તે કઈ લાચારીનો ઓછાયો આપણને જિંદગીની પળોને માણતાં રોકે છે?

“હજી હમણાં જ ઉતરી છે, બપોરે બાળતી ઝાળો,
જરા થોભો અરે ભાનુ, ભૂલાવો વાત બળબળતી.”

કવિ અહીં કહે છે કે સૂરજ જરા ધીમા તપો, અટકો, થોભો અને શ્વાસ તમે પણ ખાઈ લો અને અમને પણ આ સમયનો સ્વાદ ચાખવા પૂરતું તો ઊભા રહેવા દો. વિતેલી સવારની કુંવારી કુમાશ પર પડેલાં પગલાંને પાછાં ફરીને એકવાર જોવા માટે પણ થંભો. દેખીતી રીતે કહેણ સૂરજ માટે છે પણ વાત પોતાના અંતર સાથે જ કરી છે. જીવનને ભરપૂર ગતિમાં જીવો, ગતિનો આનંદ માણો, સુખના સમયમાં સ્નેહીઓ સાથેના સમાગમમાં સૈર કરો અને દુઃખની પળને સ્વીકારીને, એનો પણ ઉત્સવ ઉજવતાં હો એમ જીવવું એ જ તો જિંદગી છે.

જીવનની આ સુખદુઃખની બારીને સદા ઝળહળતી રાખીએ અને આગળ જોતાં રહીએ પણ પાછળ ઘણું બધું જીવાયું છે, જીવી ગયા છીએ, એનો વૈભવ માણવાની હવે આ ઢળતી સાંજે જે મઝા છે એને માણ્યા વિના આ ધરતી પરથી એમને એમ કેમ વિદાય લેવાય? સાંજ પડી ગઈ છે, રાતની કાળાશનો મહાસાગર પાર કરીને ક્ષિતિજની પેલે પાર જવાનું જ છે, એ નિશ્ચિત છે, તો તન અને મનથી એ મુસાફરી કરવા માટે પોતાને તૈયાર કરવાની બહુ મોટી વાત કવિ અહીં કહી જાય છેઃ

“કટુ  કાળી  અને  અંતે  જતી  અણજાણ   નિર્વાણે,
જરા થોભો વિધિ ‘દેવી’, સજુ એ રાત તનમનથી !!”

સવાર, બપોર, સાંજ અને રાતની મુસાફરી કરતા સૂરજની સફરને જ માત્ર નથી વર્ણવી, સાચા અર્થમાં જિંદગીની સફરનો શિલાલેખ પણ કવિ લખી જાય છે.

કાવ્યોના શબ્દોની સંગીતમયતા આ કાવ્યને ભારી ન બનાવા દેતા, હસતા, રમતા ઝરણાં સમું, નિર્દોષ, નમણું અને નિર્મળ રાખે છે. આ નખશીખ સુંદર કાવ્ય બદલ દેવિકાબહેનને ખૂબ ખૂબ અભિનંદન.