All posts by P. K. Davda

About P. K. Davda

Faculty of Technology and Engineering M.S.University, Baroda. Graduated in 1961

આધુનિક કવિતા અને ગઝલના સર્જક ભાવેશ ભટ્ટ

(૧૯૭૫ માં અમદાવાદમાં જન્મેલા ભાવેશ ભટ્ટ આધુનિક કવિતા અને ગઝલ માટે સાહિત્યપ્રેમીઓમાં જાણીતા છે. માત્ર ૨૫ વર્ષની વયે જ એમણે સુંદર રચનાઓ આપવાની શરૂઆત કરી દીધેલી. ૨૦૦૯ માં એમનું પ્રથમ પુસ્તક “છે તો છે” અને ૨૦૧૪ માં એમનું બીજું પુસ્તક “ભીતરનો શંખનાદ” પ્રગટ થયા. ૨૦૧૪ માં એમને શયદા પુરસ્કાર એનાયત થયો હતો. Continue reading આધુનિક કવિતા અને ગઝલના સર્જક ભાવેશ ભટ્ટ

Advertisements

ખંડકાવ્યો –૫

(કવિ કાન્તનું આ ખંડકાવ્ય પણ ખૂબ જાણીતું છે. આ કાવ્યમાં મહાભારતની જાણીતી વાત કરી છે. પાંડુને ઋષીનો શ્રાપ હતો કે જો એ પત્ની સાથે સંભોગ કરશે તો એનું મૃત્યુ થશે. પાંડુએ જીવનને સંયમિત કરી, કુંતી અને માદ્રી સાથે વનમાં જીવન વિતાવવાનું શરૂ કર્યું.
કવિતાના શીર્ષક “વસંતવિજ્ય” મુજબ, વસંત ઋતુએ પાંડુના સંયમ ઉપર વિજય મેળવ્યો, અને માદ્રી સાથે સંભોગ કરવાથી તેનું મૃત્યું થયું.
કાવ્ય લાંબું છે, પણ એમાં અનેક પંક્તિઓ ધારદાર અને કાવ્યતત્વના નમૂના રૂપ છે. Continue reading ખંડકાવ્યો –૫

ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ૨૬ (દીપક ધોળકિયા)

પ્રકરણ ૨૬: કંપની રાજની બંગાળ પર અસર

 બક્સરની લડાઈ પછી ૧૭૬૫માં મોગલ બાદશાહે કંપનીને બંગાળની દીવાન બનાવી દીધી. મોગલ સલ્તનતમાં બંગાળ, સૌથી વધુ સમૃદ્ધ પ્રદેશ હતો. બ્રિટન માટે આ દીવાની આશીર્વાદ સમાન નીવડી. કંપની અને એના નોકરોને એનાથી બહુ મોટો લાભ થયો. નદીઓથી સમૃદ્ધ આ પ્રદેશ ૩૦ લાખ રૂપિયાની મહેસૂલી આવક આપતો હતોવેપારમાં તો નુકસાન થતું હતું પણ મહેસૂલની આ ગંજાવર રકમમાંથી કંપની લંડનમાં ડાયરેક્ટરોનું મોઢું બંધ રાખી શકતી હતી. અહીંનો માલ, રેશમ, ખાંડ અને ગળી લંડનના બજાર માટે જ હતાં. બંગાળનો ચોખાનો મબલખ પાક કંપનીની લશ્કરી છાવણીઓને કામ આવતો. પરંતુ મુખ્ય ફાયદો તો મોગલ સલ્તનતે વેપાર માટે એના આખરી દિવસોમાં બનાવેલા નિયમોને કારણે થયો. કોઈ પણ વેપારી કોઈ એક વસ્તુના વેપારનો ઇજારો લઈ શકતો. કંપનીએ મીઠું, બંદૂકનો દારુ, ગળી, સોપારી વગેરેના ઇજારા લઈ લીધા હતા. કંપનીએ લંડનથી સોનું લેવું પડતું તે લગભગ બંધ થઈ ગયું. Continue reading ગુલામી અને આઝાદી માટેનો સંઘર્ષ – ૨૬ (દીપક ધોળકિયા)

રામ અને કૄષ્ણ (પી. કે. દાવડા)

નરસિંહ મહેતા અને તુલસીદાસ બન્ને જાણતા હતા કે રામ અને કૃષ્ણ બન્ને એક જ છે. બન્ને વિષ્ણુના અવતાર છે, તેમ છતાં નરસિંહ મહેતાએ કૃષ્ણના ગુણગાન ગાયાં અને તુલસીદાસે રામના ગુણગાન ગાયાં. Continue reading રામ અને કૄષ્ણ (પી. કે. દાવડા)

રાહેં રોશન –૭ (ડો. મહેબૂબ દેસાઈ)

મારી  ગ્રંથ આસક્તિ

ગ્રંથો પ્રત્યેનો અનુરાગ અને વાંચન –લેખનની  લગની મને ચોક્કસ પણે કયારે લાગી એ તો મને ખબર નથી. પણ કોલેજકાળ દરમિયાન મોટા વિદ્વાનો, વક્તાઓ, લેખકો અંગે જાણવાનું મને ગમતું. તેમના પુસ્તકો  વાંચવાનું ગમતું. તેમના જેમ જ અખબારો, સમાયિકો અને ઉચ્ચ કોટીના સંશોધન પત્રોમાં મારા લેખો પ્રસિદ્ધ થાય  તેવી ઈચ્છા મનમાં થયા કરતી. કદાચ એ માટે મારા પિતાજીના સંસ્કારો જવાબદાર હશે. મારા પિતાજી ઉસ્માનભાઈ દેસાઈ ગાંધી યુગમા  ઇન્ટર પાસ થયા હતા. આગળ ભણવાની ઈચ્છા હતી. પણ તેમના પિતાજી હુસેનભાઈની ઈચ્છાને કારણે તેમને કમને પોલીસ ખાતામાં જોડાવું પડ્યું. આમ પોલીસ અધિકારી બન્યા. છતાં સંપૂર્ણપણે ગાંધી રંગે રંગાયેલા હતા. પોલીસનો પોષક પણ ખાદીનો જ પહેરતા. તેમને વાંચન-લેખનનો જબરો શોખ હતો. તેમના વાંચન શોખને પોષવામા પોલીસ ખાતાએ તેમને ખાસ્સી મદદ કરી હતી. સ્વભાવે ઈમાનદાર અને પાંચ વકતના નમાઝી પિતાજી પોલીસ ખાતની રિશ્વતથી ભરપુર વ્યવસ્થા માટે ગેરલાયક હતા. એટલે આવા અધિકારીને એવા પોલીસ સ્ટેશનમા જ મુકવામાં આવતા જ્યાં કશું કરવાનું ન હોય. એ સ્થિતિનો લાભ લઇ પિતાજી પાંચ વકતની નમાઝ સાથે પોતાનો મોટા ભાગનો સમય જે તે ગામડાના ગ્રંથાલયના પુસ્તકો વાંચવામા કાઢતા. કદાચ એ ગુણો મને વારસામાં મળ્યા હતા. Continue reading રાહેં રોશન –૭ (ડો. મહેબૂબ દેસાઈ)

નવનિર્માણ –(જીજ્ઞેશ અધ્યારૂ)

અચાનક તેની આંખ ખૂલી, સવાર થઈ ગઈ હતી. પ્રાતઃકર્મ પતાવીને ટ્રેનની બારીમાંથી તારાજ થયેલ વિસ્તારોને ‘અ’ જોઈ રહ્યો ત્યાં ભૂજ આવી ગયું. નિમણુંકપત્રમાંના સરનામે પહોંચીને તેણે જોયું તો હજી જૂજ લોકો જ આવ્યા હતા. એકાદ કલાક પછી તેના જેવા પચીસેક એન્જીનીયરો નવી નોકરીએ જોડાવા આવેલા. ભૂકંપ પછી ફરી બેઠા થવાનો પ્રયત્ન કરી રહેલ કચ્છ જિલ્લાના ગામડાઓમાં ફરીને એ બધાએ નષ્ટ થયેલી શાળાઓને ફરી બાંધવા અને નુકસાન પામેલી ઈમારતોની મરામત માટે કમર કસવાની હતી, શિક્ષણ વ્યવસ્થાની કરોડરજ્જુને તેમણે મજબૂત કરવાની હતી. Continue reading નવનિર્માણ –(જીજ્ઞેશ અધ્યારૂ)

છાનું રે છપનું કંઈ થાય નહીં (અવિનાશ વ્યાસ)

(અવિનાશ વ્યાસનું આ મસ્તીભર્યું ગીત છે. નવોઢાને સપનામાં પણ સાસુ, અને નણંદથી છુપાવીને વાલમ સાથે ગોઠડી કરતાં બીક લાગે છે, કારણ કે સાસુએ તો ઝાંઝર પહેરાવી રાખ્યા છે (સીક્યુરીટી કોલરની જેમ) જેથી એ એની ઉપર નજર રાખી શકે. અવિનાશ વ્યાસે આવા મસ્તીભર્યા અનેક ગીતો આપ્યા છે.)

Continue reading છાનું રે છપનું કંઈ થાય નહીં (અવિનાશ વ્યાસ)

ભાષાને શું વળગે ભૂર: ૭ (બાબુ સુથાર)

ગુજરાતી લિંગવ્યવસ્થા

ભાષાશાસ્ત્રીઓ બે પ્રકારની લિંગવ્યવસ્થાની વાત કરતા હોય છે. એક તે અર્થમૂલક (semantic) અને બીજી તે આકારમૂલક (formal) અથવા તો વ્યાકરણમૂલક (grammatical). Continue reading ભાષાને શું વળગે ભૂર: ૭ (બાબુ સુથાર)

અખિલ બ્રહ્માન્ડમાં – ૭ (પી. કે. દાવડા)

૭. બ્લેક હોલ્સ

જ્યારે પ્રકાશ કોઈ વસ્તુને અથડાઈને પરાવર્તિત થઈ આપણી આંખોમાં આવે ત્યારે આપણને એ વસ્તુ દેખાય છે. જો વસ્તુ પ્રકાશના કિરણોને શોષી લે તો એ વસ્તુ આપણને દેખાય નહીં. બ્લેક હોલ પ્રકાશના કિરણોને સંપૂર્ણપણે શોષી લે છે, એટલે આપણને બ્લેક હોલની અંદર શું છે એ દેખાતું નથી. Continue reading અખિલ બ્રહ્માન્ડમાં – ૭ (પી. કે. દાવડા)

બે બાળકાવ્યો

(જ્યારે હું મારી લેખમાળા “અખિલ બ્રહ્માંડમાં” લખતો હતો ત્યારે મને પ્રાથમિક શાળામાં શીખેલી આ કવિતા ખૂબ આવેલી. કવિ શ્રી જયંતિલાલ આચાર્યે શું ભવ્ય કલ્પના કરી છે? “મંદિરમાં તું ક્યાં છુપાયો, શોધે બાળ અધીરા રે.” આમાં જે તું છે એ જ શું બ્રહ્મ છે? -સંપાદક)

મંદિર તારું વિશ્વ રૂપાળું

મંદિર તારું   વિશ્વ  રૂપાળું   સુંદર  સર્જનહારા રે

પલપલ   તારા  દર્શન  થાયે   દેખે  દેખણહારા રે Continue reading બે બાળકાવ્યો