Category Archives: અખિલ બ્રહ્માન્ડમાં

અખિલ બ્રહ્માન્ડમાં – ૭ (પી. કે. દાવડા)

૭. બ્લેક હોલ્સ

જ્યારે પ્રકાશ કોઈ વસ્તુને અથડાઈને પરાવર્તિત થઈ આપણી આંખોમાં આવે ત્યારે આપણને એ વસ્તુ દેખાય છે. જો વસ્તુ પ્રકાશના કિરણોને શોષી લે તો એ વસ્તુ આપણને દેખાય નહીં. બ્લેક હોલ પ્રકાશના કિરણોને સંપૂર્ણપણે શોષી લે છે, એટલે આપણને બ્લેક હોલની અંદર શું છે એ દેખાતું નથી. Continue reading અખિલ બ્રહ્માન્ડમાં – ૭ (પી. કે. દાવડા)

Advertisements

અખિલ બ્રહ્માન્ડમાં – ૬ (પી. કે. દાવડા)

વિકસતું બ્રહ્માંડ

આઈનસ્ટાઈનનો સાપેક્ષવાદ  તારાઓ અને તારામંડળોનું સંચાલન કેવી રીતે થાય છે તે સમજાવે છે. વીસમી સદીના શરૂઆતના દાયકાઓમાં આઈન્સ્ટાઈને આ વિષયના વિકાસમાં પાયાનો ફાળો આપ્યો. ‘સ્પેશિયલ’ અને ‘જનરલ થિયરી ઓફ રિલેટિવિટી’ ઉપર એમણે પાયાનું કામ કર્યું. એમની થીયરીઓથી સમય તથા અવકાશ વિશેની આપણી આજની સમજણ વિકસી અને આગળ વધી. Continue reading અખિલ બ્રહ્માન્ડમાં – ૬ (પી. કે. દાવડા)

અખિલ બ્રહ્માન્ડમાં – ૫ (પી. કે. દાવડા)

૫.બ્રહ્માંડની શરૂઆત  (Big Bang)

આપણે પ્રથમ લેખમાં વેદ અને ઉપનિષદના હિસાબે બ્રહ્માંડ કેવી રીતે અસ્તિત્વમાં આવ્યું એ જોઈ ગયા. હવે વૈજ્ઞાનિકો આ વિષયમાં શું કહે છે એના ઉપર દૃષ્ટી નાખીએ. છેલ્લા ૩૦૦ વર્ષો દરમ્યાન વૈજ્ઞાનિકોએ બ્રહ્માન્ડની ઉત્પતિ માટે અલગ અલગ મત વ્યક્ત કર્યા છે. વૈજ્ઞાનિકો માને છે કે બ્રહ્માંડ એટલે અવકાશ, સમય, અવકાશમાં રહેલા પદાર્થો, અવકાશમાં રહેલી શક્તિઓ અને સમજાયલા અને ન સમજાયલા વૈજ્ઞાનિક નિયમો જે પદાર્થ અને શક્તિ ઉપર અસર કરે છે,(Law of conservation, classical mechanics and relativity.) Continue reading અખિલ બ્રહ્માન્ડમાં – ૫ (પી. કે. દાવડા)

અખિલ બ્રહ્માન્ડમાં – ૪ (પી. કે. દાવડા)

ગુરૂત્વાકર્ષણના મોજા

મહાન વિજ્ઞાની ન્યૂટને ગુરુત્વાકર્ષણના બળ વિશે વિશ્વને પહેલી વાર જાણ કરી હતી. ન્યૂટનની થિયરી એવી હતી કે નાના-મોટા દરેક પદાર્થને પોતાનું મૂળભૂત ગુરુત્વાકર્ષણ હોય.

આઇન્સ્ટાઇને ન્યૂટને દીધેલી આ સમજને બદલી નાખી. તેમણે ઠરાવ્યું કે બ્રહ્માંડ ખેંચો તો ખેંચાય, મરોડો તો મરોડાય એવી થ્રી-ડી રબરિયા ચાદર જેવું છે. તેમાં લંબાઇ અને પહોળાઇ ઉપરાંત ઊંડાઇનું પણ પરિમાણ છે. આઇન્સ્ટાઇનની થીયરી પ્રમાણે, દરેક અવકાશી પદાર્થ આ ‘ચાદર’ માં ગોઠવાયેલો છે. એ ચાદરમાં એક જગ્યાએ લોખંડનો ગોળો મૂકીએ તો એ ગોળાવાળા ભાગમાં જાળી સપાટ નહીં રહે, પણ તેમાં ઝોલ પડશે. જાળી પર બીજો કોઇ પ્રથમ ગોળાથી ઓછા વજન વાળું મૂકીએ તો એ પદાર્થ પ્રથમ ગોળાના વજનને કારણે પડેલા ઝોલથી એ ગોળા તરફ આકર્ષાશે. આ આકર્ષણ એટલે ગુરુત્વાકર્ષણ. Continue reading અખિલ બ્રહ્માન્ડમાં – ૪ (પી. કે. દાવડા)

અખિલ બ્રહ્માન્ડમાં – ૩ (પી. કે. દાવડા)

આઈનસ્ટાઈની સ્પેશિયલ અને જનરલ થીયેરી ઓફ રીલેટીવિટી.

૧૯૦૫ માં આઈંનસ્ટાઈને પહેલી વાર એની Specila Theory of Relativy જાહેર કરી, ત્યાં સુધી ૧૬૮૬ માં ન્યુટને આપેલા ગતિના નિયમો સર્વમાન્ય હતા. એ નિયમો અનુસાર ઔદ્યોકિક જગતમાં ઘણી પ્રગતિ થયેલી. આઈનસ્ટાઈનના ગણિત અને અવલોકનો દ્વારા ન્યુટનના નિયમો અવકાશમાં ગતી માટે અપૂરતા લાગ્યા. એણે ખૂબ જ જટીલ ગણત્રી કરી પોતાની વિખ્યાત Special Theory of Relativity જાહેર કરી. Continue reading અખિલ બ્રહ્માન્ડમાં – ૩ (પી. કે. દાવડા)

અખિલ બ્રહ્માન્ડમાં – ૨ (પી. કે. દાવડા)

૨. બ્રહ્માંડ અને વિજ્ઞાન

આજથી થોડી સદીઓ પહેલા લોકો એવું માનતા કે આપણી સૂર્યમાળામાં સૂર્ય, ચંદ્ર અને અન્ય ગ્રહો પૃથ્વીની આસપાસ ફરે છે. આજે પણ ભારતનું જ્યોતિષ શાસ્ત્ર આ ધારણા ઉપર ચાલે છે. જ્યારે જ્યારે વૈજ્ઞાનિકોએ પૃથ્વી સૂર્યની આસપાસ ફરે છે એમ કહેવાની હિમ્મત કરી, ત્યારે ત્યારે રાજ્યે અને પ્રજાએ એમને દંડિત કર્યા. છેક ૧૫૦૯ માં પોલેંડના વૈજ્ઞાનિકે જાહેર કર્યું કે પૃથ્વી સૂર્યની આસપાસ ફરે છે. એ સમયે હજી દૂરબીનની શોધ થઈ ન હતી. માત્ર આંખો વડે જોઈ, અને ગણીતની મદદથી એણે આ શોધી કાઢ્યું હતું. Continue reading અખિલ બ્રહ્માન્ડમાં – ૨ (પી. કે. દાવડા)

અખિલ બ્રહ્માન્ડમાં – ૧ (પી. કે. દાવડા)

બ્રહ્માંડની શરૂઆત

આપણી પૃથ્વી આ બ્રહ્માંડનો એક અતિ સૂક્ષ્મ ભાગ છે. આ બ્રહ્માંડ કેવી રીતે  અસ્તીત્વમાં કેવી રીતે આવ્યું? કોઈએ બનાવ્યું કે સ્વયંભૂ છે? એનો વિસ્તાર કેટલો છે? એને વ્યવસ્થિત રીતે કોણ ચલાવે છે? આવા સવાલો હજારો વરસથી માણસના મનમાં ઊઠતા રહ્યા છે. સમયે સમયે એના અલગ અલગ જવાબો પણ મળ્યા છે. Continue reading અખિલ બ્રહ્માન્ડમાં – ૧ (પી. કે. દાવડા)