Category Archives: અન્ય કલાકારો

ઈલાબેન મહેતાનું રંગોળી જગત (સરયૂ પરીખ)

(આંગણાંની શરૂઆતથી જ બહેન સરયૂ પરીખનો આંગણાંને સાથ-સહકાર મળી રહ્યા છે. આજે તેમણે લલિતકળા વિભાગ માટે મોકલેલો સચિત્ર લેખ, લલિતકળા વિભાગમાં એક નવો વિષય ઉમેરે છે. ભારતના દરેક પ્રદેશમાં આંગણાંમાં રંગોળી દોરવાની પ્રથા છે. આજે મારા આંગણાંમાં રંગોળી લઈ આવવા બદલ સરયૂબહેનનો ખૂબ આભાર –સંપાદક)

વહેલી સવારમાં, તેમના વડોદરાના આંગણામાં રંગોળી કરી તેનો ફોટો પાડી, અનેક રંગોળી રસિકો સાથે લ્હાણી કરવાનો રોજનો નિયમ ઈલાબેને બહુ વર્ષોથી ચાલુ કર્યો છે. શિશુવિહાર, ભાવનગરના માનનિય માનભાઈ ભટ્ટના દીકરી, પદ્મશ્રી ડો.મુનિભાઈના પત્ની અને કલાકાર જ્યોતિભાઈના બહેનનો આજે એક અલગ પરિચય કરાવું.. Continue reading ઈલાબેન મહેતાનું રંગોળી જગત (સરયૂ પરીખ)

Advertisements

કાર્તિક ત્રિવેદીની ચિત્રકળા (અંતીમ)

આજે કાર્તિકભાઈના સ્ત્રીપાત્રો ઉપર આધારિત ચાર ચિત્રો રજૂ કરૂં છું.

૨૪” X ૩૦ના કેનવાસ ઉપર ઓઈલપેન્ટથી દોરેલા ચિત્રમાં એક યુવાન સ્ત્રી એક પત્ર પોસ્ટ કરવા જાય છે. પત્ર એક પ્રેમપત્ર છે દર્શાવવા ઝાડ ઉપર એક પ્રેમી પંખીડાનું જોડું બતાવ્યું છે. જોડામાં નર અને માદાને અલગ અલગ રંગથી દર્શાવ્યા છે. સામાન્ય રીતે પીંક સ્ત્રીલીંગ સૂચક અને બ્લુ પુલીંગ સૂચક રંગોથી દર્શાવાય છે. યુવતીની નજરે પ્રેમીપંખીડાઓ ઉપર કેંદ્રિત છે. સ્ત્રીના વસ્ત્રો અને સ્કાર્ફ ઉપરથી ઋતુ સહેજે સમજાઈ જાય છે.

૨૪” X ૩૦ના કેનવાસ ઉપર ઓઈલપેઈન્ટથી દોરેલા ચિત્ર માટે કાર્તિકભાઈએ મને કહ્યું મારી મોનાલિસા છે.” દરેક કલાકારને પોતાનું સ્ત્રી પાત્રનું ઉત્તમ ચિત્ર મોનલિસા લાગે છે. લાંબા સમયના અમેરિકામાં વસવાટને લીધે, એમના સ્ત્રી પાત્રોમાં પરદેશી નારીઓના ચહેરા, પહેરવેશ, ઘરેણાંનો અભાવ વગેરે સ્પષ્ટ દેખાઈ આવે છે. ચહેરા અને આંખોમાં કળી શકાય એવા ભાવ, વાળ ઉપર ઢાંકેલું સ્કાર્ફ, વાળની એક છૂટી પડેલી લટ વગેરે ખાસ ધ્યાન આકર્ષે છે.

૨૪” X ૩૦ના કેનવાસ ઉપર ઓઈલપેઈન્ટથી દોરેલા ચિત્રમાં એક મુગ્ધા એક બ્લુ પંખી સાથે વાતચીત કરી રહી છે. બ્લુરંગ પુલીંગ માટે વપરાય છે, મુગ્ધાના બ્લુરંગ પ્રત્યેના પક્ષપાતને દર્શાવવા એના સ્વેટરને પણ કલાકારે બ્લુરંગ આપ્યો છે. કન્યા આદીવાસી છે દર્શાવવા એના વાળમાં બાંધેલાં પાંદડા અને પાણીના સ્ત્રોતમાંથી પાણી લાવવા વપરાતા ઘડા નજરે પડે છે. એના ઘરેણાંની ડિઝાઈન પણ આદીવાસી કન્યાઓના ઘરેણાં જેવી છે.

૧૮” X ૨૦ના કેનવાસ ઉપર ઓઈલપેઈન્ટથી દોરેલું એમનુંપાનખરઋતુનું ચિત્ર, અત્યાર સુધીમાં મેં રજૂ કરેલા કાર્તિકભાઈના ચિત્રોમાંથી મને સર્વાધિક ગમે છે. જીવનની વસંતમાં આવેલી કન્યા, કુદરતની પાનખર ઋતુમાં એકલી એક પાળ ઉપર વિચાર મગ્ન દશામાં બેઠી છે. એના મનમાં શું ચાલી રહ્યું છે કળવું મુશ્કેલ છે. ચિત્રમા કલાકારની મહેનત પાનખર દર્શાવત ખરેલાં અને ઝાડ ઉપરના સુકાં પાંદડા, વસ્ત્રોની ઝીણી ઝીણી ડીઝાઈન, પગના સેંડલની બારીકાઈ, હાથના આંગળા, પ્રત્યેક રેખામાં કલાકારની મહેનત અને સુઝબુઝના દર્શન થાય છે.

સાથે કાર્તિક ત્રિવેદીની કલાની ચિત્રોની હારમાળા સમાપ્ત કરૂં છું, અને કાર્તિકભાઈની પીંછી ઉત્તમ ચિત્રા સર્જતી રહે એવી શુભેચ્છા આપું છું.

કાર્તિક ત્રિવેદીની ચિત્રકળા-૩

કાર્તિકભાઈએ તહેવારોના, ઉત્સવોના અને પ્રસંગોના અનેક ચિત્રો દોર્યા છે. અહીં મેં અલગ અલગ વિષયને આવરી લેતા એમના પાંચ ચિત્રો રજૂ કર્યા છે.

આ ચિત્રમાં કલાકારે દિવાળી ઉત્સવના પ્રતિકો રજૂ કર્યા છે. દિવા, રંગોળી, વસ્ત્રો, આભૂષણો, સંગીતના સૂર અને કુટુંબનું મિલન દર્શાવ્યાં છે. એક્રીલીક રંગોમાં વસ્ત્રોની ભાત અને એમાંની ઝીણી ઝીણી ભાત ખૂબ મહેનત માંગી લે છે.

વર્ષો પહેલા દેશભરમાં અફવા ફેલાયેલી કે ગણપતિની મૂર્તિઓ દૂધ પીયે છે. એ પ્રસંગને ૩૦” X ૩૦” ના એક્રીલીક રંગોવાળા ચિત્રમાં બખૂબી દર્શાવ્યું છે. પોતાના સુંદર વાહન ઊંદર ઉપર બેઠેલા ગણેશને ભક્ત સ્ત્રીઓ દૂધ પીતા નિહાળી રહી છે. ચિત્રમાં વાપરવામાં આવેલા રંગો ખાસ ધ્યાન ખેંચે છે.

પૂર્ણિમાની રાતે કૃષ્ણને ઝૂલે ઝૂલાવતા ગોપ-ગોપીઓનું આ ચિત્ર વૃંદાવનનું આબેહૂબ ચિત્ર ઉપસાવે છે. ગોપ-ગોપીઓના મુખભાવમાં ભક્તિ અને ઉલ્લાસ દેખાઈ આવે છે.

સંગીતના સૂરોમાં તલ્લીન આ કુટુંબનું ચિત્ર ૩૦” X ૩૦” નું એક્રીલીક રંગોમાં તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે. કાર્તિકભાઈના કેટલાક પ્રાસંગિક ચિત્રોમાંનું આ એક ચિત્ર છે.

 ચિત્રની અંદરનું પાટિયું જ આ ચિત્રનો વિષય જાહેર કરે છે. ૩૦” X ૩૦”ના એક્રીલીક રંગોવાળા આ ચિત્રમાં સ્ત્રીઓ પાંજરે પુરેલા કોઈ પંખીની ગીત ગાય છે, જ્યારે પાછળ પાંજરે પુરેલો પંખી અસહાયતાથી એ જોઈ રહ્યું છે.

કાર્તિક ત્રિવેદીની ચિત્રકળા-૨

કાર્તિકભાઈએ ચિત્રકળાના અનેક માધ્યમોનો ઉપયોગ કર્યો છે. કાગળ ઉપર પેન્સીલ, ચારકોલ અને શાહીના ચિત્રો એમણે દોર્યા છે. કાગળ ઉપર વોટર કલર અને એક્રીલિક કલરના ચિત્રો પણ તૈયાર કર્યા છે. કેનવાસ ઉપર એક્રીલિક અને કેનવાસ ઉપર ઓઈલ પેઈન્ટથી એમણે અનેક ચિત્રો તૈયાર કર્યા છે.

અહીં મેં એમનું કાગળ ઉપર શાહીથી તૈયાર કરેલું એક ચિત્રકાગળ ઉપર વોટર કલરથી તૈયાર કરેલું એક ચિત્ર અને કાગળ ઉપર એક્રિલિક રંગોથી તૈયાર કરેલાં બે ચિત્ર રજૂ કર્યા છે.

કાગળ ઉપર શાહીથી દોરેલા ઈંચ X ૧૧. ઈંચના ચિત્રમાં કંઈક યાદ કરતી સ્ત્રીની આંખોનો ભાવ, એની દામણી અને નાકની નથ સમયના શણગારને દર્શાવે છે, તો એની સાડી સમયના વસ્ત્રોની ડીઝાઈનનો ખ્યાલ આપે છે. શાહીથી ચિત્ર દોરવાનું ખૂબ અઘરૂં છે, કારણ કે એમાં ભૂલ સુધારી શકવાનો અવકાશ ખૂબ ઓછો છે. કાર્તિકભાઈના ચિત્રોમાં ઝીણવટ ભરેલી અનેક બાબતો જોવા મળે છે, ખરેખર ધીરજ માંગી લે છે. અહીં સાડીનું પ્રત્યેક નાનું ચોરસ કેટલી મહેનત પડી હશે એનો ખ્યાલ આપે છે.

કાગળ ઉપર વોટર કલરથી દોરેલું ૧૮” X ૨૪નું ચિત્ર સાન ફ્રાન્સીસ્કોનું ફીશરમેન્સ વાર્ફનું ચિત્ર છે. ચિત્રમાં Boats અને અન્ય દૃષ્યની બારીકાઈ જોતાંવેત ચિત્રકારની ધીરજ અને મહેનતનો પરિચય થાય છે. પીંછીંથી આટલું ઝીણું ઝીણું કામ થઈ શકે માની શકાય એવી વાત છે.

કાગળ ઉપર એક્રીલિક રંગોનું ૨૦” X ૨૦ના ચિત્રના રંગો કેટલા મોહક છે. વૃક્ષની પાછળથી ડોકિયાં કરતા ચંદ્રની ચાંદનીમાં ગીતોના સૂરો છેડતી યુવતીઓના વસ્ત્રોની બારીકાઈ, ઘરેણાંની નજાકત, એમના મુખભાવ અને પગ પાસે રહેલા પ્રતિકો દ્વારા કલાકાર કંઈક કહેવા માગે છે.

૨૦ “ X ૨૦નું એક્રીલીક રંગોવાળું ચિત્ર સંગીતમય મન રજૂ કરે છે. કોમળતાથી ધારણ કરેલું વાજીંત્ર, સંગીતના વિચારોમાં ખોવાયેલી મુખમુદ્રાઓ અને કુદરતના સંગીતના પ્રતિક એવા પક્ષીઓ સંપૂર્ણ સંદેશ આપી જાય છે. પ્રસંગ અનુસાર રંગોની પસંદગી, વસ્ત્રોની ભાત વૃક્ષોની તાજગી, દરેક વાતમાં કલાકારની ચીવટ અને મહેનતના દર્શન થાય છે.

પ્રિષાની ચિત્રકળા-૩ (અંતીમ)

૧૫ વર્ષની વયે પ્રિષાએ વોટર કલર અને એક્રીલિક ઉપર હાથ અજમાવ્યો. અહીં એના બે એક્રીલિક ચિત્રો રજૂ કર્યા છે.

અમેરિકામાં ફોલ (પાનખર) ૠતુમાં ઝાડના પાંદડાં અને ખરી પડેલા પાંદડાંથી ઢંકાયલા રસ્તા લાલપીળા અને ભડકીલા રંગોથી ખૂબ નયન રમ્ય લાગે છે. પ્રિષાએ ઝાડના થડને ઘેરા રંગના રાખતી વખતે પણ જમીન ઉપર પડેલા પાંડતાના પરાવર્તિત રંગોની અસર થડના નીચલા ભાગમાં બતાવવાની કોશિશ કરી છે. વહેલી સવારનો નઝારો દોરવાના પ્રયાસ જેવું લાગે છે. પવનની દિશાનો પણ ઇશારો છે.

આ ચિત્રમાં પણ વૃક્ષોના ફોલ કલર્સ દેખાય છે. નદીના વહેણમં પાણીની ગતિ દેખાડવા White waters દેખાડયા છે. દૂર એક જગ્યાએથી પાણી પથ્થરોની પાછળ દાખલ થઈ જવાથી, પથ્થરો વચ્ચેથી પસાર થતા પાણીની ફીણવાળી ગતિ દેખાડી છે. નદી છીછરી છે એમ દેખાડવા વચ્ચે વચ્ચે પથ્થર મૂક્યા છે.

હાઈસ્કૂલના અભ્યાસના દબાણને લીધે, ઉનાળાની રજાઓ સિવાય પ્રિષાને ચિત્રો દોરવાનો સમય મળતો નથી, એટલે એના દોરેલા ચિત્રોની સંખ્યા ઓછી છે, પણ જે કંઈ દોરે છે એ ખૂબ કાળજી રાખીને દોરે છે.

 

પ્રિષાની ચિત્રકળા-૨

આજની પોસ્ટમાં પ્રિષાએ ૧૪ વર્ષની વયે દોરેલા કેટલાક પેન્સીલ અને ચારકોલ ચિત્રો રજૂ કર્યા છે. આ ચિત્રો દોરતાં પહેલા એણે છ અઠવાડિયા માટે ડ્રોઈંગ ક્લાસમાં પધ્ધતિસરનું શિક્ષણ લીધેલું. આ પ્રત્યેક ચિત્ર દોરવા માટે આસરે ચાર કલાકનો સમય લાગ્યો હતો.

આ ચિત્રમાં સૌથી આકર્ષક ઘોડાની આંખો અને એના નસ્કોરા છે. એની કેશવાળીમાં પણ સારી એવી મહેનત પડી હશે.

પૂનમની રાતે ઝાડની ડાળી ઉપર બેઠેલું આ ઘૂવડનું બચ્ચું પણ સરસ ઊઠાવદાર બનાવ્યું છે. અહીં પણ એની આંખો અને પાંખો મહેનત માંગે એવાં છે.

બિલાડીના બચ્ચાંના આ ચિત્રમાં એની મુંછના વાળ, કાન અને ચહેરા ઉપરની રૂંવાટી, અને આંખોનો ભાવ સરસ રીતે રજૂ કર્યા છે.

હમીંગબર્ડના આ ચિત્રમાં બર્ડની સાઈઝ થોડી વાસ્તવિક સાઈઝ કરતાં મોટી થઈ ગઈ છે. મેં જોયેલાં હમીંગબર્ડ ખૂબ નાના દેખાય છે, પણ એની ઉડવાની સ્ટાઈલ બતાવવાનો ઠીક ઠીક પ્રયત્ન કર્યો છે.

સપના જોતી આ કન્યાને સ્કેચમાં કેદ કરવાનો સારો પ્રયત્ન કર્યો છે. એના વાળ, નાક, ભ્રમર અને હોઠ દોરવામાં સારી મહેનત કરી છે.

આવતિ અંતીમ પોસ્ટમાં ૧૫ વરસની વયે દોરેલા બે એક્રીલિક વોટર કલરના ચિત્રો રજૂ કરીશ.

પ્રિષાની ચિત્રકળા-૧

૨૦૦૨ ના એપ્રીલ મહીનામાં એક દિવસ, દરિયાની સપાટીથી એક માઈલ ઊંચા ડુંગર ઉપર વસેલા કોલોરાડો રાજ્યના ડેનવર શહેરમાં મારી ત્રીજી પેઢીનું આગમન થયું. દીકરીનું નામ અમે પ્રિષા રાખ્યું. પ્રિષા એટલે ઈશ્વર તરફથી મળેલી ભેટ.

જન્મ પછી થોડા મહિનામાં જ અમે જોયું કે પ્રિષા ડાબોડી (Left handed) છે. જ્યારે એ ત્રણ વર્ષની હતી ત્યારે એક દીવસ મેં જોયું તો એણે પોતાની મેજીક સ્લેટમાં નીચેનું ચેત્ર દોરેલું.

મેં એને પૂછ્યું આ શું છે? તેણે જવાબ આપ્યો BUG.

ત્યાર પછી આસરે બે વર્ષ રહીને, એક દિવસ એણે ફેલ્ટ પેનથી પોતાના જમણા હાથમાં મિકીમાઉસનું ચિત્ર દોર્યું. (પ્રિષા ડાબોડી છે). એ ચિત્ર નીચે આપ્યું છે.

(પ્રિષાની કળા જોઈ ખુશ થતાં દાદી)

જ્યારે પ્રિષા આઠ વર્ષની હતી ત્યારે કેલિફોર્નિયાના Bay Area ના બાળકો માટે એક સંસ્થાએ ચિત્રકળા હરીફાઈ યોજેલી. એમાં પ્રિષાએ આઠ થી દસ વર્ષના બાળકો માટેન ગ્રુપમાં ભાગ લીધેલો. વિષય હતો Memory Drawing. આ હરીફાઈમાં પ્રિષાને બીજું ઈનામ મળેલું. ઈનામી ચિત્ર નીચે આપ્યું છે.

આ Memory ચિત્રમાં પ્રિષાએ કલ્પના કરી છે કે એ એની નાની બહેન ગીતી સાથે સોફા ઉપર બેસી Sony T.V. જુવે છે. (ટી.વી. ઉપર sony લખ્યું છે.) સ્ક્રીન ઉપર એક્વેરિયમનું ચિત્ર બતાવ્યું છે. બાજુમાં પ્રોગ્રામ ગાઈડ રાખેલી દેખાય છે. વચ્ચેની ટીપોય ઉપર ફ્લાવરવાઝ પણ મૂક્યું છે. સોફા ઉપર નાની બહેન સાથે છે એ દર્શાવવા માથાં નાના-મોટાં રાખ્યાં છે. રૂમમાં એનાં રમકડાં, અને ગ્રોસરીનું લીસ્ટ બનાવતી મમ્મી પણ છે. ટી.વી.ની બાજુની બારીમાંથી બેકયાર્ડના ઝાડ દેખાય છે. કેટલું બધું યાદ કરીને ચિત્ર બનાવ્યું છે. આ ચિત્ર માટે એને હરિફાઈમાં બીજું ઈનામ મળ્યું હતું.

(મુલાકાતીઓને પોતાનું ચિત્ર સમજાવવા ઉભી રહેલી પ્રિષા)

(જીતેલી ટ્રોફી સાથે પ્રિષા)

આવતી પોસ્ટમાં પ્રિષાના ૧૪ વર્ષની વયે દોરેલા પેન્સીલ અને ચારકોલ ચિત્રો.

દિલીપ પરીખની ચિત્રકળા-૭ (અંતીમ)

                                       નદી કીનારે

આ ચિત્રમાં ડુંગરોની વચ્ચેથી વહેતી નદીમાં નીલા આકાશનું પડતું પ્રતિબિંબ, પાણી ભરવા નીકળેલી પનિહારીઓ સાથે કપડાં ધોવા નીકળેલી સ્ત્રીને દર્શાવીને ચિત્રકારે ગામ માટે નદીનું મહત્વ સમજાવ્યું છે. ચિત્રમાં વિષયને અનુરૂપ રંગો, પાણિયારીઓના વસ્ત્રોની વિગત અને સ્ત્રીઓની સુંદરતાએ મારૂં ખાસ ધ્યાન ખેંચ્યું છે.

આ સાથે અહીં શ્રી દિલીપ પરીખની ચિત્રકળાની હારમાળા સમાપ્ત થાય છે. આપ સૌને ચિત્રો અને ફોટોગ્રાફ્સ મોક્લવા આમંત્રણ છે.

દિલીપ પરીખની ચિત્રકળા-૬

                                 મેઘદૂત

अषाढस्य प्रथम दिवसे’ શબ્દ વિચારીએ કે તરત ‘મેઘદૂત’નું સ્મરણ થઈ આવે. મહાકવિ કાલિદાસે રચેલું એક અપ્રતિમ કાવ્ય કે જેના વિશે કોઈ પણ શબ્દો ઓછા પડે. ‘મેઘદૂત’ એ મંદાક્રાન્તા છંદમાં રચાયેલું વિરહશૃંગારનું મર્મસ્પર્શી કાવ્ય છે. આ ચિત્રમાં દિલીપભાઈએ કાલિદાસની કલ્પનાને મૂર્ત સ્વરૂપ આપ્યું છે. મેધમાં છુપાયલા સંદેશને એમણે ઉજાગર કરી દીધો છે. એ સંદેશની રાહ જોતી મુગ્ધાઓના મુખભાવ ઈંતેજારી દર્શાવે છે.

દિલીપ પરીખની ચિત્રકળા-૫

                સત્યમ, શિવમ, સુન્દરમ

જેમ નૃત્યમાં સત્યમ, શિવમ, સુન્દરમ સમાયલા છે, તેમ સંગીતમાં પણ વધારે સુક્ષ્મરૂપે સમાયલા છે. સંગીત પોતે જ સત છે, કલ્યાણકારી છે અને સુન્દરતાની માફક સંગીત પણ મનને ગમે છે, એટલે એ પોતે જ સુન્દરમ છે. દિલીપભાઈને બ્રહ્માન્ડ, નૃત્ય, સંગીત, દરેકમાં ઓમના દર્શન થાય છે. “ઓમ”નો નાદ પોતે જ સંગીત છે, એટલે “ઓમ” અને સંગીત જુદા નથી. ચિત્રમાં સંગીત સમસ્ત બ્રહ્માન્ડમાં “ઓમ” ના નાદથી કેવું ફેલાઈ જાય છે, એ ચિત્રકારે સરસ રીતે દર્શાવ્યું છે.