Indians for Collective Action (ICA) નો સુવર્ણજયંતિ મહોત્સવ (અહેવાલ-પી. કે. દાવડા)

Indians for Collective Action (ICA) નો સુવર્ણજયંતિ મહોત્સવ

આજથી ૫૦ વર્ષ પહેલા, અમેરિકાના કેલિફોર્નિયા રાજ્યના Bay Area સ્થિત સ્વ. મહેન્દ્ર મહેતા અને બીજા ૧૦ ભારતીયોએ મળીને માદરે વતન માટે અમેરિકામાં રહીને કંઈક કરવાનું વિચાર્યું. વિચારે સંસ્થાનું સ્વરૂપ લીધું. ૫૦ વર્ષમાં એક કરોડ ડોલર જેટલી રકમ દાનમાં એકઠી કરી અને ભારતના જરૂરરતમંદ લોકોને અનેક વિધ સેવાઓના રૂપમાં ઉપલબ્ધ કરાવી. સંસ્થાએ પોતાના સેવાકાર્યને ૫૦ વરસ પુરા થવાના પ્રસંગને ધામધૂમથી ઉજવવાનું નક્કી કર્યું, અને એની આગેવાની Bay Area સ્થિત શ્રી કીરિટભાઈ શાહને સોંપવામાં આવી. મહિનાઓ સુધી તૈયારીઓ કરી, આખરે ૨૦ મી ઓકટોબરે દિવસ આવી પહોંચ્યો.

કેલિફોર્નિયાના સાન્તાક્લેરાના કનવેન્સન સેંટરની વિશાળ સગવડમાં કાર્યક્રમ યોજવામાં આવ્યો. સવારના ૧૧૩૦ વાગે લોકોએ આવવાનું શરૂ કર્યું. જે લોકોએ અગાઉથી રજીસ્ટર કરેલું તેમના ગળામાં પહેરી શકાય એવા ID Card તૈયાર હતા. અંદર દાખલ થતાં અલગ અલગ ૨૫ જેટલા NGO ના સ્ટોલ્સ હતા, જેમાં સ્વયંસેવકો પોતાના NGO ના કાર્યક્ષેત્રની માહિતી અને એને લગતું સાહિત્ય આપતા હતા.

બપોરે ૦૦ વાગે મુખ્ય વક્તા શ્રી ભરત વાટવાનીનું પ્રવચન શરૂ થયું. શ્રી વાટવાનીને ૨૦૧૮ નું રમન મેગસેસે પુરસ્કારથી નવાજવામાં આવ્યા છે.

ત્યાર બાદ છેક સાંજના ૩૦ વાગ્યા સુધી, કોનફરન્સ માટે સુસજ્જ અલગ અલગ ચાર હોલમાં અલગ અલગ વિષય ઉપર સેમીનાર યોજવામાં આવ્યા હતા. સેમીનારમાં મુખ્યત્વે પર્યાવરણ, યુવાશક્તિ, તંદુરસ્તી, સ્ત્રીઓના પ્રશ્નો જેવા વિષય ઉપર નિષ્ણાતોના પ્રવચનો અને પ્રશ્નઉત્તર રાખવામાં આવ્યા હતા.

૩૦ થી ૩૦ સુધી એક બીજાને મળવા માટે સમય આપવામાં આવ્યો હતો. ૩૦ થી ૩૦ વચ્ચે ડો. ભરત વાટવાણી (Shradha Rehabilitation Foundation), શ્રી અજય શાહ અને શ્રીમતિ લતા ક્રીષ્ણન ( American Indian Foundation), ડો. ગિરીશ કુલકર્ણી (સ્નેહાલય) અને શ્રી નગીનભાઈ જગડા (અર્પણ ફાઉન્ડેશન) ચાર જાણીતા સમાજ સેવકો નું સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું. અંતમાં ભવ્ય ભોજન સમારંભ સાથે ઉત્સવની સમાપ્તિ થઈ હતી.

સમગ્ર કાર્યક્રમનું આયોજન Fail Safe પધ્ધતિથી કરવામાં આવ્યું હોવાથી, કાર્યક્રમને સંપૂર્ણ સફળતા મળી હતી.

પી. કે. દાવડા

Advertisements

જિંદગીની કિતાબ (સુનીલ શાસ્ત્રી)

જિંદગીની કિતાબ

મારા પિતા સમગ્ર વિશ્વમાં શાસ્ત્રીજીના નામે જાણીતા હતા પણ ઘરમાં અમે બધા એમને ‘બાબુજી’કહેતા હતા. આ સંબોધન ધીરે ધીરે ઘરના નોકર-ચાકર અને અન્ય કર્મચારીઓની જીભે ચડી ગયું અને આ રીતે ખૂબ નજીકના લોકો પણ તેમને બાબુજી જ કહેતા. આમ તો બાબુજીએ વ્યક્તિગત રીતે ગીતાના ‘યો ન હ્રષ્યતિ ન દ્વેષ્ટિ ન શોચતિ ન કાંક્ષતિ, શુભાશુભ પરિત્યાગી…’ના આદર્શને ચરિતાર્થ કર્યો હતો. એટલે તેમના મને સંબોધનનું કંઈ ખાસ મહત્ત્વ નહોતું. ગીતાના શ્લોક અનુસાર તેઓ નિષ્કામ કર્મચારી હતા, પણ એવા કર્મયોગી કે જે આયોજનબદ્ધ સુચિંતિત કર્મના અનુયાયી હતા. તેમને કર્મના ઢોલ પીટવા કરતાં તેને અમલમં મૂકવું ગમતું હતું.

દહેજમાં ફક્ત ચરખો—

બાબુજી સામાજિક કુરિવાજોના કટ્ટર વિરોધી હતા.નકામા રિવાજોનો મોઢેથી બોલીને વિરોધ કરવો એક બાબત છે અને એ કુપ્રથાઓનો  વિરોધ જીવનમાં વણી લેવો એ ખરેખર મુશ્કેલ કામ છે. બાબુજીના લગ્ન થયા એ સમયે દહેજ પ્રથા ખૂબ જોરમાં હતી. ઉત્તર પ્રદેશના પૂર્વ વિસ્તારોની પરિસ્થિતિ લોકોને ખબર છે અને આ પ્રથાનો વિરોધ એ જમાનામાં કરવો એ કેટલું કપરું કામ હતું ! બાબુજીએ તેમનાં લગ્ન પહેલાં જે શરત મૂકી હતી તે તેમના આદર્શનું ઉત્તમ પ્રતીક છે. બાબુજીએ કહ્યું ‘લગ્નની ભેટ તરીકે મને ફક્ત ચરખો આપવાના હો તો એ શરતે જ હું લગ્ન કરું.’ દહેજમાં ચરખો લેવાની વાત તો બરાબર પણ ફક્ત એક ચરખો આપીને કેટલાક જરૂરી ‘શુકન ’(જે નવપરિણિત વરવધૂના કલ્યાણ-મંગળને લગતા હતા) ન આપવાની જીદ કોઈને સમજાતી નહોતી. બધાએ તેમને સમજાવવાના બહુ પ્રયત્નો કર્યા પણ બાબુજી જે વાતને અયોગ્ય ગણતા હતા એવી વાત તેઓ ક્યારેય માનતા નહોતા. છેવટે વરરાજાની જીત થઈ અને અમારી અમ્મા દહેજમાં એક ચરખો લઈને અમારા ઘરે આવી. આજથી દાયકાઓ પહેલાં બાબુજીએ પુરવાર કરી દીધું હતું કે કંઈ પણ કહેવા કરતાં કરવું જરૂરી છે.

અક્ષતને અક્ષત જ રહેવા દઈએ:

બાબુજીના વડાપ્રધાન તરીકેના કાર્યકાળમાં કેટલાક કુદરતી કારણોસર કેરળમાં ચોખાની અછત ઊભી થઈ. તેનો પુરવઠો પૂરું પાડવાનું કામ અઘરું હતું એ આખા દેશને ખબર હતી. બાબુજીના આદરણીય સહયોગીઓ પ્રયત્નો કરતા જ હતા, તેઓ પોતેપણ શું કરવું એ અંગેના વિચારોમાં ખોવાયેલા રહેતા. ચોખા એ કેરળવાસીઓનું મુખ્ય ભોજન હોવાથી તેની તંગીથી બાબુજી દુ:ખી થતા હતા. બીજી બાજુ બાબુજી એમ કહેતા હતા કે ચોખાની અછતને લીધે કેરળના એક પણ ભાઈ—બહેનને ભૂખ્યા નહીં રાખીએ. પ્રજાહિતના આવા ચિંતનનો પ્રથમ પ્રભાવ અમારા કુટુંબની રસોઈ પર પડ્યો. બીજા લોકોને અપીલ કરતાં પહેલાં તેમણે ઘરમાં આદેશ આપ્યો, ‘જ્યાં સુધી કેરળમાં ચોખાનો પૂરતો પુરવઠો પૂરો પાડવામાં નહીં આવે  ત્યાં સુધી આપણે બધા ભાત નહીં ખાઈએ. ચોખાનો ઉપયોગ પૂજામાં અક્ષતના નામે કરાય છે. તેને અક્ષત જ રહેવા દઈએ.’ આ આદેશની સૌથી વધુ અસર આદરણીય હરિભાઈ  અને મારી ઉપર પડી, કેમ કે અમે બંને પરિવારમાં ‘ભાતિયા’ગણાતા. એટલે કે ભોજનમાં અમને ભાત તો જોઈએ જ. બાબુજીના ભાત ન ખાવાના આદેશને કારણે અમને તકલીફ તો પડી પણ બાબુજીની સમજાવવાની વિશ્વવિખ્યાત રીત અમને સંતોષ આપતી. આને પશ્ચિમના પત્રકારોએ અનોખી સાદગી કહી છે. મહિનાઓ સુધી અમે ચોખા વગર ચલાવ્યું. આ અનુભવે અમને રાષ્ટ્રીય તકલીફોને અનુભવવાનું અને તેના ઉકેલ માટે કંઈ કરી છૂટવાનો પાઠ ભણાવ્યો.શાસ્ત્રી પરિવારની દરેક વ્યક્તિએ આવા અનેક અનુભવો પરથી ધડો લીધો કે આદર્શને આદત બનાવવી, તેને માત્ર પુસ્તકિયો ઉદ્દેશ ન રહેવા દેવો.

કૃષિ  વડાપ્રધાન:

બાબુજીનું શરૂઆતનું જીવન  અનેક અનુભવો ની વચ્ચે વીત્યું હતું એ તો બધાને ખબર છે. તેઓ થોડા સમજણા થયા ત્યારે તેમણે દેશની આઝાદીની ચળવળમાં સક્રિય રીતે ભાગ લીધો હતો. તેમની જીવનચર્યાનો દરેક દિવસ અને પ્રત્યેક પળ દેશને માટે હતાં. બાબુજી વડાપ્રધાન બન્યા પછી પણ ખેડૂત રહ્યા. આખું જગત જાણે છે કે બાબુજી દેશમાં કુદરતી આફતને કારણે સર્જાયેલી અન્નની આયાત કરવા માગતા હતા પણ રાષ્ટ્રીય નીતિઓમાં ફેરફાર કરીને નહીં. તેમની દૃષ્ટિએ અન્નની કિંમત રૂપિયો હતી,રાષ્ટ્રની આહ્વાન કર્યું કે ભૂમિના કણ કણ પર અનાજનું ઉત્પાદન કરવામાં આવે જેથી કરીને આપણે અનાજ માટેના પુરવઠામાં કોઈ કસર ન રાખીએ. આહ્વાન આપીને બીજા લોકો પાસે આનો અમલ કરાવતા પહેલાં વડાપ્રધાનના નિવાસસ્થાને રાતોરાત મખમલી અને સુંદર લૉન અને સુગંધીદાર પુષ્પો દૂર કરી દેવામાં આવ્યા. એના બદલે એ જગ્યાએ બનેલાં ખેતરોમાં સમય મળ્યે બાબુજી પોતે શારિરીક શ્રમ કરતા હતા. ઈતિહાસના અંધારિયા માર્ગોમાં આ હકીકત ઉજાસનું એક કિરણ બની રહેશે કે ભારતના રાષ્ટ્રપતિ તત્ત્વચિંતક હતા ત્યારે ભારતના વડાપ્રધાન એક ખેડૂત બન્યા.

ICA (Indians for Collective Action) ની અર્ધી સદીની યાત્રા (પી. કે. દાવડા)

ICA (Indians for Collective Action) ની અર્ધી સદીની યાત્રા

૧૯૬૮ માં ભારતમાંથી ઉચ્ચ શિક્ષણ માટે કેલિફોર્નિયાના Bay Area ની યુનિવર્સીટીઓમાં આવેલા મહેન્દ્ર મહેતા અને અન્ય વિદ્યાર્થીઓના મનમાં એક પવિત્ર  વિચારે જન્મ લીધો. એમણે વિચાર્યું કે સમૃધ્ધ દેશમાં કર્મ કરી આપણે તો સમૃધ્ધ થઈશું, પણ આપણા મૂળ વતનમાં કરોડો લોકો જીવનની પ્રાથમિક જરૂરિયાતોથી પણ વંચિત છે, એમનું શું? બસ એક માત્ર વિચારમાંથી ICA ની સ્થાપના થઈ.

આજે ૫૦ વર્ષ પછી, સંસ્થાએ ૫૦ વર્ષમાં કરેલા કાર્યો જોઈને કોઈપણ વ્યક્તિ મોઢાંમાં આંગળા નાખી જશે. ૫૦ વર્ષમાં ICA દ્વારા એક કરોડથી વધારે ડોલર, અમેરિકામાંથી એકઠાં કરી, ભારતમાં ICA દ્વારા પસંદ કરેલી ૩૦૦ જેટલી સેવાભાવી સંસ્થાઓ દ્વારા, અલગ અલગ પ્રવૃતિઓ માટે માટે મોકલવામાં આવ્યા. આપણે સંસ્થાનો તબ્બકાવાર વિકાસ જોઈએ.

પ્રથમ તબ્બકામાં થોડા સભ્યોએ ભારતમાં પાછા જઈ સંસ્થાના કાર્યક્રમને અંજામ આપવાની તૈયારી દર્શવી. ડો. રવિ ચોપરા, એસ. આર. હીરેમથ અને મધુકર દેશપાંડી ભારતમાં પોતાના NGO સ્થાપી કાર્યોની શરૂઆત કરી. અમેરિકામાં એકઠા કરેલા પૈસા NGO ને મોકલવામાં આવ્યા.

૨૫ વર્ષના પરિશ્રમ બાદ સંસ્થાએ બીજા તબક્કામાં પ્રવેશ કર્યો. રાજ મશરૂવાલા અને અભય ભુષણ જેવા શક્તિશાળી માણસો સંસ્થા સાથે જોડાયા. સંસ્થાએ નવા ઉત્સાહથી ભારત અને અમેરિકામાં નવા કાર્યક્રમો શરૂ કર્યા. અમેરિકામાંઆશાઅને “FFE” Foundation For Excellence જેવી સંસ્થાઓ સ્થાપવામાં મદદ કરી. સાથે સાથે સંસ્થાએ ભારતમાં અને અમેરિકામાં સક્રીય કાર્યકરોને સન્માનવાનું શરૂ કર્યું. સિવાય AIF Fellows program અને ICA Women’s leadership program વગેરે શરૂ કર્યા. છેલ્લા ૫૦ વર્ષમાં ૩૨૫ થી વધારે સામાજીક કાર્યક્રમોને સફળતા પૂર્વક અંજામ આપવામાં આવ્યો.

હવે સંસ્થાનો ત્રીજો તબ્બકો શરૂ થવાની તૈયારી ચાલી રહી છે. તબ્બકામાં Bay Area ના સમૃધ્ધ ભારતીય લોકોને જોડવામાં આવશે અને સંસ્થાના કાર્યક્રમોમાં મોટો બદલાવ લાવવામાં મદદ કરશે. ફંડ એકઠું કરવાની પ્રવૃતિને વધારે વેગીલી બનાવવામાં આવશે. આને સફળ બનાવવા સમૃધ્ધ લોકોને સામાજીક કાર્યોમાં લોકો કેવી રીતે સક્રીય ફાળો આપી શકે એનો સ્પષ્ટ ખ્યાલ આપવામાં આવશે.

ત્રીજા તબ્બકાની શરૂઆત અને ૫૦ મા વર્ષની ઉજવણીના એક ભાગ રૂપે ૨૦ મી ઓકટોબર, ૨૦૧૮ ના Santa Clara Convention Center માં એક ભવ્ય કાર્યક્રમ યોજવામાં આવ્યો છે. કાર્યક્રમમાં ડો. ભરત વાટવાની (મેગ્સેસે એવોર્ડી) અને અન્ય આંતરરાષ્ટ્રીય ખ્યાતિ પામેલા વક્તાઓના સંબોધન, અને ICA ના કામોની વિગતવાર જાણકારી આપવામાં આવશે. પ્રસંગે કેટલાક સામાજીક કાર્યકર્તાઓનું સન્માન કરવામાં આવશે.

સંસ્થા અંગે વધારે માહિતી શ્રી કિરીટ શાહ (+1 510 861 4080) પાસેથી મળી શકશે. શ્રી કિરીટ શાહ, ૫૦ મા વર્ષની ઉજવણી માટેની સમીતિના પ્રમુખ છે.

પી. કે. દાવડા

આંગણાંની રચના (Format) (પી. કે. દાવડા)

આંગણાંની રચના (Format)

દાવડાનું આંગણુંની રચના મોટાભાગના બ્લોગ્સ કરતાં અલગ છે. આંગણુંમાં સોમવારથી રવિવાર એમ સાતેય દિવસ PST સમય અનુસાર રોજ સવારના ૩૦ વાગે એક નવી પોસ્ટ મૂકવામાં આવે છે. બુધવારે માત્ર લલિતકળાને લગતી પોસ્ટ મૂકાય છે. બાકીના દિવસ સાહિત્યને લગતી પોસ્ટ મૂકાય છે. મંગળવારે મેનુમાંઉજાણીના નામ હેઠળ, અલગ અલગ સર્જકોની એક કૃતિ મૂકવામાં આવે છે. બાકીના દિવસ એટલે કે સોમવાર, ગુરૂવાર, શુક્રવાર, શનિવાર અને રવિવાર અગાઉથી નક્કી કરીને એક જ સર્જકની લાગલગાટે ૧૩ અઠવાડિયા સુધી એક એક કૃતિ મૂકાય છે. વરસના ૫૨ અઠવાડિયાના હિસાબે, ત્રણ મહિનાના ૧૩ અઠવાડિયા થાય. arrangement પાછળની વિચારધારા એવી છે કે કોઈપણ સર્જકની રચનાઓનો તાગ કાઢવા Sample size મોટી હોવી જોઈએ. એક કે બે કૃતિ ઉપરથી લેખકની આગવી વિશેષતા સમજાય.

આંગણું સાહિત્યકારોને અને કલાકારોને એક platform ઉપલબ્ધ કરાવે છે. સાહિત્યકારો અને કલાકારો આંગણાંને સમૃધ્ધ કરે છે. મળી રહેલી માહિતિ મુજબ, આંગણાંના નિયમિત મુલાકાતીઓમાં મોટા ગજાના કલાકારો અને સાહિત્યકારોનો સમાવેશ થાય છે.

આંગણાંનું પ્રકાશન સરળ રીતે ચાલે એટલા માટે થોડા નિયમો બનાવવામાં આવ્યા છે. “ઉજાણીવિભાગ માટે તમારી single કૃતિ, word format માં અને Unicode font” માં તમે સંપાદકને મેઈલ દ્વારા મોકલી શકો છો. કૃતિ જ્યારે આંગણાંમાં પ્રગટ થાય ત્યારે સર્જકને એની જાણ કરવામાં આવશે. ૧૩ અઠવાડિયા ચાલે એવી લેખમાળા માટે સંપાદક સાથે મેઈલથી ચર્ચા કરી ગોઠવણ કરી શકાય. હાલમાં ૨૦૧૮ ના અંતસુધીના slots અપાઈ ચૂક્યા છે. ૨૦૧૯ માટે પણ થોડા સર્જકો સાથે વાતચીત ચાલે છે. કૃતિઓ પણ word format અને Unicode font માં સ્વીકારવામાં આવશે. ચિત્રો electronic format માં JPG કે PNG હોય તો સગવડ ભર્યું રહે છે.

આંગણુંમાં મુકાતી કૃતિઓની યોગ્યતા માટે શ્રી બાબુ સુથાર અને શ્રીમતિ જયશ્રી વિનુ મરચંટની સલાહ લેવામાં આવે છે.

આંગણાંની હાલની Format માં મર્યાદિત સંખ્યામાં સર્જકો અને એમના સર્જનોને સમાવી શકાય છે. એનો અર્થ એવો નથી કે અન્ય સર્જકોની કૃતિઓ યોગ્ય નથી. સમય જતાં આંગણુંની Format બદલીને વધારે સર્જકોનો સમાવેશ કરવાની યોજના ઉપર વિચારણા ચાલુ છે.

આપ સૌને Platform નો લાભ લેવા આમંત્રણ છે.

પી. કે. દાવડા (સંપાદક)

pkdavda@gmail.com

EDU-GIRLS એક સેવાભાવી સંસ્થા (પી. કે. દાવડા)

Edu-Girls

અમેરિકા આખું વસાહતીયોનો બનેલો દેશ છે. વિશાળ ભૂખંડ, અખૂટ ખનીજસંપત્તિ, ઘટાટોપ જંગલમાંથી ઉપલબ્ધ સારી જાતનું લાકડું જેવી કુદરતી સંપત્તિથી આકર્ષાઈને દુનિયાના લગભગ બધ દેશોમાંથી આવીને લોકોએ અમેરિકાને પોતાનો દેશ માન્યો છે. અંદાજે ૩૦ લાખ ભારતીયોનો પણ આમાં સમાવેશ થાય છે

લોકો પોતાના વડવાઓનું વતન છોડીને અમેરિકા આવ્યા બાદ પણ વતનને ભૂલી શકતા નથી. અમેરિકામાં સમૃધ્ધ થયા બાદ એમને વતન માટે કંઈક કરી છૂટવાની ઇચ્છા થાય છે. આજે અહીં ભારાતીયો દ્વારા ભારત માટે કામ કરતતી આવી ૧૦૦ થી વધારે સંસ્થાઓ છે. Edu-Girls એમાંની એક સંસ્થા છે.

સંસ્થાનો ધ્યેય, ભારતમાં અતિશય ગરીબ કુટુંબની નાની બાળાઓને શિક્ષિત કરી, યોગ્ય કામે લગડવાનું છે, કે જેથી એમની બાકીની જીંદગી અને એમના પછીની પેઢીની જીંદજીમાં સુધારો આવે.

યોજના મુજબ અતિ ગરીબ વસ્તીમાંથી કન્યાઓની પસંદગી કરવામાં આવે છે. એમને પ્રાથમિક શાળાના શિક્ષણથી શરૂ કરીને કોલેજનું શિક્ષણ કે વ્યવસાયિક શિક્ષણ મળે અને ત્યાર બાદ એમને નોકરી મળે ત્યાં સુધી પ્રત્યેક કન્યાને monitor કરવામાં આવે છે. આવી ગરીબ તપકાની બાળાઓ અન્ય બાળાઓની જેમ પાંચ કલાકની શાળામાં જઈ શકે, કારણ કે એમને ઘરની ઘણી બધી જવાબદારી સંભાળવાની હોય છે, દા.. જાહેર નળ ઉપરથી પાણી ભરી લાવવું, કપડાં ધોવા, વગેરે વગેરે. આના ઉકેલ તરીકે સંસ્થા દ્વારા ચલાવાતી શાળામાં રોજના શિક્ષણના કલાક ઘટાડી, વરસના શિક્ષણના દિવસો (વેકેશન વગેરે ટુંકાવીને) વધારવામાં આવે છે. પ્રત્યેક બાળાની પ્રગતિની થોડા થોડા સમયે નોંધ લેવામાં આવે છે.

હાલમાં આવી એક શાળા જયપુરમાં ચાલે છે, જેમાં ૬૫૦ બાળાઓને સંસ્થાનો લાબ મળે છે. બીજી શાળા બેંગલોરમાં છે, જેમાં ૧૧૦ બાળાઓ છે. એક બાળાની પાછળ એક વર્ષમાં ૨૫૦ ડોલરનો ખર્ચ આવે છે, જેમાં શિક્ષર, સારવાર, સ્કૂલબસ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. જો કોઈ એક કે વધારે બાળાઓ માટે એક કે વધારે વર્ષ માટે મદદ કરવા ઈચ્છતા હોય તો સંસ્થાનો સંપર્ક વેબ સાઈટ ઉપર કરી શકે છે. તમે adopt કરેલી કન્યાનો પ્રોગ્રેસ રીપોર્ટ તમને નિયમિત મોકલવામાં આવશે. તમે બાળાના સંપર્કમાં રહી શકો છો. તમે શાળાની મુલાકાત લઈ શકો છો. સંસ્થાને આપેલી રકમ ઉપર નિયમ અનુસાર ટેક્ષમાં વળતર મળી શકે છે.

San Francisco Chapter મારા મિત્ર સતિશ રાવલ સંભાળે છે. એમનું E-mail ID :

ravalsatish@hotmail.com છે. એમની પાસેથી પણ જરૂરી માહિતી મળી શકે છે.

યોગઃ કર્મસુ કૌશલમ (પી. કે. દાવડા)

યોગઃ કર્મસુ કૌશલમ

ભગવાને ગીતામાં કર્મયોગ અનેક રીતે સમજાવ્યો છે. સૌથી સરળ વાત એમણે બીજા અધ્યાયના ૫૦મા શ્ર્લોકમાં કહી છે.

યોગઃ કર્મસુ કૌશલમકહીને સમજાવ્યું છે.

અનેક લોકોએ શબ્દોના અનેક અર્થ કર્યા છે. મારી સમજ અનુસાર ભગવાને તો માત્ર એટલું કહ્યું કેકુશળતાથી કરેલું કર્મ એટલે યોગ”. એટલે કર્મયોગમાં કર્મ શબ્દનો બે વાર સમાવેશ થઈ જાય છે. ગીતાના શ્ર્લોકોમાં ક્યાંયે કર્મયોગ શબ્દનો ઉપયોગ થયો નથી. શબ્દ માત્ર શ્ર્લોકોના શીર્ષકમાં વાપરવામાં આવ્યો છે. કદાચ એટલા માટે વપરાયો છે, કે બધા કર્મ, યોગ નથી થતા, કુશળતાથી કર્મ કરો તો યોગ થાય છે, એમ સ્પષ્ટ પણે સમજાય.

હવે કર્મમાં કઈ કુશળતા વાપરીયે તો યોગ થાય? ભગવાને તો બહુ સ્પષ્ટતા કરી છે કે જે કર્મમાં તમારી તૃષ્ણા, લાલચ, ફળ માટેની શરત વગેરે સંકળાયલા હોય કર્મને કુશળ કર્મ કહેવાય. આવું શા માટે? આવું એટલા માટે કે તમારી તૃષ્ણા, લાલચ, ફળની આશામાં નિષ્ફળતા મળે તો તમે દુખી દુખી થઈ જાવ છો. દુખી થવામાં કઈ કુશળતા છે. કુશળતા તો દુખથી દૂર રહેવામાં છે.

વાત બીજી રીતે કહું. જો તમને કર્મ કરતી વખતે ઇચ્છિત ફળ મળે તો ત્યાર બાદ ફળ પ્રત્યે મોહ ઉત્પન્ન થવાનો સંભવ રહે છે. તમને ફળની ખરેખર બીજીવાર જરૂર હોય તો પણ મોહને લીધે તમે ફળ મેળવવા બિન જરૂરી કર્મ કરો છો. વાસના છે. ઇન્દ્રીયોને પોત પોતાની જરૂરત છે એની ના નહીં. પણ જરૂરત મટીને વાસનાનું સ્વરૂપ લઈ લે તો હાની કારક છે, કારણ કે વાસના ભાન ભૂલાવે છે.

એટલે કદાચ ભગવાન શ્ર્લોકમાં કૌશલ કર્મ એટલે, ફળની ઈચ્છા રાખ્યા વિનાનું કર્મ એમ સમજાવ્યું છે.

કૈ કૈ અને મંથરા રામાયણના બે સકારાત્મક પાત્રો (પી. કે. દાવડા)

કૈ કૈ અને મંથરા રામાયણના બે સકારાત્મક પાત્રો

મોટાભાગના લોકો કૈ કૈ અને મંથરાને રામયણના વિલનના રૂપમાં જૂએ છે. હકીકત એનાથી વિપરીત છે.

મંથરાને રામ ખૂબ ગમતા હતા, એને તો મનમાં રામની પત્ની થવાની ઇચ્છા થતી હતી. રામ આ જાણતા હતા. એમણે મંથરાને વચન આપેલું કે આ જન્મમાં હું મર્યાદા પુરૂષોત્તમ છું, એટલે માત્ર સીતા જ એકમાત્ર મારી પત્ની રહેશે. આવતા જનમમાં પણ તું દાસી હોઈશ, ત્યારે હું તારો સ્વીકાર કરીશ. કૄષ્ણ અવતારમાં મંથરા કંસની દાસી કુબજા બની હતી, ત્યારે કૃષ્ણે એનો પત્ની તરીકે સ્વીકાર કર્યો હતો.

કૈ કૈ જાણતી હતી કે રામ એ વિષ્ણુનો અવતાર છે અને ધરતી ઉપર અમુક કાર્ય કરવા આવ્યા છે. દશરથ કે કૌશલ્યા આ જાણતા ન હોવાથી, રામને એ અયોધ્યાના રાજકાજમાં ઉલ્જાવી રાખત, અને રામને પોતાનું કાર્ય કરવામાં મોડું થાત. યુવાન રામ પહેલા પોતાનું નિર્ધારિત કાર્ય પુરૂં કરી અને પછી અયોધ્યાની ગાદી સંભાળે તો સારૂં એવી શુભ ભાવનાથી પ્રેરાઈને કૈ કૈ એ પોતાને મળેલા બે અમૂલ્ય વચન વેડફી દીધા અને બદનામી વહોરી લીધી. મંથરાને પણ લાગ્યું કે રામના આ અવતારનું કામ પુરૂં થાય તો બીજા અવતારમાં એ એમની પત્ની બની શકે.

આમ આ બન્ને સ્ત્રીઓની ભાવના સાત્વિક હતી. એક સારા કામ માટે એમણે બદનામી વહોરી લીધી.

-પી. કે. દાવડા

સાહિત્ય અને સંગીતના ઉપાસકને સ્મર્ણાંજલી (પી. કે. દાવડા)

(અક્ષરનાદમાંથી સાભાર)

શ્રી મહેન્દ્ર મહેતાને સ્મરણાંજલી – પી. કે. દાવડા

19 Sep, 2018

મહેન્દ્રભાઈનો જન્મ ૧૯૪૧ માં ભાવનગરમાં એક શિક્ષણ પ્રેમી કુટુંબમાં થયો હતો. મહેન્દ્રભાઈના પિતા ઈલેક્ટ્રીકલ-મિકેનીકલ એંજીનીઅર હતા. પોતે ઉચ્ચ શિક્ષણ મેળવેલું હોવાથી સ્વભાવિક રીતે પોતાના બાળકોને ઉચ્ચ શિક્ષણ આપવા માટે શક્ય તે બધું જ કર્યું.

મહેન્દ્રભાઈનો શાળાનો અભ્યાસ મહદ અંશે ભાવનગરમાં થયો હતો. ૧૯૫૩ માં એમના પિતાને બોમ્બે પોર્ટ ટ્ર્સ્ટમાં નોકરી મળવાથી, છેલ્લા ત્રણ વર્ષનો અભ્યાસ મુંબઈની શાળામાં થયો. ૧૦મા અને ૧૧મા ધોરણમાં જાણીતા કવિ જગદીશ જોષી એમના ગુજરાતીના શિક્ષક હતા. જગદીશ જોષી એ જમાનામાં સ્ટૅનફોર્ડ યુનિવર્સિટીમાંથી એમ.એની ડીગ્રી લઈ આવેલા, તેમ છતાં ઉચ્ચ હોદ્દાવાળી અનેક નોકરીઓની ઓફર ઠુકરાવીને કુટુંબ દ્વારા ચલાવાતી શાળામાં ગુજરાતી અને અંગ્રેજીના શિક્ષક બની રહ્યા. જગદીશભાઈની મહેન્દ્રભાઈ પર આની જે અસર થઈ એ એમના શબ્દોમાં કહું તો, “જીવન માં પૈસા કે હોદ્દો કરતા નિષ્ઠા વધારે અગત્યના છે એ ઉપદેશથી નહિ પણ પોતાના વર્તનથી જગદીશભાઈએ શીખવ્યું.” મહેન્દ્રભાઈનો સાહિત્ય પ્રેમનો મજબૂત પાયો અહીં નખાયો.

એસ. એસ. સીમાં ઉત્તિર્ણ થઈ, મહેન્દ્રભાઈએ મુંબઈની જયહિંદ કોલેજમાં બે વર્ષ અભ્યાસ કરી ઘણાં ઉચ્ચ માર્કસ સાથે, ૧૯૬૦માં ઈન્ટર સાયન્સ પાસ કર્યું. મુંબઈની ત્રણ પ્રતિષ્ઠિત કોલેજો એટલે V.T.T.I, I.I.T અને U.D.C.T – આમાંથી કોઈપણ એક કોલેજમાં એડમીશન મળે એટલે સમજવું કે એ વિદ્યાર્થી મુંબઈ યુનિવર્સીટીના વિદ્યાર્થીઓમાંથી ટોપ બે ટકામાંથી છે. મહેન્દ્રભાઈને આ ત્રણે કોલેજમાં એડમિશન મળ્યું. મહેન્દ્રભાઈએ I.I.T માં સિવિલ એંજીનીઅરીંગમાં એડમિશન લીધું. ૧૯૬૪માં બી.ટેક (સિવિલ)ની ડીગ્રી મેળવી અને વધારે અભ્યાસ કરવા અમેરિકા જવાની તૈયારી શરૂ કરી. ૧૯૬૪ માં એમને સ્ટૅનફોર્ડ યુનિવર્સિટીમાં અમુક રકમની સ્કોલરશિપ સાથે એડમીશન મળ્યું. અહીં એમણે રેકોર્ડ સમયમાં – માત્ર નવ મહિનામાં એમ.એસ (સ્ટ્રક્ચર) ની ડિગ્રી મેળવી લીધી.

૧૯૬૫ માં મહેન્દ્ર્ભાઈ પાસે એમ.એસની ડીગ્રી અને ખીસ્સામાં માત્ર ૧૪ ડોલર રોકડા હતા. તરત નોકરી ન મળે તો ઘરેથી પૈસા મંગાવવા પડે જે કરવાની એમની ઈચ્છા ન હતી. ૧૪ ડોલરમાં ત્રણ અઠવાડિયા ગુજારો કર્યા બાદ એમણે સધર્ન પેસિફિક રેલ્વેમાં નોકરી મળી. એના બ્રીજ વિભાગમાં આઠ વર્ષ નોકરી કરી પણ પછી ભેદભાવથી નારાજ થઈ આ નોકરીમાંથી રાજીનામું આપ્યું. નોકરી છોડવાના ત્રણ દિવસમાં જ વિશ્વ વિખ્યાત, ભૂકંપ વિજ્ઞાનમાં નિષ્ણાંત John Blume & Associateમાં નોકરી મળી ગઈ. આ કંપનીમાં સાત વર્ષ કામ કર્યું એ દરમ્યાન એમને આ ક્ષેત્રનો શ્રેષ્ઠ અનુભવ મળ્યો, એટલું જ નહિં એમને સ્ટ્રક્ચરલ એન્જીનિયર તરીકે સ્વતંત્ર રીતે કામ કરવાનું લાયસન્સ પણ મળ્યું. ત્યારબાદ એક વર્ષ માટે સાન ફ્રાન્સિસ્કોની એક કંપનીમાં ચીફ એન્જીનિઅર તરીકે કામ કર્યું.

આ દરમ્યાન ૧૯૭૦ માં મહેન્દ્રભાઈના લગ્ન કુટુંબે પસંદ કરેલી મીરાં સાથે થયા. મીરાંબહેન ગુજરાતના ખૂબ જ જાણીતા જસ્ટિસ બાલકૃષ્ણ ત્રિવેદી અને સમાજ સુધારક શાન્તિલાબહેનના પુત્રી હતા. મીરાબહેન એમ. એ, એલ.એલ.બી ઉપરાંત જર્નાલીઝમમાં ડિપ્લોમા થયેલ હતા. એમણે શાસ્ત્રીય સંગીત, કથક અને મણીપુરીના શિક્ષણ ઉપરાંત સાહિત્ય શોખ પણ નાનપણથી જ કેળવેલો. ૧૮ વર્ષની ઉમ્મરમાં જ કેટલીક કવિતાઓ ઉપરાંત “કલાપ્રણય” નામે એક નવલકથા લખી ક. મા. મુનશીના હાથે ઈનામ મેળવેલું. આમ મહેન્દ્રભાઈ અને મીરાબહેનના લગ્ન “રબને બનાઈ જોડી” જેવા સાબિત થયા. મહેન્દ્રભાઇની ત્યારબાદની બધી સામાજીક પ્રવૃત્તિઓમાં મીરાં બેનનો ખૂબ જ મોટો ફાળો હતો.

૧૯૭૨માં એમની એકમાત્ર પુત્રી કલાનો જન્મ થયો. કુટુંબની શિક્ષણ પરંપરા જાળવી રાખીને કલાબહેને પણ અનેક ક્ષેત્રોમાં ઉચ્ચ ડીગ્રીઓ મેળવી.

મહેન્દ્રભાઈએ સાન ફ્રાન્સિસ્કોમાં એક વર્ષ કામ કર્યા બાદ, લોસ એન્જેલેસની એક કંપનીમાં મેનેજર તરીકે આઠ વર્ષ કામ કર્યું. ૧૯૮૮માં આ કંપનીમાંથી સ્વેચ્છાએ છૂટા થયા, અને કેલિફોર્નિઆ સરકારના સ્ટેટ આર્કિટેક્ટ વિભાગની સેક્રેમેન્ટો ઑફિસમાં જોડાયા. અહીં ત્રણ વર્ષ કામ કરી, પ્રમોશન મેળવી સાન ડિએગો ઓફીસના વડા તરીકે ગયા. અહીં એમણે પ્રચલિત કાર્યપધ્ધતિમાં ફેરફાર કરી, કોઈપણ પ્રોજેકટમાં કામ કરતા બધા જ વિભાગો જેવા કે School Districts, Architects અને Contractors વચ્ચે સમન્વય સાધી, સાથે મળીને પ્રોજેકટને સફળ બનાવવાનું કાર્ય કર્યું. ૨૦૦૬ માં એમણે કામકાજમાંથી નિવૃતિ લીધી અને પૂરો સમય સામાજીક પ્રવૃતિઓમાં ગાળવાનું શરૂ કર્યું.

એમણે અને મીરાંબેને સાથે મળીને જે અનેક કામો કર્યા છે એમાંથી થોડાનો ઉલ્લેખ કરવો હોય તો, Indians For Collective સંસ્થા શરૂ કરવામા સક્રીય મદદ કરી. આ સંસ્થાએ ૫૦ વરસમાં જે જે કામો કર્યા છે એનું વર્ણન કરવા એક પુસ્તક લખવું પડે. અન્ય કામમાં Ali Akabar College of Music ને મદદ અને એના બોર્ડમાં સક્રીય સેવા, ૧૯૮૪ માં Indian Counsel General ને Festival of India ના આયોજનમાં સક્રીય મદદ, સાહિત્ય અને સંગીતના ૨૦૦ થી વધારે કાર્યક્રમોનું આયોજન, India Currents છાપું અને બીજી સંગીત, સાહિત્ય અને કળા સંસ્થાઓને પ્રોત્સાહન અને આર્થિક મદદ વગેરેનો સમાવેશ કરી શકાય.

સંગીતના કાર્યક્રમોમાં નોંધપાત્ર, ઉસ્તાદ અલી અકબરખાન, પંડિત રવિશંકર, નિખિલ બેનરજી, હરિપ્રસાદ ચોરસિયા, ઝાકીર હુસેન, સ્વપન ચોધરી, પુરષોત્તમ ઉપાદ્યાય, રાસબિહારી દેસાઈ, અમર ભટ્ટ અને બીજા અનેક કલાકારોના કાર્યક્રમ યોજ્યા. સાહિત્યના કાર્યક્રમોમાં, ઉમાશંકર જોશી, મનુભાઈ પંચોલી, મકરંદ દવે, નિરંજન ભગત, સુરેશ દલાલ, રઘુવીર ચૌધરી, સિતાંશુ યશશ્ચંદ્ર, ઉદયન ઠક્કર અને બીજા અનેક સાક્ષરોને નોતર્યાં અને તેમના કાર્યક્રમ યોજ્યા.

સ્થાનિક કલાકારો માટે તેમને હમેશ કુણી લાગણી રહી, કલાકરો ને પોતાના ગણી તેમને સહાયભૂત થવા અને પ્રોત્સાહન આપવા હમેશાં તત્પર રહ્યા. કલાકાર મહિલાઓને એમણે પિતા અને ભાઈનો પ્રેમ આપ્યો.

૨૦૧૩માં મહેન્દ્રભાઈ દ્વારા આયોજીત “સભા ગુર્જરી” કાર્યક્રમમાં, અમેરિકામાં વાર્તાલાપ આપવાનો સર્વપ્રથમ અવસર મને મહેન્દ્રભાઈએ જ આપેલો. એ વાર્તાલાપ પછી જ બે એરિયામાં લોકો મને ઓળખતા થયા. ત્યારબાદ મહેન્દ્રભાઈ દ્વારા આયોજીત એકે એક કાર્યક્રમમાં મને અચૂક આમંત્રણ મોકલતા.

૫ એપ્રીલ, ૨૦૧૪ ના રોજ મીરાબહેનનું અવસાન થતાં, મહેતા-દંપતી દ્વારા ચાલતી, કેલિફોર્નિયાના બે એરિયાના ગુજરાતીઓ માટેની સાહિત્ય અને સંગીતની પ્રવૃતિને મોટી ક્ષતિ થઈ, પણ મહેન્દ્રભાઈ થોડા સમયમાં જ સ્વસ્થ થઈ, મીરાબેનની સક્રીયતાની યાદોને સહારે ફરી કાર્યાન્વિત થઈ ગુજરાતીઓની સેવામાં લાગી ગયા.

મીરાંબહેનની વિદાયના થોડા સમયબાદ મહેન્દ્રભાઈ કેન્સરગ્રસ્ત થયા. જે દિવસે એમનું નિદાન થયું ત્યારથી જ એમણે નિર્ણય કરી લીધો કે જે સમય બચ્યો છે એ સમયમાં સમાજને વધારેમાં વધારે આપી જવું. એમના ઘરના પ્રવેશદ્વારની બહાર એક ટેબલ ઉપર અનેક મોંધા મોંઘા પુસ્તકો મૂકી રાખતા. એમને મળવા આવનાર એમાંથી જે ગમે તે પુસ્તક ભેટ તરીકે લઈ જઈ શકે. છેલ્લા છ મહિના જ્યારે એ પથારીવશ હતા, ત્યારે ચેકબુક અને પેન તકીયા પાસે રાખતા. મન ભરીને યોગ્ય વ્યક્તિઓ અને સંસ્થાઓને નાણાકીય મદદ આપતા ગયા. એમને મળવા આવનાર વ્યક્તિઓમાંથી એક્પણ વ્યક્તિ એવી ન હતી, જેમણે મહેન્દ્રભાઈની આ બિમાર હાલત ઉપર આંસુ ન સાર્યા હોય.

૮ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૮ના રોજ સૌને આપનાર આ માણસ, સાહિત્યપ્રેમીઓ અને સર્જકોના ભરપૂર પ્રેમ અને માન સાથે, એમના માનસમાં અમીટ છાપ છોડીને આ દુનિયામાંથી વિદાય થઈ ગયા.

– પી. કે. દાવડા

અક્ષરનાદના સંપાદક શ્રી જીજ્ઞેશ અધ્યારૂની નોંધ – મહેન્દ્રભાઈ સાથે મારો પહેલો પરિચય પણ શ્રી દાવડાસાહેબને આભારી હતો. આ એમનો પ્રથમ ઈ-મેલ જે તેમણે મને ૨૦૧૩માં કરેલો. તે પછી પણ ચારેક વખત અમારી ઈ-મેલ દ્વારા વાતચીત થઈ હતી અને એમણે સતત એવો ભાવ વ્યક્ત કરેલો કે ક્યાંય પણ જરૂર હોય, અક્ષરનાદનું ગાડું ક્યાંય અટકે તો તેમને યાદ કરવા. આજે એમને શ્રદ્ધાંજલી આપતા યાદ કરીએ છીએ ત્યારે એમનો પ્રથમ ઈ-મેલ અહીં ફરી મૂકી રહ્યો છું. ઈશ્વર તેમના આત્માને શાંતિ બક્ષે.

3 Aug 2013,

Hello Jigneshbhai,

Our sincere thank you to you for doing the pioneering work. Your work will form basis for large volume of useful improvements to users of Gujarati literature and music on Internet. I often read “Aksharnaad”, in fact with your help we are now in contact with Dawda saheb.

Let us continue discussion on how to make Gujarati material available on Internet most useful to all.

Thank you again for your service.

Sent from my iPhone

Mahendra & Mira Mehta

3375 Louis Road

Palo Alto, Ca. 94303

આંગણાંમાં સપ્ટેમ્બરથી ત્રણ મહિનાનો કાર્યક્રમ

આંગણાંમાં સપ્ટેમ્બરથી ત્રણ મહિનાનો કાર્યક્રમ

સોમવાર-ધારાવાહી-એક અજાણ્યા ગાંધીની આત્મકથા-શ્રી નટવર ગાંધી

મંગળવાર-ઉજાણી-આંગણાંના સભ્યોના સર્જન

બુધવાર-લલિતકળા-જ્યોતિ ભટ્ટ્ની ધરોહર-અવલોકન શ્રી બાબુ સુથાર

ગુરૂવાર-ગદ્યસૂર-પ્રાર્થનાને પત્રો-શ્રી ભાગ્યેશ જહા

શુક્રવાર-ઝરૂખો-હજી મને યાદ છે-શ્રી બાબુ સુથાર

શનિવાર-વિયોગ-શ્રી રાહુલ શુક્લ

રવિવાર-રવિપૂર્તી-પ્રીતિ સેનગુપ્તાની વાર્તાઓ-પ્રીતિ સેનગુપ્તા