Category Archives: છાયા ત્રિવેદી

છાયા ત્રિવેદીની ગઝલો

છાયાબેન ત્રિવેદી "દાવડાનું આંગણું" માટે નવા નથી. એમની સુંદર વાર્તાઓથી અને બહુમુખી પ્રતિભાથી આપ સહુ વાચકો પરિચિત છો. આજે એમની ત્રણ તાજગીસભર ગઝલો મૂકતાં મને અત્યંત આનંદ થાય છે. આશા છે આપ સહુ એમને ઉમળકાભેર વધાવી લેશો.
ત્રણ ગઝલ  – છાયા ત્રિવેદી
૧. સમજ 

નીચેની ગઝલ આત્માને ઉજાગર કરવાની વાત કરે છે.  આભને આંબવા માટે પહેલા પોતાના ઘરની અગાશી સુધી તો પહોંચો. સાતેય સમંદરને ખેડવાના કોડ ભલે રાખો પણ કિનારા સુધી પહોંચવા માટે પ્રતિબદ્ધ ખલાસીનું સાગરખેડુ સાથે સંવાદિત હોવું બહુ જ જરૂરી છે. આખી ગઝલમાં આ એક ભાવનું સાતત્ય હોવા છતાં, સૂક્ષ્મપણે એમાં ગઝલના પ્રત્યેક શેરનો આગવો મિજાજ પણ છે. લાગણી થી માગણી સુધી, ગીતથી ઉદાસી સુધી અને અંધારથી ઉજાસ કરનારા સુધીની દરેક સફરમાં અંતરમનની ખોજ જુદી જુદી રીતે કરવી પડે છે અને એ ખોજની સૂતરના તાંતણે જ આખી ગઝલ બંધાઈ છે. Continue reading છાયા ત્રિવેદીની ગઝલો

બબલ્સ – છાયા ત્રિવેદી

લેપટૉપ લઈને બેઠી છું, વાર્તા લખવા. એમ કંઈ ‘લખાઈ જા, લખાઈ જા, લખાઈ જા . . . ’ના જાપ જપવાથી વાર્તા લખાઈ જતી નથી હોતી ! નવી વાર્તા વાંચવાની હોય એટલે લખવી તો પડે જ . . . આમ તો હું રહી પત્રકાર એટલે ડેડલાઈન સાચવતાં આવડે પહેલેથી જ. પણ આ કંઈ કોલમ કે સમાચાર ઢસડી નાખવાના નથી . . . વાર્તા લખવાની છે વાર્તા !

બાલ્કનીના હિંચકા ઉપર બેઠાં-બેઠાં બહાર જોઉં છું. નિરભ્ર આકાશમાં છૂટાંછવાયા પંખી દેખાઈ જાય છે. બાકી તો નજર પહોંચે ત્યાં સુધી નાના-મોટા મકાનો જ જોવા મળે. ચાલો, આ મકાનની જ વાર્તા લખું. એને પણ કંઈક કહેવું હોય કદાચ . . . શી ખબર ? એમ વિચારતાં નીચે જોઉં છું તો સતત વાહનોની અવરજવર અને લોકોથી ઊભરાતાં રસ્તા દેખાય છે . . . આટલી ભીડ અને ઘોંઘાટ વચ્ચે પણ સામે ખૂણે એક છોકરો અને છોકરી એકમેકમાં મગ્ન બનીને ઊભાં છે. ટીનએજર્સ જેવા દેખાય છે. ફૂટપાટ પાસે બંનેનાં સ્કુટર્સ પાર્ક કરેલા છે અને બેય એકબીજાની વાતોમાં ડૂબેલાં છે . . . મિત્રો હશે કે પ્રેમી ? કેમ ખબર પડે ? એક વાર્તા થઈ શકે !

મારી નજર ત્યાંથી ફેરવીને સામા છેડે જોઉં છું. ત્યારે જ ત્યાં એક રિક્ષા આવીને ઊભી રહી અને તેમાંથી એક બહેન ઉતર્યા. અચાનક મોટે-મોટેથી બોલવા લાગેલા . . . કંઈક ભાડા બાબતે બબાલ શરૂ થઈ ગઈ લાગે છે. રિક્ષાવાળો મીટરનું પત્રક બતાવે છે અને પેલા બહેન તો જોવા રાજી જ નથી જાણે ! નૉનસ્ટોપ કંઈ બોલ્યે જાય છે . . . લાગતું નથી કે એ પૂરાં રૂપિયા પેલાને આપશે ! રિક્ષાવાળાનું જીવન કે પેલા બહેનનાં મનોવલણો – એવી કોઈ વાર્તા પણ બની શકે ખરી !

સામેની ફૂટપાથ પાસે રોજ શાકવાળાની ત્રણેક લારી આવીને ઊભી રહી જાય છે. બાજુમાં જ ડેરી છે એટલે લોકો દૂધ-દહીં-છાશ કે આઈસ્ક્રીમની સાથે શાક અને ફ્રૂટ્સ પણ લેતા જાય. શાક વેચનારી બાઈની સાથે એના નાનકડાં બાળકો પણ હોય છે. આખો દિવસ ત્યાં જ ઊભા રહેવાનું . . . કેવું જીવન છે ! એની પણ વાર્તા તો થઈ જ શકે . . . અને પેલી ડેરીમાં તો રોજ કેટલાં બધા જાતભાતના લોકો આવે છે . . . ‘પ્લાસ્ટિકની બેગ માગવી નહીં’ – એવું સ્પષ્ટ લખ્યું હોવા છતાં લોકો બેગ માગે જ છે ! એ લોકોના મનમાં એમ હશે કે, માગીએ અને આપી દે તો ઠીક છે, નહીં તો ડીકીમાં તો રાખી જ છે ને ! . . . આવી વાર્તા લખાય ?

ચલો હવે વાર્તા લખાશે એમ લાગે છે. ઓહ, લેપટૉપનાં સ્ક્રીન ઉપર તો બબલ્સ ધક્કામુક્કી કરવા માંડ્યા છે. સ્ક્રીનસેવરની અલગ મજા છે. એ બબલ્સની કલરફુલ કોર જોવામાં હું તો ખોવાઈ ગઈ. કેવા ઉપર-નીચે કૂદાકૂદ કરે છે ! સ્ક્રીનની બહાર કૂદી પડવા માગતા હોય, પણ નીકળી ના શકતા હોય એવું લાગે છે.

બબલ્સને દૂર કરીને લખવા માંડુ એમ વિચારીને શરૂ કરવા જાઉં જ છું કે ડૉરબેલ વાગી . . . ડિંગ ડૉંગ . . . ડિંગ ડૉંગ . . . !

લેપટૉપ બાજુમાં મૂકીને ઊભી થઈ. બારણું ખોલ્યું. કામવાળી આવેલી.

થઈ રહ્યું ! હવે એ બોલબોલ કરશે અને મારે મને, ક-મને હોંકારા ભણ્યા કરવાના . . . !

ગીતાને કામ કરતા-કરતા બોલવાની ખૂબ ટેવ છે . . . પોતાની કે બીજાનાં ઘરે કામ કરતી હોય એ બધાની વાતો કર્યા જ કરે. અંદર આવતાવેંત તે બોલી,

‘બુન ખબર સે, આજે મારે કેમ લેટ થઈ ગ્યું ?’
‘ના, શું થયું ?’

તે વોશિંગ એરિયામાંથી સાવરણી લઈ આવી અને વાળતાં વાળતાં બોલવા માંડી . . .

‘અમારી પાહે એક માઝી રે સે, તે હાવ એકલા જ સે. ડોહા તો કે દિના મરી ગ્યા સે અને સોડી હાહરે સે . . . હવારમાં માડીને સાતીમાં દુઃખાવો ઉપડ્યો . . . તે હૂતેલા જ હતા !
મારી બાજુમાં લખમી રે સે ઈ માડીને ચાનું પૂસવા ગઈ તે જોયું તો માડી તો હુતેલા જ . . . !
ઈ કે સાતીમાં દરદ સે . . . મારો ઘરવાળો ને લખમીનો વર ને બીજા હંધાય ભાઈડા ભેગા થ્યા ને માડીને ઊંચકીને પાહેના દવાખાને લઈ ગ્યા.
દાક્તર કે તમે તરત લૈ આવીયા તે માડી બચી ગ્યા . . . ભગવાનનો પાડ બીજું હું ?’

‘સારું ને તમે માજીને બચાવી લીધા.’

‘લો, બુન ઈ તો અમારા હંધાયના બા જેવા જ સે. ઈમ મરવા મેલી દેવાય ?’
‘હંમમમ . . . એ સાચું.’

કંઈક ગીતની કડી ગણગણતી એ ફરી વોશિંગ એરિયામાં ગઈ. સાવરણી-સૂપડી મૂકીને પોતું અને ડોલ લઈને આવી. પોતું કરતાં-કરતાં ફરી એની વાતો આગળ ચાલી . . .

‘બુન, મારી અને લખમી અને બીજી અમારી જોડાજોડ મારા જેવડી છોડીયું રે સે ને, ઈ હંધાઈની હવાર તો માડીના જેશીકૃષ્ણથી જ પડે . . . ઈ તો વહેલાહાલ ઊઠીને બાર ખાટલે બેઠા હોય . . ! આ હું કામ કરવા નેકળું તે મારો સોરો ઈમની પાહે જ રમતો હોય . . . ઈ એને ખાવા ય દૈ દે. મારે કોઈ ફકર નૈ . . . લખમીની સોડી ને સોડોય ઈમની પાહે જ હોય . . . !

માડી હાઝા થૈ ગ્યા તે અમને હૌને હરખ થ્યો . . . આજે લખમી ઈમનો રોટલો ઘડવાની સે . . . કાલે હું ખવરાવીશ . . . હેય…ને થોડા દિમાં તો બેઠા થૈ જવાના જોજો, બુન . . . !’

ગીતા રાજી થતી-થતી બોલ્યે જતી’તી. વાતમાં ને વાતમાં કામ ક્યારે થઈ ગયું તેનો ખ્યાલ પણ ના રહ્યો. ને એ, ‘ભલે બુન જાઉં સુ . . . બારણું વાહી દો . . .’ કહેતીક ઝપાટાબંધ ચાલી ગઈ.

હું બારણું બંધ કરીને ફરી હિંચકે બેઠી. લેપટૉપ લીધું, વાર્તા લખવા.
લો, ફરી બબલ્સની ધક્કામુક્કી !

કેવી રીતે અને ક્યાંથી શરૂ કરું ? એમ વિચારતી હતી કે બાજુમાં રાખેલો મોબાઈલ ધ્રૂજવા માંડ્યો. લખવામાં ખલેલ ના પહોંચે એટલે વાઈબ્રેશન પર રાખેલો પણ તોય ધ્યાન તો જાય જ ને . . . શીતલનું નામ બ્લીંક થતું હતું . . . મેં ઉપાડ્યો . . .

હાય, શીતલ, કેમ છે ?
સારું. તું કેમ છે ?
મજામાં. તારો અવાજ કેમ ઢીલો લાગે છે ?
ખરાબ સમાચાર છે એટલે.
શું થયું ?
તને યાદ છે, આપણા સુનંદા ટીચર ?
હાસ્તો લે, યાદ જ હોય ને ? મારા ફેવરિટ ટીચર અને હુંય એમની લાડકી સ્ટુડન્ટ !
હા યાર. એ ગુજરી ગયા.
ઓહ નો, ક્યારે ? કેવી રીતે ?
ગુજરી તો બે દિવસ પહેલા ગયેલા, પણ ખબર આજે જ પડી.
કેમ એમ ?
તને તો ખબર જ છે ને કે એ એકલા રહેતા’તા !
હા. આપણે ભણતા’તા ત્યારના એ તો કેમ્પસમાં જ રહેતા’તાને, એકલા !
હા યાર. રિટાયર્ડ થયા પછી ત્યાં પાસેની જ સોસાયટીમાં રહેતા હતા. એકલા જ હતા. આપણા જેવા સ્ટુડન્ટ્સ ક્યારેક તેમને મળવા જતા હોય, એટલું જ. બાકી તો કોઈ હતું નહીં.

તને આજે જ ખબર પડી ?
હા. બે દિવસ પહેલા એમને એટેક આવી ગયો હશે એમ ડૉક્ટરે કહ્યું.

સરખી રીતે કહેને શું થયું.

અરે, આજુબાજુ કોઈનું ધ્યાન જ નહોતું. બે દિવસથી કોઈએ જોયા નહીં તોય ઘર ખખડાવ્યું પણ નહીં અને કોઈને ચિંતા પણ ના થઈ. બધા પોતપોતાનામાં . . . ! સામે એક આંટી એટલું બોલ્યા કે, બે દિવસ પહેલા મોડી સાંજે એ હાથ ઊંચો કરીને હલાવતા’તા, એવું બારીમાંથી જોયેલું, પણ એમણે કંઈ ધ્યાન આપ્યું નહીં !

સો સેડ . . . બાજુમાં કોઈ મરી જાય અને લોકો આટલી હદે નિર્લેપ રહે, યાર ?

હા એ જ ને ! આપણી જેમ કોઈ સ્ટુડન્ટ આજે સવારે એમને મળવા ગઈ અને કંઈ જવાબ ના મળતાં તેણે પોલીસને જાણ કરી. દરવાજો તોડ્યો અને અંદર પલંગમાં ટીચરનો મૃતદેહ મળ્યો.

ઓહ, શીતલ કેવી છે દુનિયા !

હા યાર, મારું મન ભારે થઈ ગયું એટલે થયું તારી સાથે વાત કરું તો હળવું થાય.
મેં નિઃસાસો નાખતા કહ્યું, ભગવાન સુનંદા ટીચરના આત્માને શાંતિ આપે.
ઓમ શાંતિ – બોલતાં શીતલે ફોન મૂક્યો.

મારી નજર સામે સુનંદા ટીચરનો ચહેરો તરવરી ઊઠ્યો. એ બહારથી ખૂબ કડક પણ અંદરથી લાગણીશીલ . . . મારા માટે ખૂબ વહાલ હતું એમને . . . એ જીવનકલા – મોરલ સાયન્સ ભણાવતાં. પછી તો અમારા ક્લાસ ટીચર પણ હતા. મારું પઠન સારું એટલે કાયમ મને જ પાઠ વાંચવા ઊભી કરે અને મારી સામે સ્નેહ નીતરતી આંખે જોયા કરે . . . અમે ઘણીવાર છૂટ્યા પછી એમની ઓરડીમાં જતા. ત્યારે તો કેમ્પસમાં જ એક રૂમમાં રહેતા’તા. ક્યારેય એમણે અંગત વાત કરી નહોતી અને કોઈ પૂછવાની હિંમત પણ કરતું નહીં. અમે તો સ્કૂલમાંથી જોયા ત્યારના, એમને એકલા જ જોયેલા.

મને થયું કે કેવા લોકો કહેવાય ? બાજુમાં મોત થયું અને કોઈને કશી પડી જ નથી !

લેપટૉપમાં કૂદતા બબલ્સની જેમ જ ગીતાની અને શીતલની વાતો કાનમાં ધક્કામુક્કી કરવા લાગી . . .

“ઈ તો અમારા હંધાયના બા જેવા જ સે. ઈમ મરવા મેલી દેવાય ?”
“સામેવાળા આંટીએ કહ્યું કે બારીમાંથી હાથ ઊંચો કરીને હલાવતા’તા . . .!”

“માડી બચી ગ્યા તો અમને બહુ હરખ થ્યો.”

“બે દિવસથી કોઈએ ઘર ખખડાવ્યું પણ નહીં !”

ઓહ . . . મેં બેય હાથે કાન દાબી દીધા.

બાજુમાં પડેલાં લેપટૉપમાં બબલ્સ ઊછળતા હતા. એમાંથી એકમાં સુનંદા ટીચરનો તો બીજામાં પેલા ન જોયેલાં માજીનો ચહેરો આકારિત થવા લાગ્યો. બાકીના બબલ્સમાં ગીતા, શીતલ, રિક્ષાવાળો, ટીનએજર્સ છોકરો-છોકરી, ડેરીએ ઊભેલા અજાણ્યા લોકો, શાક વેચતી બાઈ – તેનાં બાળકો અને નાના-મોટા મકાનોની ધક્કામુક્કી હું જોઈ રહી !

બબલ્સની પાછળનું કોરું પાનું જોઈને મને યાદ આવ્યું કે વાર્તા લખવાની તો હજુ બાકી છે.

મેં લેપટૉપ હાથમાં લીધુ ત્યાં જ ફરી બેલ વાગી . . . ડિંગ . . . ડૉંગ . . . ડિંગ ડૉંગ . . . !

પ્રોમિસ – વાર્તા – છાયા ત્રિવેદી

‘કઈંક ખૂટે છે. સ્પીડોમીટરનો કાંટો 60ને તો વટાવે છે. પાંચમું ગિયર પાડી, ક્લચ પરથી પગ હટાવી, નિરાંતે પૂરઝડપે તો કાર ચાલે છે. તોય કેમ મઝા નથી આવતી?’
અચાનક ધ્યાન ગયું અને પલાશ મનોમન બોલી ઊઠી,
‘ઓહ, મ્યુઝિક સિસ્ટમ બંધ છે. ધમાલિયા સંગીત વિના 80ની સ્પીડય ક્યાં મઝા આપે!’
ફુલ સ્પીડમાં કાર ચલાવવાની શોખીન પલાશને ધમાકેદાર મ્યુઝિકની ટેવ પડી ગઈ છે. કારની ચાવી ફેરવતાવેંત જ એ મ્યુઝિક ઓન કરી દે અને ગાડીની ગતિ સાથે તેનું વોલ્યુમ પણ જાણે હાર્મની રચતું હોય તેમ વધતું જાય. પલાશને પોતાનેય ખ્યાલ નથી કે ગાડીની સ્પીડ સાથે મ્યુઝિકનું વોલ્યુમ વધે છે કે વોલ્યુમ સાથે ગાડીની ગતિ વધે છે!
આજે મ્યુઝિક પ્લેયર ચાલતું નથી એટલેસ્તો કઈંક અધૂરું, ખૂટતું લાગે છે. ભલભલા સ્ટ્રેસને દૂર કરવાનો એકમાત્ર કિમિયો પલાશ માટે છે – ઘોંઘાટિયું સંગીત. આમ તો તેને જૂની ફિલ્મોના ગીતો ગમે છે તો સાથે વેસ્ટર્ન નોટ્સ પણ પસંદ છે. પણ કાર ચલાવતી વખતે તો ધમાલિયું મ્યુઝિક જ જોઇએ અને તે પણ ફુલ વોલ્યુમમાં.
ગાડી ચલાવતાં ઘરના આલિશાન ગેટ પાસે પલાશે આદતવશ બ્રેક મારી. વોચમેને દોડતા આવી દરવાજો ખોલ્યો. ઍક્સિલેટર દબાવી, ક્લચ છોડતાં પલાશે ગાડી મારી મૂકી. એક, બે અને ત્રીજા ગિયરમાં પોર્ચમાંથી પાકિઁગમાં પહોંચી ગઈ. રિમોટથી કાર લોક કરતી તે દરવાજા તરફ ચાલી. ચાવી હવામાં ઉછાળતા જવાની તેની કાયમની આદત. હવામાં ઉછળેલી ચાવી હાથ સુધી આવે ત્યાં તો હીંચકે બેઠેલાં હેમાબહેન બોલ્યાં,
‘પલ્લુ બેટા, ચાવી ના ઉછાળ. ક્યાંક વાગી જશે તો?’
લીલીછમ્મ લ્હેરાતી લોનના મોટા બગીચામાં જાતભાતના ફૂલોના છોડ અને આજુબાજુ ઘટાટોપ લીમડા, ગુલમ્હોર, ચંપાના વૃક્ષો જાણે કે બગીચાની બોર્ડર બનાવી આપતા હતા. બગીચામાં વચ્ચે સરસ મજાની નક્શીકામવાળી ખુરશી-ટેબલનો સેટ ગોઠવેલો હતો. મોટી છત્રીના છાંયે છ ખુરશીઓ વચ્ચે ટેબલ અને તેના પર તાજા ઊગેલાં ફૂલોથી મઘમઘતું ફ્લાવરવાઝ. તેનાથી થોડે દૂર ગાર્ડન ઝૂલો અને તેમાં ઝૂલતાં કિનારીવાળી સફેદ સાડીમાં સજ્જ હેમાબહેન.
આખા દૃશ્યને નજરમાં ભરતી પલાશ ચાવીનો કેચ કરતી બોલી, ‘ઓહ મોમ, મારી નાની-નાની બાબતોમાં કેમ ટોક્યા કરે છે? આઈ ડોન્ટ લાઇક ઇટ.’ પછી મનોમન બોલી, ડેડીએ આપેલું કી-ચેઇન છે, કદી નીચે પડવા જ ના દઉં ને!
‘મને ચિંતા થાય એટલે બોલી જવાય છે. બાકી તને ટોકવાનો ઈરાદો હોતો નથી ક્યારેય.’ કહેતાં હેમાબહેન હિંચકેથી ઉતરી દરવાજા તરફ ચાલ્યા. પલાશ તો ઝડપથી ચાલતી ઘરમાં પ્રવેશી અને પગથિયાં ચડી સીધી પહેલા માળે આવેલા તેના બેડરૂમમાં ઘુસી ગઈ. લેપટોપ ખોલી ફેસબુકમાં આઇડી અને પાસવર્ડ નાખ્યો ત્યાં જ ચેટ બોક્સમાં મેસેજ આવ્યો,
‘કેટલી રાહ જોવડાવી? ટાઇમ નક્કી કરેલો તોય તું મોડી જ આવી.’ પલાશની આંગળીઓ ફટાફટ કી-બોર્ડ પર ચાલવા માંડી. . .
‘અરે યાર, મારો મૂડ ખરાબ છે, વધુ ના બગાડ. એક તો ગાડીમાં મ્યુઝિક પ્લે ના થયું. આવતાવેંત મોમે પોંખી અને હવે તુંય. . .’
‘સોરી દોસ્ત, પણ કલાકથી રાહ જોતો ઓનલાઇન છું. જેની સાથે વાત ના કરવી હોય એવા કેટલાંય ‘હાય – હેલ્લો’ કરતા ટપકી પડે છે. પછી મને ગુસ્સો ના આવે?’
‘રાજ, તારામાં જરાય ધીરજ નથી. એક કલાક શું એક દિવસનીય રાહ જોવી પડે. જેવો મારો મૂડ.’
‘પલ્લુ, તું તો રાજકુમારી જાણે! તારા હજાર નખરાં છે. મારા સિવાય કોઈ ચલાવી ના લે આવું બધું, યાદ રાખજે.’
‘ઓહો. . . રાજકુમારી કંઈ ગમે તેની સાથે વાત ના કરે. રાજકુમાર હોવો જોઇએ તેના લેવલનો, સમજ્યો? જોકે તારા નામમાં તો રાજ છે જને!’
પલાશે છેલ્લે હસતું સ્માઇલી મૂકી એન્ટર કી દબાવી.
‘ઓકે બાબા, તારી સામે દલીલમાં ઉતરાય જ નહીં. જો મારે તને અગત્યની વાત કરવી છે. આવા સ્માઇલીની આપ-લે માટે કંઈ ચેટીંગ ટાઇમ નક્કી નથી કર્યો.’
‘ઓકે ટેલ મી.’ પલાશે ટેવવશ જીભ કાઢતું સ્માઇલી છેલ્લે ચોંટાડી જ દીધું. તેને રાજની ગંભીરતાની અસર ના થઈ.
બે-ત્રણ મિનિટ સુધી સ્ક્રીન ખાલી રહી અને પછી મેસેજ આવ્યો. જે વાંચતા પલાશ વિચારમાં પડી ગઈ. . .
‘પલ્લુ, ડેડી મને માસ્ટર ડીગ્રી માટે યુ.એસ.એ. મોકલવા માગે છે. ત્યાં મારા માસી રહે છે એ બધું ગોઠવી આપવાના છે.’
‘તારી શું ઇચ્છા છે?’ પલાશે ગંભીર થઈ પૂછ્યું.
‘મારે કોઈ હિસાબે નથી જ જવું. મારે તો આ શહેરય નથી છોડવું દેશની તો વાત જ ક્યાં આવે?’
‘તો અંકલને કહી દેને ચોખ્ખેચોખ્ખું.’
‘ડેડી મારી કોઈ જ વાત સાંભળવા તૈયાર નથી. હું શું કરું? કંઈ સમજાતું નથી.’ રાજ પ્રશ્નાર્થચિહ્ન જ ટાઇપ કરતો રહ્યો, ક્યાંય સુધી.
‘સ્ટોપ ઇટ રાજ. આમ ડીપ્રેસ ના થઇશ પ્લીઝ. આપણે કઈંક વિચારીએ.’ થોડી ક્ષણો બંને ખાલી સ્ક્રીનને તાકતા રહ્યાં. પલાશે લખ્યું. . . ‘આજે સાંજે ચાર વાગે મળીએ છીએ તારા ઘરે, ઓકે?’
‘તું ઘરે આવીને શું કરશે યાર?’ રાજની નિરાશા શબ્દોમાં પ્રગટી.
‘હું અંકલ સાથે વાત કરીશ. આવું છું સાંજે. ડન.’
‘ઓકે બાબા. તને મારાથી ના તો કહેવાશે નહીં. પણ તું ડેડીને શું કહીશ?’
‘લીવ ઇટ ટુ મી, રાજ. ડોન્ટ વરી. બાય. . . સી.યુ.’ ‘બાય’ લખી રાજે લોગઆઉટ કર્યુ. લેપટોપ બંધ કરી પલાશ બેઠી રહી. ટેબલ પરની ફોટોફ્રેમ જોતા વિચારોમાં સરી પડી,

લંડનની યુનિવર્સિટીમાં એડમિશન મળી જતા તે કેટલી બધી ખુશ થયેલી! હેમાબહેનને ગમ્યું નહોતું. તે બોલેલા, ‘આવડી 18 વર્ષની દીકરીને કોઈ આમ પરદેશ મોકલી દેતું હશે? અજાણ્યા દેશમાં આપણું કોઈ નહીં. વખતે દા’ડે જરૂર પડી તો શું કરશે? એકલી મૂંઝાઈ ના જાય? એકની એક દીકરી છે આપણી. તમારું તો કાળજુ ભારે કઠણ. હું નહીં જવા દઉં.’
‘ઓહ મોમ. તને ખબર છે, મારી બે ફ્રેન્ડ્સય છે મારી સાથે. અમને ત્રણેયને એડમિશન મળ્યું છે. આન્યાના કાકાનું ઘર પણ ત્યાં છે. બે-ત્રણ વર્ષ તો ચપટી વગાડતા વીતી જશે. મારે જવું જ છે. જોજે ભણીને પાછી આવીશ પછી ડેડનું આ ઍમ્પાયર હું જ સંભાળવાની છું. મોમ, ડોન્ટ બી ઇમોશનલ પ્લીઝ.’
પલાશના શબ્દો હેમાબહેનના આંસું રોકી શક્યા નહોતા. ‘પલ્લુ, હું નહીં જવા દઉં તને. તું હજુ નાની છે. તારા પપ્પાને તો ધંધામાંથી ઊંચા જ આવવું નથી. કાંઈ વિચાર્યા વિના તું જેમ કહે તેમ હા એ હા કરવાના છે.’ જોકે હેમાબહેનની ગાજરની પિપૂડી કોઇએ સાંભળી નહોતી અને પલાશ તો આકાશી સફરે પહોંચી ગયેલી લંડનની યુનિવર્સિટીમાં બિઝનેસ મેનેજમેન્ટ ભણવા. બે વર્ષ તો જાણે સ્વપ્ન નગરીમાં જીવતી હોય તેમ પસાર થઈ ગયેલા.
*
‘જમવાનું નથી? પલ્લુ નીચે આવને હું રાહ જોઉં છું, બેટા.’ હેમાબહેનનો અવાજ ઉપર આવતા પલાશ ભૂતકાળમાંથી બહાર આવી. દોડતી નીચે આવી, ખુરથી પર બેઠેલાં હેમાબહેનના ગળે પાછળથી હાથ વીંટાળતા બોલી, ‘લે મોમ, આ આવી ગઈ.’
ફરતે છ ખુરશીઓ અને રિવોલ્વીંગ રાઉન્ડ ડાઇનિંગ ટેબલ. બધું જ અપ-ટુ-ડેટ. ક્યાંય કોઈ કચાશ નહી. મહારાજે તૈયાર કરેલું ભોજન મા-દીકરી શાંતિથી જમતા રહ્યાં. પલાશની નજર વારંવાર પાસેની ખાલી ખુરશી પર ખોડાઈ જતી હતી. બંનેનાં મનોવિશ્વમાં તો જાતભાતના વિચારો આકાર લેતા હતા. ચૂપકીદી તોડતા પલાશ બોલી,
‘મોમ, હું સાંજે રાજના ઘરે જવાની છું. અંકલ સાથે અગત્યની ચર્ચા કરવા.’
‘કેમ? અનંતભાઈ નવો પ્રોજેક્ટ કરવાના છે? તારા પપ્પાની જેમ તુંય એમને શીખામણ આપતી થઈ ગઈ છો!’
‘ઓહ નો, બિઝનેસ મેટર નથી. પર્સનલ વાત છે. અંકલ ઇચ્છે છે કે રાજ અમેરિકા આગળ ભણવા જાય.’
હાથમાં લીધેલો કોળિયો મોંમાં મૂકી ચાવતાં-ચાવતાં હેમાબહેન વિચારોએ ચડ્યા. . .
અનંતભાઈએ પલ્લુના પપ્પાની ફેક્ટરીમાં જ કામ શરૂ કરેલું. તેમની કાબેલિયત ગજબની. પલ્લુના પપ્પાય તેમને માન આપતા. બંને વચ્ચે મિત્રતા બંધાઈ ગયેલી. કર્મચારીમાંથી પોતે ફેક્ટરીના માલિક બની ગયેલા અનંતરાય, આજે પણ પલ્લુના પપ્પાને જ ગુરૂ માનતા. પલાશને લંડન મોકલવાની વાત થઈ ત્યારે અનંતભાઈએ હેમાબહેનનો જ પક્ષ લીધો હતો. અને આજે પોતાના દીકરાને કેમ પરદેશ મોકલવા તૈયાર થયા હશે?
‘પણ રાજને નથી જવું. એ તો અહીં જ રહેવા માગે છે.’ પલાશના શબ્દોએ હેમાબહેનનાં વિચારોને બ્રેક મારી. તેઓ બોલ્યા,
‘બેટા, લંડન જવા તે કેટલી જીદ કરેલી યાદ છેને? આજે તારામાં ઘણું પરિવર્તન આવી ગયું છે. મારી જરૂર હોય તો હુંય આવું અનંતભાઈ જોડે વાત કરવા.’ દીવાલ પરના ફોટા તરફ ગયેલી નજર તરત જ ફેરવી લેતાં પલાશ બોલી,
‘આઈ વિલ મેનેજ ઇટ. મારા પર છોડી દે. યુ નો, હું ઉદ્યોગપતિ હિંમતલાલની દીકરી છું. ડેડીના નામની સાથે મારામાં પણ ભારોભાર હિંમત અને સાહસ ભરેલા પડ્યા છે. હું અંકલને મનાવી લઈશ.’ પલાશ વોશ બેસિન તરફ જતાં બોલી.
પતિ જેવા જ આત્મવિશ્વાસ અને ખુમારી દીકરીમાં જોઈ હેમાબહેન કાયમ હરખાતાં.
જમીને પલાશ પોતાના રૂમમાં જઈ લેપટોપ પર બિઝનેસ વર્ક કરવામાં ડૂબી ગઈ. હેમાબહેન રાબેતા મુજબ ટી.વી. સામે ગોઠવાઈ ગયા. વૈભવી ડ્રોઇંગરૂમમાં એક બાજુની દીવાલ પર ગોલ્ડન ફ્રેમમાં હિંમતલાલનું હસતું ઓઇલપેઇન્ટ. બીજી દીવાલ પર લોલકવાળી મોટી રજવાડી ઘડિયાળ. સામેની ભીંતે મોટું એલ.ઈ.ડી. ટીવી જેમાં સાસુ-વહુથી માંડીને સીધા-આડા સંબંધો, પૌરાણિક કથાનકો, કુકરી કે રિયાલિટી શો જેવી કેટલીય સિરીયલો હેમાબહેન જોયા રાખે. તેમને સોફા પર બેસવા કરતા તેને ટેકો દઈ, નીચે પાથરેલા મુલાયમ ગાલીચા પર પગ લંબાવીને બેસવાની ટેવ. આમ તો સોફા પાસે મોટી આરામખુરશી ખરી. જોકે, હવે તો હવાથી જ તે ધીમું-ધીમું ઝૂલ્યા કરતી! બાકી હિંમતલાલની એ ખાસ જગ્યા. ઇઝીચેર પર બેઠાં-બેઠાં ઝૂલતાં જાય અને કોર્ડલેસ ફોનમાં વાતો કર્યા કરે. વાતે મોટેથી હસવાની તેમને ટેવ. કાયમ તેમનું હાસ્ય હોલમાં ગુંજતું રહેતું. હવે તો ડ્રોઇંગરૂમમાં ટીવીના અવાજ સિવાય મોટેભાગે ચૂપકીદી જ હોય!
સાડા ત્રણના ટકોરે પલાશ તૈયાર થઈને હાથમાં ચાવી ઉછાળતી આવી ચડી.
‘મોમ, હું જાઉં છું રાજના ઘરે. ડીનરમાં મળીએ, બાય.’
‘આજે તારું ફેવરીટ મેનૂ મહારાજને આપ્યું છે. વહેલી આવજે. ગાડી શાંતિથી ચલાવજે.’
છેલ્લી સલાહ તો કોણ સાંભળે જ છે? પલાશ તો પવનવેગે કારમાં ગોઠવાઈ ગયેલી. ગેટ સુધી જતા ફરી અણગમા સાથે બબડી, ‘મ્યુઝિક પ્લેયર ચાલુ કરાવવું પડશે. ખાલી ખાલી લાગે છે.’
અનંત અંકલ પાસે કેવી રીતે વાત મૂકવી તેના વિચારોમાં ડ્રાઇવ કરતી પલાશ ક્યારે રાજના ઘરે પહોંચી ગઈ ખ્યાલ પણ ના રહ્યો. તે ડોરબેલ વગાડે ના વગાડે ને દરવાજો ખૂલ્યો.
‘વેલકમ. તારી જ રાહ જોઉં છું.’ રાજે આવકારતા કહ્યું.
‘અંકલ ક્યાં છે?’ પલાશે પ્રવેશતાં જ પૂછ્યું.
‘સ્ટડીરૂમમાં છે. તું બેસ તો ખરી.’ રાજે સોફા પર બેસતા કહ્યું.
ત્યાં જ પગથિયેથી અવાજ આવ્યો,
‘બેલ વાગી, કોઈ આવ્યું લાગે છે.’ અનંતરાય હોલમાં પહોંચતા જ બોલ્યા,
‘ઓહ, પલાશ બેટા. કેમ છે? એકલી આવી? હેમાબહેનને લેતી આવી હોત તો.’
‘ફાઇન અંકલ. તમે મઝામાં? મોમ ઘરે જ છે. હું ખાસ તમને જ મળવા આવી છું.’ ‘તમને’ પર જરા વધુ વજન આપી પલાશ બોલી.
‘તું તારા બાપ પર જ ગઈ છો હો દીકરી. હિંમતભઈ હંમેશ સ્પષ્ટ ને સીધી જ વાત કરતા. તેમને પ્રસ્તાવના બાંધવામાં કે હાંસિયા દોરવામાં સમય બગાડવો ગમતો નહોતો.’ કહેતા અનંતરાય પલાશ સામે સોફામાં ગોઠવાયા. નાક પર આગળ આવી ગયેલા ચશ્મા સરખા કરતા વ્હાલથી બોલ્યા, ‘બોલો બેટા. ફરમાવો, શું હતું?’
‘અંકલ તમે રાજને કેમ દૂર મોકલો છો, ભણવા? આઈ મીન છેક અમેરિકા!’ પલાશે સીધી વાત માંડી.
રાજ સામે દ્રષ્ટિ કરી અનંતરાય બોલ્યા, ‘ભણવા જ મોકલું છું ફક્ત. ત્યાં કાયમ માટે રહેવા નથી મોકલતો.’
‘એને ના જવું હોય તો?’ પલાશે મક્કમતાથી કહ્યું.
‘જો બેટા, હિંમતભઈ તને લંડન મોકલતા’તા ત્યારે મને યોગ્ય નહોતું લાગ્યું એ હકીકત છે. પણ તું ત્યાં ભણીને આજે કેટલી હોંશિયાર થઈ ગઈ છે. હિંમતભઈનો બધો વહીવટ તું સરસ રીતે સંભાળે છેને? રાજ ત્યાં ભણીને મારો ભાર ઓછો કરશે. ત્યાં એના માસી રહે છે એટલે રહેવા-જમવાની કે બીજી કોઈ ચિંતા નથી.’
‘હોંશિયારી, સ્કીલ કે કાબેલિયત તો માણસની અંદર જ હોય છે અંકલ. ત્યારે મનેય ક્રેઝ હતો, પણ ત્યાં જઇને ખાસ કરીને હું અહીં પાછી આવી ત્યારના ખાલીપાથી મને સમજાયું કે મેં બે વર્ષમાં શું ગુમાવ્યું.’ થોડીવાર મૌન રહી પલાશે વાતનો દોર આગળ વધાર્યો. . .
‘અંકલ, રાજને નથી જવું. તેને અહીં જ રહેવું છે, તમારી સાથે. તમે જ યુનિવર્સિટી જેવા છો. તમારા અનુભવે તે ઘડાઈ રહ્યો છે. એ પણ બેસ્ટ બિઝનેસમેન બનવાનો જ છે. મારા ડેડીની સૂઝ, સાહસ અને સ્કીલ મને વારસામાં મળ્યા છે, લંડનની કોઈ યુનિવર્સિટીમાંથી નહી.’
પલાશની વાતથી પ્રભાવિત થઈ રાજે પણ ચર્ચામાં ઝૂકાવ્યું,
‘ડેડી પ્લીઝ. પલાશ સાચું કહે છે. મારે તમારી જોડે રહેવું છે. આ ઘર, શહેર કે દેશ છોડીને ક્યાંય જવું નથી. મને ફોરેન ડીગ્રીનો કોઈ ક્રેઝ નથી ડેડી. મારે તો અહીં રહીને જ તમારા સંસ્કાર અને શિરસ્તા જાળવતાં શીખવું છે.’
અંગ્રેજી માધ્યમમાં ભણતી આજની પેઢી પાસે આવા વિચારો અને વાક્યો અનંતરાયને જરા ભારેખમ લાગ્યા. એ વિચારમાં પડી ગયા. તેમની કોઈ દલીલ પલાશ સામે ટકતી નહોતી. રાજે પણ મક્કમતાથી પોતાની ઇચ્છા દર્શાવી. પલાશે તો ઢગલાબંધ દૃષ્ટાંતો આપી અનંત અંકલને મનાવવા પ્રયાસ કર્યો. દરેક હથિયાર હેઠાં પડ્યા એટલે છેવટે અનંતરાયે કહ્યું,
‘જેવી તમારી મરજી. રાજ, તારા માસીને ફોન કરી કહી દઉં છું કે તું નથી જવાનો.’
રાજે ખુશ થઈ પલાશનો આભાર માન્યો. બાય કહેતા તે ઘરે જવા નીકળી.
કાર સ્ટાર્ટ કરતા ફરી બબડી, ‘નો મ્યુઝિક, નો સ્પીડ. કાલે આ ગાડી ડ્રાઇવરને આપી દેવી પડશે.’ ડ્રાઈવ કરતા-કરતા તે વિચારોમાં સરી પડી…લંડન જવાનો પોતાને કેટલો ક્રેઝ હતો અને ત્યાંની લાઈફસ્ટાઈલ કેવી ગમી ગયેલી! એનું ચાલે તો મોમ-ડેડને લંડન લઈ જવાના વિચારોય એ સમયે તેને આવતા. પણ સ્થિર ચાલતા જીવનમાં ભયંકર ઊથલપાથલ ત્યારે થઈ જ્યારે એક દિવસ અચાનક અનંત અંકલનો ફોન આવેલો, ‘બેટા, જલ્દી જે ફ્લાઇટ મળે તેમાં આવી જા. તારા પપ્પાની તબિયત સારી નથી.’
એરપોર્ટ ધસી જઈને તાત્કાલિક જે ફ્લાઈટ ઈન્ડિયા જતી હોય તેમાં ટિકિટ લીધી. બોર્ડિંગ પાસ લઈને સિક્યોરિટી ચેકિંગ પસાર કરી ફ્લાઈટના ગેઈટે વેઈટિંગમાં ખુરશી પર ફસડાઈ પડેલી.
ડેડી – એના જીવનનું સર્વસ્વ આ બે અક્ષરોમાં સમાઈ જતું. સમજણી થઈ ત્યારથી તેની આંખો ડેડીને શોધતી અને ડેડી તેને વહાલથી ઊંચકી લેતા, ઘરમાં આવતાવેંત. પહેલીવાર ડેડીની આંગળી પકડીને તેણે બે-ચાર પગલાં માંડ્યા’તા ત્યારથી લંડન જવા એરપોર્ટ પર મૂકવા આવેલા ડેડીએ વહાલથી માથે હાથ મૂકી કહેલું, “ઓલ ધ બેસ્ટ, પલ્લુ!”, હજુ એના મનમાં એવું જ પડઘાય છે. બિઝનેસ અને સમાજમાં ખૂબ ગંભીર અને કડક ગણાતા હિંમતલાલ, દીકરી પાસે એટલાં જ નરમ, પ્રેમાળ અને લાગણીશીલ થઈ જતા. પલાશને યાદ આવ્યું,
ઘરકામ કરતા શાંતામાસી એને બાજુના બગીચામાં રમાડવા લઈ ગયેલા અને ત્યાં હીંચકેથી પડી જતાં ગોઠણ છોલાયેલો, કેટલી રડેલી એ. . . રડતાં-રડતાં ઘરે આવી અને ડેડી મિટિંગ પડતી મૂકી દોડી આવેલા, પલાશને ઊંચકીને છાની રાખી. તાત્કાલિક ધોરણે બંગલામાં બાજુનો ખાલી ભાગ હતો ત્યાં સરસ બગીચો બનાવવાનું શરૂ કરાવ્યું. ખાસ ઈમ્પોર્ટેડ લોન તેમાં ઊગાડીને ગાલીચા જેવો બગીચો કર્યો, જેથી દીકરીને પડે તોય વાગે નહીં!
આવી તો કેટલીય નાની-મોટી ઘટનાઓ પલાશ અત્યારે ફરી ફરી જીવી રહી હતી જાણે! ફ્લાઈટનો ટાઈમ થતાં તે વિચારોમાં જ એરબસમાં અને પછી પ્લેનમાં બેઠી. જીવનના 20 વર્ષ અને તેના કેન્દ્રબિંદુ સમાન ડેડીના ચહેરાનો જ આકાર બારી બહાર વાદળોમાં આકારતી રહી. જેમ મોટી થતી ગઈ તેમ ડેડી સાથે દોસ્તી થતી ગઈ. હજુ બે દિવસ પહેલાં જ ડેડી સાથે ઓનલાઈન ચેટિંગ કરતા તેણે લખેલું, “ડેડી, કાલે અહીંની કેન્ટીનમાં પોલ સાથે ઓળખાણ થઈ. એટલો હેન્ડસમ છેને કે મને જોતાંવેંત જ ગમી ગયો. એણેય મારી સાથે સ્ટડીની ને થોડી પોતાનીય વાતો સારી રીતે કરી.”
ત્યારે હિંમતલાલે જવાબ આપેલો, “બેટા, કોઈ ગમી જાય એ ખરાબ બાબત નથી, પણ તારી લાગણીને પરિપક્વ થવાનો સમય આપજે એટલે આપોઆપ સાચો માર્ગ જડે.”
“ઓહ ડેડી યુ આર ગ્રેટ. આઈ રીયલી રિસ્પેક્ટ યોર થોટ્સ. હું ઘરે આવું ત્યારે નિરાંતે ચર્ચા કરીશ તમારી જોડે.”
બે દિવસમાં ડેડી બીમાર કેવી રીતે પડી ગયા? મેં અહીં બે વર્ષ ડેડીથી દૂર રહીને વિતાવ્યા. હવે મારે પરદેશનો મોહ નથી રાખવો. હે ભગવાન ડેડીને જલ્દી સાજા કરી દો, હવે હું પાછી નહીં જાઉં. ડેડી સાથે તેમના બિઝનેસમાં જ ચોવીસ કલાક તેમની સાથે રહીશ, પ્રોમિસ ગોડ, પ્લીઝ ડેડીની કેર કરજો. અંકલે મને બોલાવી છે એટલે કંઈક વધુ જ તબિયત બગડી હશે. . . આવું મનોમન વિચારતા માંડ પલાશે વિમાનમાં કલાકો કાપ્યા.
એરપોર્ટ પર લેવા આવેલા ડ્રાઈવરે કંઈ વાત ના કરી. ઘરે પહોંચીને વ્હાલસોયાં ડેડીના મૃતદેહ જોઈ પલાશ અવાચક બની ગયેલી. હિંમતલાલે સિનિયર એટેક આવેલો, જે જીવલેણ સાબિત થયો. ફોનમાં પલાશને હકીકત કહેતા અનંતરાયને જીભ ઉપડી નહોતી. ભાંગી પડેલા હેમાબહેન અને અચાનક આવી પડેલી બધી જ જવાબદારીઓ પલાશને જાણે કે એકાએક મોટી બનાવી દીધેલી. તેણે અગ્નિસંસ્કારથી માંડીને બધી વિધિઓ કેટલી સ્વસ્થતાથી પતાવેલી! પછી તો બિઝનેસનો દોર હાથમાં લઈ તેણે ડેડીના પેંગડામાં પગ જમાવ્યો હતો. બે વર્ષમાં તો ઘણો વિકાસ કર્યો હતો.
જોકે, ફોરેનનો ક્રેઝ ડેડીને ગુમાવ્યા પછી પલાશને જરા પણ રહ્યો નહોતો. તેને સતત વસવસો રહેતો કે તે લંડન ના ગઈ હોત તો ડેડી સાથે વધુ રહી શકી હોત.
વિચારોનું પૂર આંખોમાં છલકાયું, રસ્તો ધૂંધળો થતો ગયો. અંદરના વરસાદમાં કારના વાઈપર પણ શું કરી શકે? ગેઈટે પહોંચતા સ્વસ્થ થઈને કાર પાર્ક કરી. ચાવી ઉછાળતાં પલાશ દરવાજા તરફ વધી. હીંચકે બેઠેલાં હેમાબહેનથી ટેવવશ બોલી જવાયું,
‘પલ્લુ બેટા, ચાવી ના ઉછાળ. ક્યાંક વાગી જશે.’
પલાશ તો સાંભળ્યું જ ના હોય એમ દીવાલે લટકતાં ફોટા સામે સ્મિત કરી, ચાવીનો કેચ કરતાં દોડતી પહોંચી ગઈ તેના રૂમમાં. લેપટોપ લઈ, ફેસબુકમાં લોગઇન થઇને ઓનલાઇન ફ્રેન્ડ્ઝનાં નામ વાંચવા લાગી.
‘ઓહ, શ્રુતિ ઓનલાઇન છે. કેટલાં સમયથી મળી નથી?’ બોલતાં પલાશે ટાઇપ કર્યુ,
‘હાય શ્રુત, વોટ્સ અપ?’
ઉદાસ સ્માઇલી સાથે શ્રુતિએ લખ્યું, ‘નથિંગ!’
પલાશ વિચારમાં પડી ગઈ. તેણે પૂછ્યું, ‘કેમ શું થયું?’
‘આઈ એમ નોટ ઓકે, પલ. મોમ-ડેડ મને ફર્ધર સ્ટડી માટે ઓસ્ટ્રેલિયા મોકલવા માગે છે. મારી ઇચ્છા નથી.’ પળનોય વિચાર કર્યા વિના પલાશે ટાઇપ કર્યુ, ‘ડોન્ટ વરી યાર. હું કાલે આવું છું અંકલ-આન્ટીને મળવા. સી.યુ. એટ 7.30. બાય.’
લેપટોપ બંધ કરી ટેબલ પરની ફોટોફ્રેમ સામે જોઈ પલાશ બોલી,

‘હું કોઈને સ્વજનોથી દૂર નહીં થવા દઉં. આઈ પ્રોમિસ યુ ડેડી !’

**********************************************

પતંગિયાની પાંખ – વાર્તા – – છાયા ત્રિવેદી

બાલ્કનીમાં બેઠાં-બેઠાં આકાશમાં ઊડતાં પક્ષીઓનો અવાજ સાંભળવો મને ખૂબ ગમે છે. ક્ષિતિજમાં ગુમ ન થઈ જાય ત્યાં સુધી હું કાન સરવા કરીને એ સાંભળ્યા જ કરું. સાંજે પરત ફરતા હોય કે પછી સવારે ફરી ઊડાન ભરતાં હોય, એ પક્ષીઓના ટહુકાઓ કાને પડે. મારી બાલ્કની પાસેના વૃક્ષ પરથી ક્યારેક એકસાથે ઊડતાં પંખીઓની પાંખનો ફડફડાટ તો ક્યાંય સુધી મારા કાનમાં ગુંજ્યા કરે. તડકો આકરો લાગે ત્યારે જ હું રૂમમાં જાઉં.

આ તો પક્ષીઓ સાથેની મારી દોસ્તીની વાત થઈ. બાકી મારા મિત્રો ઘણાં બધાં છે. સવાર પડતાં જ જુઓ પેલા સામેથી ઘરઘરાટી કરતા બાઇક પર આવ્યા એ છે, રામુકાકા દૂધવાળા. મને તો એ જ નવાઈ લાગે કે બાઇક ઉપર એ દૂધનાં કેન કેવી રીતે ભરાવતા હશે ? ક્યારેય પડી જાય તો ? રોડ પર દૂધ જ દૂધ વહેવા માંડેને! આહા… તો તો ફૂટપાથના પેલા ગરીબ બાળકોને જલ્સા થઈ જાય હો. દોડીને આળોટવા જ માંડે રસ્તા પર! રામુકાકાનું બેલેન્સ જબરું હશે. એ મારી બાલ્કની નીચે પહોંચ્યા લાગે છે. ઉપર એમનો બુલંદ અવાજ આવ્યો. .
‘ગુડ મોર્નિંગ, આજે વાદળા વધુ છે. વરસાદ આવે એવી એંધાણી લાગે છે, ભઇલા.’
‘હા, કાકા હું ક્યારનો તડકો શોધું છું, પણ વાદળ પાછળથી સૂરજ વચ્ચે વચ્ચે ડોકિયાં કરી લેતો હોય એવું લાગે છે. આજે આકાશ વરસે ય ખરું!’
‘મારે ઝપાટાભેર ઘર પતાવા પડશે ભાઇ. વરસાદ વરસે તો ધ્યાન રાખવું પડે. દૂધમાં પાણી ને પાણીમાં દૂધ એવું થાય.’ રામુકાકા હસતા હસતા બાજુના ઘરમાં દૂધ આપવા ગયા. એમનો અવાજ આજુબાજુના ચાર ઘરમાં સંભળાય એમ ગાજ્યો…

‘દૂ . . .ધ . . . !’

હજુ તો એમનો અવાજ દૂર જાય ત્યાં જુઓ સામે મારતી સાઇકલે ગીત લલકારતો આવે છે, તે કનુ છાપાવાળો.
‘ગુડ મોરનીંગ ભઈ. તમે કેવા તૈયાર થઇને બાલ્કનીમાં બેઠા હો. બાકી તો ગામ આખુંયે ઊંઘતું હોય છે હો. આ બધાંય કળજુગિયા કે’વાય !’
‘કનુ, તું આજે સવારમાં ચા પીને નીકળ્યો લાગે છે. મૂડમાં છે કાંઈ? શું સમાચાર છે આજે છાપામાં?’ મેં પૂછી જ નાખ્યું.
‘અરે સાહેબ, રોજના સમાચાર એક જ હોય – ભાવ વધારો. મારા જેવાને જ નો’ નડે.’ કહેતા ખી-ખી કરીને હસી પડ્યો.
મેં પૂછ્યું, ‘કેમ કનુ, તને ના નડે ? તને જમવાનું તૈયાર મળે છે, મફતમાં?’

‘ના સાહેબ, મારે આ એક સાઇકલ છે. પેટ્રોલના ભાવ વધે ઇ મને નો’ નડેને. બાકી તો છાપાનું પતાવીને હોટેલમાં કામ કરવા જાઉં. દિવસે ત્યાં નોકરી કરું એટલે ખાવાનું તો ત્યાં જ મળી રે’ છે. હવે તમે જ ક્યો, મને ક્યાં મોંઘવારી નડે?’
‘હા, એ ખરું.’ મેં મલકાતા કહ્યું.
‘હાલો હું જાઉં. મોડું થાય તો બધાં બૂમો પાડશે. આજ વરસાદ જેવું લાગે છે. તૂટી પડે તો છાપા પાણી-પાણી થાય.’
પેડલ મારવાનો ઝડપી અવાજ પસાર થયો. કનુ આગળ જવા લાગ્યો.
સવારના આ બે મારા મિત્રો. એમની સાથેના આવા સંવાદોથી જ મારી સવાર જાણે કે શરૂ થાય. હવે સામેના ઘરમાંથી મારી ફ્રેન્ડ આવશે. જુઓ આવી . . . આવી . . . એની જ સુગંધ આવી. . . !
‘હાય, ગુડ મોર્નિંગ. હેન્ડસમ લાગો છો આજે.’
‘વેરી ગુડ મોર્નિંગ, ગુડ્ડી. હું રોજ હેન્ડસમ નથી લાગતો ? આજે જ લાગુ છું કે ?’
‘ના, ના રોજ આવા જ લાગો છો હેન્ડસમ હીરો. આજે મારી એક્ઝામ છે. તમને જોઉં ને એટલે સારું લાગે. તમે મારા ગુડલક છો. એક્ઝામમાં બધું આવડી જશે.’
‘હાઉ નાઇસ ઓફ યુ ગુડ્ડી. ઓલ ધ બેસ્ટ તારી એક્ઝામ્સ માટે.’
‘થેન્કસ, બાય.’

ગુડ્ડી પતંગિયાની જેમ ઊડતી જાય ને જાણે મનેય પાંખો ફૂટે છે. મારું ચાલત તો હુંય તેની પાછળ-પાછળ દોડતો પહોંચી જાત ! એ મારી બેસ્ટ ફ્રેન્ડ છે. ઘણીવાર ઘરે આવી ચડે. મારી આજુબાજુ પતંગિયાની જેમ જ ઊડાઊડ કરે. એક દિવસ આવીને કહે. . .
‘મેં ગોડ પાસે માગેલા એવા જ તમે મારા ફ્રેન્ડ છો, એન્જલ જેવા. તમને તો બધું જ આવડે છે. તમે સ્કૂલે નથી જતા તોય કેવી રીતે આવડે છે?’
મેં કહેલું, ‘ગુડ્ડી, હું સ્કૂલે નથી જતો પણ તું તો જાય છેને. તારી સ્કૂલ બેગની બધી બુક્સ મને ભણાવી જાય છે! મોટી થઇને તું મને ભણાવજે, ઓકે?’
‘ત્યારે તો તમે પણ મોટા હશોને? હું મોટી થાઉં તો તમેય મોટા થશોને!મને હોમવર્કમાં હેલ્પ કરોને પ્લીઝ !’
એ વ્હાલથી મારા ખભે હાથ મૂકે ને મને તેનો મખમલી સ્પર્શ ફૂલોની યાદ અપાવે. એની સુગંધથી મારા રોમેરોમ ઝંકૃત થઈ ઊઠે, મેળવેલી સિતારની જેમ જ!
કાયમ હોમવર્ક પુરું કરીને થેન્કસ કહેતી, દોડતી ઘરે જતી રહે.
હું તો એમ જ કહું કે, ‘લો, પતંગિયું ઊડ્યું. . . !’

પતંગિયા સાથેની મારી ખરી દોસ્તી ગુડ્ડીએ જ કરાવી છે. ગુડ્ડીને પતંગિયા ખૂબ ગમે. જ્યારે આવે ત્યારે તેની વાતો અચૂક કરે જ. મારા માટેના એ અજાણ્યા પ્રદેશમાં એણે જ પ્રવેશ કરાવેલો. એણે કહેલું,
‘તમને પક્ષીઓ ગમે છેને, મને તો પતંગિયું ગમે.’
‘પતંગિયું? કેમ? ’
‘નાનું અને નાજુક, રંગ-બે-રંગી, એકદમ સુંદર મજાનું હોય ને એટલે.’
‘અરે વાહ, તારા જેવું કે?’

ગુડ્ડી હસી પડેલી, ઘંટડીના રણકાર જેવું!
‘હું તમને પતંગિયા વિશે વાત કરું. મારી પાસે તો એની બુક્સ પણ છે. મેં વાંચ્યું છે,પતંગિયાઓની દુનિયા વિશે.’
એમ કહેતા તેણે ઇયળ, કોશેટો અને તેમાંથી પતંગિયું નીકળે ત્યાંથી શરૂ કરી તેના રૂપ, રંગ, ચંચળતા વગેરે વાતો કરેલી. બીજા દિવસે તો તેની નોટ ખોલી મને કહે,
‘લો, અડો જોઇએ.’
સાવ પાતળા પોતનું નાનકડું પતંગિયું એણે મારી હથેળી પર મૂક્યું.વજન જ નહીં! એ બોલી,
‘પતંગિયું છે, મને ગમતું.’
‘તે નોટબુકમાંથી કેવી રીતે કાઢ્યું?’
‘અરે મને તો મરેલું જ મળ્યું છે. મને ખૂબ ગમ્યું એટલે મારી નોટના પાનાં વચ્ચે રાખી દીધું છે. મારું ચાલે તો હું તેમાં પ્રાણ પૂરું.’
એ ઉત્સાહભેર થોડી ઉદાસી સાથે બોલેલી. પતંગિયું મારી હથેળીમાંથી પાછું લેતા તેના હાથને પકડી મેં કહેલું, ‘ગુડ્ડી, કેટલું જીવવું તેનું નહીં બલ્કે કેવું જીવવું તેનું મહત્ત્વ છે. જો આ પતંગિયું મરીને પણ તને કેટલી બઘી ખુશી આપે છે, એ અગત્યનું છેને.’
‘હા, એ વાત સાચી.’ ફરી એ મૂડમાં આવી બોલેલી,
‘મને પતંગિયા અતિશય ગમે છે. એ ઊડાઊડ કરે ને હું તેની પાછળ દોડતી જાઉં.’
મેં હસતા હસતા કહેલું,
‘ચાલો, આજથી તારું નામ પતંગિયું. તુંય નાની, નાજુક અને સુંદર છેને.’
‘વાહ, હું પણ પતંગિયાની જેમ બધાને ખુશી આપીશ. મરી જઇશ ત્યારે આ પતંગિયું મારી નોટમાં સચવાયેલું છે એમ ક્યાંક ને ક્યાંક રહી જઇશ.’
તેનો હાથ છોડી, મારી હથેળી તેના મોં તરફ જતી હતી, આવું બોલતી બંધ કરવા… ત્યાં તો . . .
‘ઓહ, ગેટીંગ લેઇટ. હું જાઉં છું.’ કહેતા દોડતી જતી રહેલી. હું બોલી ઊઠેલો,
‘લો, પતંગિયું ઊડ્યું. . . !’
અરે છાંટા પડવા માંડ્યા. રામુકાકાની આગાહી હવામાન ખાતા કરતા સચોટ કહેવાય. લો, વરસાદ માંડ્યો વરસવા. આ ભીની ભીની સુગંધ અને વરસાદ મને ખૂબ ગમે, પણ મારાથી નહાવા જવાય નહીં. હમણાં આજુબાજુમાંથી કેટલાં બધાં છોકરા-છોકરીઓ નીચે આવીને ન્હાશે. ધમાલ – મસ્તી કરતા ખાબોચિયામાં છબછબિયાં કરશે, જાતભાતના અવાજો આવશે.
ચાલો આજે હું કાગળની હોડી બનાવીને નીચે નાખું. ખાબોચિયામાં પડશે ખરી? તરશે કે નહીં?
*
અરે. . . અરે. . . અરે. . . આ શેનો અવાજ આવ્યો? બાપ રે, કેવી બ્રેક મારી!
‘ભીના રસ્તે ધ્યાન રાખીને સ્કૂટર ચલાવો, સ્લીપ થશો.’ મારાથી મોટા અવાજે બોલાઈ ગયું.
આમાં મારી હોડીનો તો કચ્ચરઘાણ નીકળી જાયને ! ચાલો, પ્રોગ્રામ કેન્સલ. નથી તરાવવી મારે હોડી.
‘અભિ, બેટા અંદર આવ. પલળી જઇશ. વરસાદનું જોર વધે છે, શરદી થઈ જશે.’
‘આ મારી મમ્મીનો અવાજ!’ ચલો, બંદા બાલ્કનીમાંથી અંદર રૂમમાં ચાલ્યા.
રૂમમાં ખૂબ કંટાળો આવે. પંખાનો ટકટકિયો અવાજ ગમે નહીં. આકાશ ને ટહુકતાં પંખીઓ તો બહાર જ રહી જાય, બાલ્કનીમાં ! હવે વરસાદ બંધ થાય પછી જ જવાશે.’
‘મમ્મી વરસાદમાં તો ગરમાગરમ ભજીયાં ખાવાની મોજ પડે.’
‘હા બેટા, મને ખબર જ છે તને ભજીયાં યાદ આવશે. બટાકાંની કાતરી કરી લીધી. બેસન તૈયાર કરું છું. બોલ કયા કયા બનાવું ? બટાકાં, કાંદા, કેળા, મરચા. . . હમણાં તૈયાર થાય એટલે તને આપી જાઉં. ગરમાગરમ ખાજે.’
વાહ, ભગવાન બધાંને આવી જ મમ્મી આપે, ભજીયાં ખવડાવે એવી… ! હજુ પલંગમાં પડ્યા પડ્યા એવા વિચારો કરું છું ત્યાં તો ભજીયાની સુગંધ ઘેરી વળી. વાહ, હું તો ઝાપટી ગયો ફટાફટ.
વરસાદ ધીમો પડ્યો લાગે છે. આમ તો પાણી ટપકવાનો જ અવાજ આવતો લાગે છે. કદાચ વરસાદ રહી પણ ગયો હોય. ચાલો, ફરી બાલ્કનીમાં જઇએ. મારું પોતીકું વિશ્વ છે એ.
બાલ્કનીમાં પહોંચતા જ નીચે મોટું ટોળું જામેલું હોય એટલો બધો શોરબકોર છે.
‘આઘા ખસો, આઘા ખસો, શું થયું જોવા દો.’ અરે, આ તો રમેશકાકાનો અવાજ આવે છે.
‘કાકા, શું થયું? કેમ આટલો બધો ઘોંઘાટ શેનો છે?’
‘અભિ, આ વરસાદને લીધે કોઇકનો એક્સિડન્ટ થયો છે. ધીમેથી ધ્યાન રાખીને વાહન ચલાવતા હોય તો. આજકાલના જુવાનિયાઓ સરપની જેમ મોટરસાઇકલ ચલાવે છે. ગમે ત્યાંથી આગળ જતા રહેવાનું.
પછી શું થાય? અકસ્માત જ ને!’
‘ઓહ, કાકા બહું વાગ્યું છે? કોનો એક્સિડન્ટ થયો? પ્લીઝ જરા જુઓ ને, તેને મદદની જરૂર હોય તો જુઓ તો ખરા. મને કહોને પ્લીઝ.’
રમેશકાકા જોવા જ જતા હતા. મારા કહેવાથી ટોળામાં ઘૂસ્યા. હું કાગડોળે એમની રાહ જોતો રહ્યો. મારો જીવ ઊંચક થઈ ગયો. શું થયું હશે, કોણ હશે, બહુ વધારે વાગ્યું નહીં હોય ને ? કેટલાં પ્રશ્નો મગજમાં ઘૂમરાવા માંડ્યા એકસાથે.
મારા વિચારોને વીંધતો રમેશકાકાનો અવાજ આવ્યો . . .
‘અરે બેટા, સામેવાળી ગુડ્ડી છે. સ્કૂલેથી ઘરે આવતી’તી. ક્રોસ કરવા ગઈ અને એક બાઇકસવાર ઝડપથી આવ્યો. પાછળથી ભટકાઇને એ તો છૂ થઈ ગયો.’

‘ઓહ. ગુડ્ડીને વાગ્યું છે કાકા? પ્લીઝ મને કહોને શું થયું છે?’ મારાં હૃદયના ધબકારા વધી ગયા. હું પરસેવે રેબઝેબ થઈ ગયો. મારે ઊડીને પહોંચવું’તું ગુડ્ડી પાસે. એની હાલત જોવા હું બેબાકળો બની ગયેલો. મેં અધીરા અને ફાટેલા અવાજે બૂમ પાડી . . .
‘કાકા, ગુડ્ડીને કેમ છે? એને હોસ્પિટલે લઈ જાવ પ્લીઝ. જલ્દી ડૉક્ટરને બોલાવો.’
‘માથામાં વાગ્યું છે. ભાનમાં લાગતી નથી. એમ્યુલન્સ બોલાવી છે, બેટા.’
એમ્યુલન્સની સાયરન વાગી. ગુડ્ડીને હોસ્પિટલે લઈ ગયા. ગુડ્ડીનાં સમાચાર સાંભળવા મારા કાન અધીરાં બની ગયેલાં. આ સમય કાઢવો કપરો છે. કેવા કેવા વિચારો દિલોદિમાગને ઘેરી વળે છે.
અચાનક મમ્મી મારી પાસે આવી, મારા ચહેરા પર હાથ ફેરવતી બોલી,
‘અભિ, ચાલ આપણે દવાખાને જવાનું છે.’
તેના હૂંફાળા હાથને મારા હાથમાં લઈ મારાથી વચ્ચે જ પૂછાઈ ગયું, ‘ગુડ્ડી પાસે ? ’
મારો હાથ પકડી મને ઊભો કરતા મમ્મીએ કહ્યું, ‘ચાલ બેટા.’
મારા જીવમાં જાણે જીવ આવ્યો. હું બોલ્યો, ‘હા, ચાલો જલ્દી જઇએ.’
હોસ્પિટલમાં પહોંચતા મને તો બધું વિચિત્ર લાગ્યું. ડૉક્ટર મને તપાસતા હતા. અંદરોઅંદર વાતો કરતા હતા, કે બધું ઓકે છે. ઓપરેશન કરીએ. એકાએક વિચિત્ર ગંધ મને ઘેરી વળી. મને ઓપરેશન થિયેટરમાં લઈ જવામાં આવી રહ્યો છે કે શું? મારા માટે બધું અચાનક અને અગમ્ય બની રહ્યું છે. હું પૂછવા મથું છું, પણ કોઈ આસપાસ હોય એવું લાગતું નથી.

કોઈ સાધનોના ટકરાતાં અવાજો અને સાવ ધીમા અવાજે સંભળાતી સૂચનાઓ તરફ કાન સરવા કરવાની કોશિશ કરતો રહ્યો. અચાનક હું ભાન ખોતો જાઉં છું. . . સરી ગયો છું ગાઢ નિદ્રામાં. . .
જાગ્યો ત્યારે આસપાસના અવાજો કાને પડી રહ્યાં છે. હું હાથ હવામાં ફંફોસતા બોલ્યો,
‘કોઈ છે અહીં? શું થયું? ગુડ્ડીને કેમ છે? હું ક્યાંછું? પ્લીઝ કોઈ કહેશો મને?’

મમ્મીનો ડૂસકાં સાથે અવાજ આવ્યો,

‘બેટા, આપણે દવાખાનામાં છીએ. તારી આંખનું ઓપરેશન થઈ ગયું છે. હવે તું જોઈ શકશે, બધું જ જોઈ શકશે – ગુડ્ડીની આંખે !’

અને હું આંખ પરની પટ્ટી પર હાથ ફેરવતો પતંગિયા જેવી ગુડ્ડીનો ચહેરો આકારિત કરવા મથી રહ્યો.

****************************************

રૂપિયા બસ્સો પંચાવન – વાર્તા – છાયા ત્રિવેદી

છાયા ત્રિવેદીનો પરિચયઃ

[“દાવડાનું આંગણૂં”માં આજની પેઢીના દમદાર સર્જક કવયિત્રી, વાર્તાકાર, અનુવાદક, સંપાદક, પત્રકાર, કલાકાર અને સંચાલક છાયાબહેન ત્રિવેદીનું ઉમળાકાભેર સ્વાગત કરીએ છીએ. એમની સક્ષમ કલમનો “આંગણું”ને લાભ મળી રહ્યો છે. એમની કવિતાઓ અને વાર્તા પ્રગટ કરતાં અમને આનંદ થઈ રહ્યો છે. એમણે એમ.કોમ., એમ.જે.એમ.સી.(માસ્ટર ઑફ જર્નાલિઝમ ઍન્ડ માસ કૉમ્યુનિકેશન) નો અભ્યાસ કર્યો છે અને ફ્રી લાન્સર તરીકે અનુવાદકાર્ય, સર્જનાત્મક લેખન, કૉપી એડિટિંગ, ભાષા સંપાદન, વિઝિટિંગ લેક્ચર તરીકે પોતાની સેવા આપી રહ્યાં છે. એમની કવિતા, વાર્તા વિવિધ સાહિત્યિક સામયિકોમાં પ્રકાશિત થતાં રહે છે. જેવા કે, નવનીત સમર્પણ, શબ્દસૃષ્ટિ, કવિલોક, ગઝલવિશ્વ, કવિતા, ધબક, ફિલિંગ્સ, વગેરે. આજ સુધી એમનાં ૧૧ પુસ્તકો પ્રકાશિત થયાં છે. (કાવ્યસંગ્રહ – ૨, અનુવાદ – ૮, સંપાદન – Continue reading રૂપિયા બસ્સો પંચાવન – વાર્તા – છાયા ત્રિવેદી