Category Archives: જયશ્રી વિનુ મરચંટ

શ્રીમદ ભાગવત પુરાણ કથા- સ્કંધ પહેલો – બીજો અધ્યાય – જયશ્રી વિનુ મરચંટ

બીજો અધ્યાયભક્તિનું દુઃખ દૂર કરવા માટે નારદજીનો પ્રયત્ન

(કથાના પહેલા અધ્યાયમાં ભક્તિનો ભેટો નારદજી સાથે થાય છે અને કળિયુગમાં ભક્તિના પુત્રો જ્ઞાન અને વૈરાગ્યના અકાળ વાર્ધક્યથી હતાશ થયેલી ભક્તિ નારદજીને પોતાની વ્યથા કહે છે. હવે અહીંથી આગળ વાંચો.)

જ્ઞાન અને વૈરાગ્ય ભક્તિ થકી ઉત્પન્ન થઈ શકે પણ, માત્ર જ્ઞાન અને વૈરાગ્ય થકી ભક્તિના આવિર્ભાવની સંભાવના ઘણી અલ્પ છે અને કદાચ ભક્તિ ઉપજે તો પણ એ ક્ષણજીવી હોય છે અથવા તો એક સમયની અંદરની જ હોય છે. આથી જ રૂપક તરીકે, પહેલા અધ્યાયમાં જ નારદજી સાથેના સંવાદમાં આની પૂર્વભૂમિકા આપી દીધી છે. કળિયુગ પણ દરેક યુગની જેમ જ, નીતિમત્તાના ધોરણો, સત્ય, દયા, દાન અને ધર્મ ના આયામો માટે પોતાનો મિજાજ અને આગવી પ્રકૃતિ પોતાની સાથે જ લઈને આવે છે. આ હકીકત બદલાવાની નથી. ભક્તિ દેવર્ષિ નારદની જ રાહ કેમ જોઈ રહી હતી? નારદજી પણ બ્રહ્માના સ્વયંભૂ પુત્ર છે અને ભક્તિના જન્મદાતા સૂક્ષ્મ રીતે બ્રહ્મા છે. જગતની વ્યુત્પતિ સાથે બ્રહ્માજીનો સીધો સંબંધ હોવાથી ભક્તિને વિશ્વાસ હતો કે નારદ એટલે કે નારાયણ તરફ દોરનાર, જ કળિયુગમાં વિલય પામી રહેલા એનામાંથી જ જન્મ પામેલા જ્ઞાન અને વૈરાગ્યની અકાળ મૃતપ્રાયઃ સ્થિતિનો ઉપાય સૂચવી શકશે. Continue reading શ્રીમદ ભાગવત પુરાણ કથા- સ્કંધ પહેલો – બીજો અધ્યાય – જયશ્રી વિનુ મરચંટ

આ માણસ કઈ માટીથી ઘડાયા છે? – જયશ્રી વિનુ મરચંટ

મને થયું કે મારે કોઈક ઘેઘુર વડલા વિષે લખવાનું હોય કે જેની હજારો વડવાઈઓ લીલીછમ બનીને પાંગરી હોય તો હું શું લખું અને ક્યાંથી શરુ કરું? એટલું જ નહીં, પણ એ બધી વડવાઈઓને લીલીછમ રાખવા માટે વડલાએ પોતાના અંતરના અમી કેટલા અને કેવી રીતે સીંચ્યા હશે એના વિશે પણ લખવું જ જોઈએ, તો આ કામ બહુ કપરું છે. આખાયે ઘેઘુર વડલાને જેમ ન તો બાથ ભરીને હાથમાં લઈ શકું છું, બિલકુલ એવી જ રીતે કે જેમ હું આ આકાશની અનંતતાને આંખોમાં ક્યાં સમાવી શકું છું? વડીલબંધુ પૂજ્ય પ્રતાપભાઈ પંડ્યા માટે લખવા બેઠી છું તો થાય છે કે એમનો આકાશની અનંતતા સમા ચેતોવિસ્તારને અને વડલાની શીળી છાંય સાથે સતત હરિયાળી ફેલાવતી એમની હયાતીને, હું કેટલાયે પાનાં ભરીને લખું તોયે અસરકારક રીતે આલેખવા અસમર્થ છું. તો પૂ. વડીલબંધુ પ્રતાપભાઈ પંડ્યા વિષે જે પણ લખું તે વાંચતી વખતે આ મર્યાદાને ધ્યાનમાં લઈને આપ સહુ વાંચો એ જ વિનંતી કરું છું. Continue reading આ માણસ કઈ માટીથી ઘડાયા છે? – જયશ્રી વિનુ મરચંટ

અંતરની ઓળખ – સંકલનઃ જયશ્રી વિનુ મરચંટ

[જયંતિ પટેલ, (રંગલો)ના પુસ્તક “ગાંધીજી, ચેપ્લીન અને હું” માંથી સાભાર}

“૧૯૪૨ના ઓક્ટોબરની ૨૫મીએ ચેપ્લીનને પુછવામાં આવ્યું કે તમે કેમ અમેરિકન સિટિઝન થયા નથી, ત્યારે એમણે જે ઉત્તર આપ્યો હતો તેમાં સ્પષ્ટપણે ગાંધીજીના અવાજનો પડઘો સંભળાય છે. એમણે કહ્યું, “I have never had patriotism in that sense for any country, but I am a patriot to humanity as a whole. અર્થાત્ઃ  એક રીતે જોવા જાઓ તો હું કોઈ પણ દેશનો દેશપ્રેમી નથી કે મને કોઈ ખાસ દેશ માટે એવી દેશદાઝ પણ નથી પણ હું આખેઆખો ‘માણસાઈ-દેશ’ માટે અતિશય દેશદાઝ રાખું છું.

હવે ગાંધીજીએ આપેલો આ જ પ્રશ્નનો ઉત્તર સાંભળોઃ   “The conception of my patriotism is nothing if it is not always, in every case, without exception, consistent with the broadest good of humanity at large.”

અર્થાત્ઃ  મેં આત્મસાત કરેલી કોઈ પણ દેશ માટેની દેશભક્તિનો કોઈ મતલબ નથી જો કોઈ પણ જાતના અપવાદ વિના, એ દેશ સતત જ વૈશ્વિક સ્તરે માણસાઈને માટે કામ કરે અને માણસાઈને પુષ્ટિ આપે.”

સંસ્કૃતમાં આવી વ્યક્તિની પ્રશંસા માટે એક શબ્દ છેઃ मार्गस्थोनावसीदति. આ શબ્દો માર્ગની સુરક્ષિતતાના સૂચક છે. मार्गस्थ માણસે, રસ્તે રહેનારા માણસે, માર્ગનો સથવારો જ્યાં સુધી છોડ્યો નથી, ત્યાં સુધી એને માર્ગનો વાંધો નથી. માર્ગ એ લક્ષ્યનું પ્રતીક છે અને માત્ર લક્ષ્યનું જ નહીં, પણ, ‘લક્ષ્યે પહોંચવા માટે જે પુરુષાર્થ કરવો પડશે, વિપત્તિઓ વહોરવી પડશે અને સાહસો ખેડવાં પડશે, એ બધુંય હું કરીશ.’ એવા સંકલ્પનું પણ પ્રતીક છે. એટલે માણસે જ્યાં સુધી લક્ષ્ય પર પહોંચવાની તાલાવેલી નથી છોડી, જ્યાં સુધી ત્યાં પહોંચવાના પ્રયત્નો ચાલુ છે, ત્યાં સુધી એ કુશળ છે અને એનો આત્મા હણાયો નથી એમ માનવું. સંભવ છે કે જીવનભર સિદ્ધિ એનાથી દૂર જ રહ્યા કરે, સંભવ છે કે જીવનના આરંભમાં નિર્ધારેલું લક્ષ્ય જીવનને અંતે પણ એટલું જ દૂર દેખાય, પણ તેથી શું થઈ ગયું? એની સફળતાનું માપ સિદ્ધિના સ્થૂળ ગજથી નથી માપવાનું, પણ સાધનની કાર્યસાધકતાની સૂક્ષ્મ કસોટી ઉપર ચકાસવાનું છે.”

શ્રીમદ્ ભાગવત કથા – સ્કંધ પહેલો, અધ્યાય પહેલો

સ્કંધ પહેલો – પહેલો અધ્યાય – દેવર્ષિ નારદનો ભક્તિ સાથે ભેટો

સચ્ચિદાનન્દરૂપાય   વિશ્વોત્પત્યાદિહેતવે  !
તાપત્રય્વિનાશાય  શ્રીકૃષ્ણાય  વયં  નુમઃ  !!

અર્થાત્ઃ સચ્ચિદાનંદસ્વરૂપ ભગવાન શ્રીકૃષ્ણને અમે નમસ્કાર કરીએ છીએ કે, જેઓ જગતની ઉત્પત્તિ, સ્થિતિ અને વિનાશના હેતુ છે તથા આધ્યાત્મિક, પરમતત્વ સંબંધી અને ભૌતિક, એમ ત્રણેય દુઃખોના નાશ કરનારા છે.

 કથા પ્રારંભઃ

પ્રથમ અધ્યાયનો પ્રથમ શ્લોક જ સંપૂર્ણપણે કૃષ્ણની શરણાગતિ સ્વીકારવાનું કહે છે.

અહીંથી કથાનો પ્રારંભ થાય છે. Continue reading શ્રીમદ્ ભાગવત કથા – સ્કંધ પહેલો, અધ્યાય પહેલો

“દીપ પ્રાગટ્યથી” – કવિ ભાવેશ ભટ્ટ – આસ્વાદ- જયશ્રી વિનુ મરચંટ

“દીપ પ્રાગટ્યથી…!”

સૌ રહ્યા દૂર અંધારના તથ્યથી
થઈ શરૂઆત જ્યાં દીપ પ્રાગટ્યથી

જૂઠની જીતનાં મૂળમાં સંપ છે
સત્યને હોય વાંધો બીજા સત્યથી!

જેમ એની નજર ત્રાંસી થઈ રહી હતી
એ રીતે હું ય ખસતો રહ્યો દ્રશ્યથી

વાંક એમાંય મારો જ લાગે મને
કોઈ ગરદન ઝૂકે, કોઈના કૃત્યથી

હોય ઈશ્વરનો ઢગલો ને એક ના મળે!
થઈ ગયો અણગમો અમને વૈવિધ્યથી

ઓલવાઈ જવાનું ગમે તે ક્ષણે!
સુખ દીવાનું ખમાતું નથી સૂર્યથી

             –      ભાવેશ ભટ્ટ

કવિશ્રી ભાવેશ ભટ્ટની ગઝલ, “દીપ પ્રાગટ્યથી” નો આસ્વાદ- જયશ્રી વિનુ મરચંટ Continue reading “દીપ પ્રાગટ્યથી” – કવિ ભાવેશ ભટ્ટ – આસ્વાદ- જયશ્રી વિનુ મરચંટ

અંતરની ઓળખ – સંકલનઃ જયશ્રી વિનુ મરચંટ

“બુરા જો દેખન મૈં ચલા..”

(નીચેનો પ્રસંગ મેં ક્યાંક વાંચ્યો હતો પણ પુસ્તકનું નામ યાદ નથી આવતું. મારા સ્મરણમાંથી આ પ્રસંગ અહીં ઊતારી રહી છું. જે પુસ્તકમાંથી મારા મન પર આ પ્રસંગ કોતરાયો છે, એ અનામી પુસ્તકના સૌજન્યનો ઉલ્લેખ સાભાર કરું છું.) 

એક ગામના મુખી કેટલાક ગામ નિવાસીઓ સાથે ગામની ભાગોળે, પીપળાના વૃક્ષ હેઠળ બેઠા હતા. ત્યાંથી પસાર થતા એક મુસાફરે એમને પૂછ્યું, “ભાઈ, તમે આ ગામમાં ઘણાં વર્ષોથી રહો છો?” મુખી બોલ્યા, “હા, ભાઈ, હું આ ગામનો મુખી છું.” Continue reading અંતરની ઓળખ – સંકલનઃ જયશ્રી વિનુ મરચંટ

શ્રીમદ્ ભાગવત-મહાત્મ્ય – સાતમો હપ્તો – જયશ્રી વિનુ મરચંટ

“ભાગવત કથા સાંભળવા માટે શરીરી અને અશરીરી બધાં જ જીવોનું આવાહન કરવામાં આવે છે અને દરેકને આ કથા સાંભળીને આત્માનો ઉદ્ધાર કરવાનો અધિકાર છે.” આ વિધાનને પ્રતિપાદિત કરતો શ્રીમદ ભાગવત પુરાણનો આ સાતમો અને છેલ્લો હપ્તો ચૂકશો નહીં આવતા બુધવારથી શ્રીમદ ભાગવત પુરાણની કથાનો શુભારંભ થાય છે. આ કથામૃતનો લાભ લેવાનું ન ચૂકી જતાં.

સાતમો હપ્તોઃ  શ્રીમદ્ ભાગવત પુરાણની આવશ્યક વિધિ

વિધિવત પૂજન પૂર્ણ થયા પછી પ્રાર્થનાનું ખાસ મહત્વ છે. પ્રાર્થનાનો એક અર્થ થાય છે, અર્થ એટલે કે અહીં હેતુ પ્રાપ્તિ માટે વિનમ્રતાથી ઈશ્વર પાસે યાચના કરવી. પૂજન પછી કરવામાં આવતી પ્રાર્થનાના પ્રથમ શ્લોકમાં જ યજમાન, આચાર્ય અને આમંત્રિત શ્રોતાજનો, સહુ ભેગા થઈને ઈશ્વરની પ્રશસ્તિ કરીને વિનંતી કરે છે કે, “અસુરોને હણનારા અને ભક્તોને ભક્તિથી વશ થનારા શ્રી કૃષ્ણને આદર સહિત બે હાથ જોડી, માથું નમાવીને પ્રેમથી નમસ્કાર કરીએ છીએ. જેઓ આ સંસારમાં પોતાના સ્વરૂપ અને શાસ્ત્રને પ્રસન્નતાપૂર્વક પ્રગટ કરતા રહે છે તથા જેમનું પુનિત સ્વરૂપ આ ત્રિભુવનને તારવા માટે સમર્થ છે એવા શ્રી હરિ “સર્વે ભૂતેષુ કલ્યાણમ્” કરો.” Continue reading શ્રીમદ્ ભાગવત-મહાત્મ્ય – સાતમો હપ્તો – જયશ્રી વિનુ મરચંટ

અંતરની ઓળખ – સંકલનઃ જયશ્રી વિનુ મરચંટ

અનહદ બાની- સુભાષ ભટ્ટ – (“નવનીત-સમર્પણ”ના સૌજન્યથી – સાભાર)

ગુરુ પોતાના શિષ્યને, દીક્ષા તાલીમના આરંભ કે અંતમાં નહીં, પણ દરમિયાન આપતો હોય છે. આશ્રમના આંગણામાં બંને વચ્ચેનો સંવાદ તેનું નિમિત્ત બનતો હોય છે. પળે-પળે બંનેએ એકબીજાના શબ્દો પીવાના હોય છે અને મૌન સાંભળવાનું હોય છે. તે સ્નેહ-સમજનો સેતુ જ પરિશુદ્ધ બનીને સંબોધિ પામવાનો સેતુ બની જતો હોય છે. આવો, આપણે એક એવા સેતુનું દર્શન કરીએ. અજાણ્યા એવા એક આશ્રમમાં આવા ગુરુ-શિષ્ય વસતા હતા. વૃદ્ધ ગુરુ એમના શિષ્ય પાસેથી જીવનનાં દુઃખો વિશેની ફરિયાદો સાંભળીને થાકી ગયા હતા. ગુરુ એક સાંજે મનોમન એક પાઠ રચી નાખે છે.
ગુરુઃ “જા, એક પ્યાલો પાણી અને એક ચમચી નમક લઈ આવ’ (શિષ્ય બંને વસ્તુ લઈ આવે છે.)
ગુરુઃ “આ નમક પ્યાલામાં નાખીને પી જા. અને મને કહે, સ્વાદ કેવો આવ્યો.”
(શિષ્ય પી જાય છે.)
શિષ્યઃ “અત્યંત ખારો”.
ગુરુઃ (હસતા રહ્યા) “ચાલ સરોવર. આટલું જ નમક સરોવરમાં નાખી જો”
(બંને સરોવર ગયા, શિષ્યે એટલું જ નમક સરોવરમાં નાખ્યું.)
ગુરુઃ “હવે સરોવરમાંથી જળ ચાખી જો.” (શિષ્ય જળ ચાખે છે.)
ગુરુઃ “જળ કેવું લાગે છે?”
શિષ્યઃ “જળ અત્યંત મીઠું લાગે છે.”
ગુરુઃ “જો બેટા, સાંભળ..
જીવનનાં દુઃખો તો શુદ્ધ નમક જેવાં છે, તેનાથી ઓછાં કે વધારે નથી. જીવનમાં દુઃખનું પ્રમાણ બધે – બધામાં સમાન છે. પણ હા, તેના ખારાપણાનો આધાર તેના પાત્રના કદ પર રહેલો છે. તેથી, જ્યારે પણ તમે દુઃખમાં હો ત્યારે પ્યાલો બનવાને બદલે સરોવર બની જાઓ.”
જીવન – ચૈતન્યનો એટલો બૃહદ વિસ્તાર હોય કે નામ અને સર્વનામની સીમાઓ ઓગળીને એક અંતહીન વહેણ બની જાય. પાત્ર અને પાત્રતાની રેખાઓ ભૂંસાઈ જાય.

કવિશ્રી ભાવેશ ભટ્ટની ગઝલ – “માની સાથે!” – આસ્વાદઃ જયશ્રી વિનુ મરચંટ

માની સાથે..!

બધાં ભગવાન ટેવાઈ ગયા છે માની સાથે
પૂરું થઈ જાય છે ઘરકામ પણ પૂજાની સાથે

ઘસરકા સૂરના ખાસ્સાં પડ્યા છે ચિત્ત ઉપર
તમે તલવારને મૂકી હતી વીણાની સાથે!

મને જોયો કુતૂહલથી બધા વેપારીઓએ
જરા હળવાશ મેં માંગી હતી સોફાની સાથે

ગતિમાં આવતા અવરોધને સમજ્યો ન નાવિક
હલેસાઓને કૈં વાંધો હતો નૌકાની સાથે!

હવે હું એકલો બેસું છું કાયમ ત્યાં જઈને
નથી સંબંધ તોડ્યો મેં તો એ જગ્યાની સાથે

ચઢાવીને કબર પર ફૂલ, એ તરત જ વિખેરે
ઝગડતી જે હતી ડોસી સતત ડોસાની સાથે

– ભાવેશ ભટ્ટ

કવિશ્રી ભાવેશ ભટ્ટની કવિતા “માની સાથે!” નો આસ્વાદઃ જયશ્રી વિનુ મરચંટ

ગયા રવિવારે ૧૦મી મે ના દિવસે મધર્સ ડે આખા વિશ્વએ ઉજવ્યો. પણ, આ માતૃદિન શું એક જ દિવસ માટે ઉજવવા જેવો છે? સાચું પૂછો તો માતાની હાજરી જીવનમાં હોય એણે તો રોજ માને માત્ર એક વ્હાલભર્યું સ્મિત આપીને એના આશિષ લેવાના હોય, અને મા ન હોય તોયે મા અને ઈશ્વર બેઉને વ્હાલથી યાદ કરી, મનોમન સ્મિત આપીને પ્રણામ રોજ કરવા જોઈએ. કારણ, પરમાત્મા માંથી “પરમાત્” કાઢી નાંખતા, આમ તો જે અક્ષર બચે છે, તે “મા” હોય છે. અને, આમ જુઓ તો એ એક અક્ષર નથી, શબ્દ પણ નથી, પણ એક આખેઆખું વાક્ય છે. આપણી અંદર રહેલા “પર” તત્વોને, જેવા કે રોગ, શત્રુ, મોહ લોભ, ક્રોધ વગેરેને જે ‘માત” કરીને રક્ષણ કરે છે, એ પરમાત્મા છે. પણ મા? મા તો 24×7 પોતાના સંતાનનું રક્ષણ કરે છે, એટલું જ નહીં, એને બિલકુલ બિનશરતી,-Totally Unconditional-પ્રેમ કરે છે, પછી ભલેને એનું બાળક ગમે તેવું હોય! ભગવાનને પણ આની પૂરેપૂરી જાણ છે કારણ કે પ્રભુને જો આ ધરતી પર જન્મ લેવો હોય તો એણે પણ માતાની કૂખે અવતરવું પડે છે. માએ ઈશ્વરની જુદી પુજા કરવી એવું જરૂરી છે જ ક્યાં? સતત સહુની ઘરમાં સગવડ સાચવતી મા પૂજા સિવાય બીજું કરે છે પણ શું?

જિંદગીમાં એવો સમય પણ આવે છે કે કોમળતાની રેશમી રજાઈ, ભાલાની અણીઓવાળી પથારી પર સૂવડાવીને આપવામાં આવે તો ન ઊંઘ આવે કે ન તો રેશમી પોતની સુંવાળપ માણી શકીએ. કાનમાં પડતા મીઠા વીણાવાદનના સૂરોને માણવા પણ એક એવું નાજુક, સંવેદનશીલ વાતાવરણ હોવું જોઈએ તો જ સંગીતની મધુરતા હ્રદયના તાર ઝણઝણાવી જાય છે. કોમળતાને રુક્ષતા સાથે છત્રીસનો આંકડો છે. શ્રી કૃષ્ણ ગાયને અઢેલીને વાંસળી વગાડે કે યમુનાના ખળખળ વહેતા નીરના તાલ પર વાંસળી વગાડે પણ કદી વનવગડામાં વાઘોની ત્રાડ વચ્ચે વાંસળી વગાડે અને ગોપીઓને ઘેલી કરે ખરા? એ વાત જો કે જુદી છે કે વાંસળી વગાડવાવાળો જો કૃષ્ણ હોય તો સિંહ અને વાઘ પણ ગરીબ ગાય બની જાય! વાત એ છે કે, ભયભીત થઈને કોઈ પણ સંવેદનાને જાણવી કે માણવી શક્ય જ નથી.

આગળ એક બહુ મોટી વાત કવિ કહી જાય છે કે ઘરના ફર્નિચરને બનાવડાવી શકાય, ખરીદી શકાય પણ એનો આનંદ મોકળા મને લઈ શકવા એ માટેની “હાશ” કોઈ બજારમાં, કેટલા પણ પૈસા આપીને ખરીદી શકાતી નથી. સાવ સાદા લાગતા આ શેરમાં આમ જુઓ તો વાત માત્ર ઉપરની બે લીટીની છે. આજના આ દોડતા ટેકનોલોજીના યુગમાં, ઘરે આવીને સોફા પર બેસતાં જ લેપટોપ બેગમાંથી કાઢીને કે પછી સ્માર્ટ ફોન કે આઈ પેડ કાઢીને આપણે ફરી પાછાં કોઈ ને કોઈ ઈમેઈલ, ફેસબુક અથવા વોટ્સએપના “વાટકી-વ્યવહાર” માં મશગૂલ થઈ જઈએ છીએ. “હાશકારો” કરીને બેસવાનું સહુ ભૂલતાં જ જાય છે. પોતાને પામવા માટેનું એકાંત સહન થાય એવું નથી હોતું. શરીરને સોફા આરામ આપે છે પણ એ આરામ મનની હળવાશ ને મોકળાશ વિના કેટલો અધૂરો છે! આ લાલબત્તી કવિ ધરે છે પણ શું આપણે એ બત્તીના રંગને માત્ર જોવાની જ નહીં, પણ સાંભળી શકીએ એવી સજ્જતા ધરાવીએ છીએ ખરાં? આ સવાલનો જવાબ આપણે આપણી અંદર જ શોધવાનો છે.

નીચેનો શેર વાંચતાં એક “આહ” નીકળી જાય છે.
ગતિમાં આવતા અવરોધને સમજ્યો ન નાવિક
હલેસાઓને કૈં વાંધો હતો નૌકાની સાથે!
ક્યા અવરોધ અને કઈ ગતિની વાત છે એ અહીં કવિશ્રી ભાવેશભાઈએ “ભાવેશ સ્ટાઈલ”માં અધ્યાહાર રાખ્યું છે અને ત્યાંથી જ અસીમ શક્યતાઓનું એક આકાશ ઊઘડે છે. સમયની નૌકામાં બેઠાં તો છીએ પણ સફર –મુસાફરી અજાણી છે, એની રફતાર-ગતિ અસ્ખલિત નથી. સતત અવરોધો અને વમળો આવતાં રહે છે અને આ નાવને આપણે હલેસાં માર્યા કરીએ છીએ પણ ગંતવ્ય પર પહોંચાય છે ખરું? હલેસાંને જો હોડી સાથે વાંકુ પડ્યું હોય તો સડસડાટ આ નૌકા જાય ખરી? આ હલેસાં અને નાવના સંબંધનું સમીકરણ ઉકેલવાનું કવિ વાચક પર છોડી દે છે.

કવિ સતેજ છે. એટલું સમજે છે કે જનારાને જવા દેવા પડ્યાં કે પછી જવા દઈને ભૂલ થઈ ગઈ છે. એ સંબંધ તો પાછો નથી મળવાનો પણ એકલતાને જે જગાએથી સ્વીકારી હતી ત્યાં જઈને બેસવાથી, એ જગા સાથેનો નાતો તો ઓછામાં ઓછો જળવાઈ રહેશે અને સ્મરણોની વેલ ત્યાં ઊગી જાય તો …! તો …પછીની વાત, ફરીથી અધ્યાહાર….! પણ એક વાત અહીં ડંકાની ચોટ પરથી કવિ પ્રતિપાદિત કરે છે કે, “જાનેવાલે કભી નહીં આતે, જાનેવાલોં કી યાદ આતી હૈ!”

અને, છેલ્લે, મક્તામાં કવિ ખંગ વાળે છે, આ શેર કહીને,
“ચઢાવીને કબર પર ફૂલ, એ તરત જ વિખેરે
ઝગડતી જે હતી ડોસી સતત ડોસાની સાથે”
આખી જિંદગી પતિ-પત્ની ઝઘડતાં રહ્યાં, લડતાં રહ્યાં છે. પ્રેમનો આ પણ એક પ્રકાર છે. ઘણાય એવા હોય છે જેને ચાર શબ્દોનું એક વાક્ય બોલતાં આવડતું નથી કે, ”હું તને પ્રેમ કરું છું.” અને, કાયમ માટે વિખૂટા પડી જવાય છે ત્યારે મનમાં સંતાપ થાય છે કે જે કહેવાનું હતું તે તો કહેવાયું જ નહીં. એકલા પડી જવાની અનેક વિટંબણા છે, પણ તોયે, જે સાદું સત્ય સ્નેહનું છે એનું પ્રાગ્ટ્ય થઈ નથી શકતું. જીવનભર પ્રેમ પ્રગટ કરતાં આવડ્યું નથી, હા, નારાજગી બતાવી છે જીવતેજીવ! અને, પાછળ એકલા રહી ગયા પછી પણ પ્રેમના પ્રતીક સમા ફૂલોને કબર પર બિછાવે તો છે પણ પાછા વિખેરી નાંખીને નારાજગી બતાવે છે, ગુસ્સો બતાવે છે અને આ પ્રેમ અને નારાજગીના ઝૂલામાં જે ઝૂલે છે તે જ છે કદાચ સાચા “સાયુજ્યનું ગૌરીશંકર!” અંતમાં, કવિએ એક રીતે તો પ્રેમ અને નારાજગી, ક્રોધ, રીસ એ બધાંની અંદર હિલ્લોળા ખાતાં સંબંધના આયુષ્યની ક્ષણભંગુરતાનો અછડતો ઉલ્લેખ કરીને સિફતથી નીકળી જાય છે.

ભાવેશભાઈ ની ગઝલ સૌને પોતાના કરી લે છે એટલું જ નહીં, એમની ગઝલ સૌને પોતાની જ લાગવા માંડે છે. કોઈ શાયર માટે આનાથી મોટી બીજી કોઈ મોટી વાત હોઈ ન શકે!

વસંત —- ! – જયશ્રી વિનુ મરચંટ

વસંત…!

વસંત ફૂલ હોય છે,
ફૂલ છે વસંતના ભીના ચહેરાની કુમાશ….!

વસંત પાળે છે સપનાં
કોઈ પાંડુની હ્રદયની વ્યથામાં…!
વસંત ઉજવે છે ઉત્સવ
યમુનાના તટે, મધરાતે, પંચમની સુરસુધામાં
તરબતર થયેલ ગોપી સંગે, છટાથી ડોલતા
કૃષ્ણની રાસલીલાની મસ્તીમાં..!

પછી, વસંત હિમાલયના બરફમાં સંતાકૂકડી રમવા જતી રહે છે,
અને, ત્યાં રમતાં રમતાં થાકી જાય છે ત્યારે
ચક્રવાક મિથુનને શોધતી શોધતી
હિમાલયના ગગનચુંબી શૃંગો પરથી દડબડતી દડબડતી
નીચે ઊતરી આવે છે પ્રણયીની આંખોના વનમાં…!
પછી, પ્રણયીની આંખોના વૃક્ષો ને સૂરજ સંગે તડકે –છાંયે રમીને થાકે છે, ત્યારે,
ચૂપચાપ, એક દિવસ
વસંત ચાલી નીકળે છે..!

ને, પછી, સૂકાભઠ થઈ ગયેલા આંખોના વનમાં લાગે છે દવ,
ઉન્માદના સૂકા પડી ગયેલા પેલા એક વખતના લીલા વાંસના ઘર્ષણથી..!
…ને, પછી…
બળતરા, રાખ અને રાખમાં અડધી બુઝેલી ચિનગારી..!
વસંતને આવતાં તો આવડે છે, પણ…
હા, જવાની રીત નથી આવડતી…!

– જયશ્રી વિનુ મરચંટ