Category Archives: જોરાવરસિંહ જાદવ

લોકક્લાના જાગૃત સંત્રી જોરાવરસિંહ જાદવ – ૧૦

સાંગામાચી માથે બેસીને ડાકવાદન કરતા રાવળ-જોગીઓ

એમ કહેવાય છે કે ધરતીનું મંડાણ થયું તે દિ’થી શક્તિપૂજા થતી આવી છે. કણમાંથી મણ અનાજ આપનારી ધરતીમાં કોઈ શક્તિ છે. કોઈ વિલસતું પરમ ચેતનતત્ત્વ છે તે અનેકવિધ સ્વરૃપે લોકજીવન અને લોકધર્મ સાથે ઓતપ્રોત થઈ ગયું છે. શક્તિપૂજાનો એક ફંટાયેલો પ્રવાહ ધુણ્ય, ઓતાર, ફરુકો અને રાવળદેવના ડાક-ડમરું સાથે પરાપૂર્વથી જોડાયેલો જોવા મળે છે. નવરાત્રી પ્રસંગે એનું મહત્ત્વ સવિશેષ જોવા મળે છે. વિશ્વનો સૌથી લાંબો ઉત્સવ એ આપણી નવરાત્રી છે. Continue reading લોકક્લાના જાગૃત સંત્રી જોરાવરસિંહ જાદવ – ૧૦

Advertisements

લોકક્લાના જાગૃત સંત્રી જોરાવરસિંહ જાદવ – ૯

જાણો કેવી હતી કાઠિયાવાડની મહેમાનગતિ….

લોક જીભે રમતી બહુ જાણીતી કહેવતઃઆથમણા આભીમાં કાળાંડિબાંગ વાદળાંનું કટક ચડી આવે પણ ઈ વરસશે કે વરસ્યા વિના વહ્યાં જશે? ‘આભ અને ગાભ એને થોડું જ કોઈ જાણી શક્યું છે?  ગાય ગાભણી હોય પણ ઈ ક્યા વારે ને કઈ તિથિએ વિયાશે? એને વાછડો આવશે કે બદૂડી-વાછડી? કાળા માથાનો માનવી એનું આગમ ભાખી શક્યો નથી. એવું જ ભઈલા, ‘મેહ અને મહેમાનો’નું છે. Continue reading લોકક્લાના જાગૃત સંત્રી જોરાવરસિંહ જાદવ – ૯

લોકક્લાના જાગૃત સંત્રી જોરાવરસિંહ જાદવ – ૮

ગુજરાતની પ્રખ્યાત વાવો અને તળાવો

ગુજરાતમાં સોલંકીકાળમાં અને મોગલ સલ્તનતના સમયમાં જળાશયો તળાવો અને વાવો બંધાવવાની પરંપરા રહી હતી. લશ્કરની અવરજવરને અને પ્રજાની જરૃરિયાતને ધ્યાનમાં રાખી નગરોમાં અને મારગ માથે આવા તળાવો બંધાવ્યાંના ઐતિહાસિક ઉલ્લેખો મળી આવે છે. કચ્છનું નારાયણ સરોવર, સિધ્ધપુરનું બિંદુ સરોવર અને ડાકોરના ગોમતી તળાવ સાથે ધાર્મિક શ્રધ્ધા જોડાયેલી જોવા મળે છે, ત્યારે કેટલાક તળાવો સહેલગાહો માટે પણ બંધાયાં હતાં. આવું એક તળાવ સલ્તનત સમયમાં મહમુદ બેગડાએ બંધાવ્યું હતું જે આજે ‘વડાતળાવ’ તરીકે જાણીતું છે. Continue reading લોકક્લાના જાગૃત સંત્રી જોરાવરસિંહ જાદવ – ૮

લોકક્લાના જાગૃત સંત્રી જોરાવરસિંહ જાદવ – ૭

ગામડાંઓની ભજનમંડળીઓનો રસપ્રદ ઇતિહાસ

આપણે આદરપૂર્વક અને માતૃભાષા કહીને ગૌરવ લઈએ છીએ એ ગુજરાતી ભાષાના અગણિત શબ્દો અનેક અર્થોની છાયા ધરાવે છે. એ જાણવું હોય તો આપણે ગોંડળના પૂર્વ સાહિત્યપ્રેમી રાજવી ભગવતસિંહજીએ તૈયાર કરાવેલ ‘ભગવદ્ગોમંડલ’ના નવ ગ્રંથો પર નજર કરવી પડે. ઉ.ત. એક શબ્દ લઈએ ‘ભજન’. ભજન સંદર્ભે કેટકેટલા શબ્દો સાંપડે છે ? ભજન એટલે ઈશ્વર સ્મરણ, સ્તૃતિ, પ્રાર્થના, ભક્તિ, નામસ્મરણ. બીજો અર્થ છે પદ, ગરબી, લાવણી વગેરે ઈશ્વર સંબંધી કવિતા ભક્તિનું કાવ્ય કે ગાન. Continue reading લોકક્લાના જાગૃત સંત્રી જોરાવરસિંહ જાદવ – ૭

લોકક્લાના જાગૃત સંત્રી જોરાવરસિંહ જાદવ – ૬

સવાસો વરસ પહેલાંનું ગામડાનું લોકજીવન

ગુજરાત, સૌરાષ્ટ્ર અને કચ્છની ધરતીના ગામડાંઓનું લોકજીવન આજે ઝડપી વિકાસના કેડે ચડીને યંત્રયુગની આંધિમાં ઉડાઉડ કરી રહ્યું છે. જૂના કાળે ભાંડ, ભવાયા, વાદી- મદારી, નટ- બજાણિયા, રાવણહથ્થાવાળા અને રામલીલા ભજવનારાઓ ગ્રામપ્રજાનું મનોરંજન કરાવી બાર મહિનાનું પેટિયું (રોટલો) રળી લેતા. આજે ટી.વી. ચેનલો, મોબાઇલ આવતાં મદારીની મોરલી, ભવાયાની ભૂંગળો અને તૂરી, બારોટના રાવણહથ્થા મૂંગામંતર બની ગયાં. ગ્રામ સંસ્કૃતિમાંથી ગાડાં, વેલડાં ને માફાની સાથે કાંકરેજી, વઢિયારા નાગોરી અને ગીર ગાયના દેશી બળદો ગયા. યુદ્ધ, ધીંગાણા ને મુસાફરીના ખપમાં લેવાતાં પાણીપંથા કાઠિયાવાડી દેવતાઇ અશ્વોનો આખો યુગ આથમી ગયો. જાનનાં ગાડાં વેલડાં અને લગ્નગીતોનાં ઝકોળાય ગયા. એની જગ્યાએ મોટરો, ટ્રેકટરો અને મોટર સાઇકલોએ બઘડાટી બોલાવવા માંડી. આથી અમારો લોકકવિ નિઃસાસો નાખતા કહે છે. Continue reading લોકક્લાના જાગૃત સંત્રી જોરાવરસિંહ જાદવ – ૬

લોકક્લાના જાગૃત સંત્રી જોરાવરસિંહ જાદવ – ૫

 ‘નટડા’

સિંધમાંથી આવીને સૌરાષ્ટ્રમાં વસેલી એક વિશિષ્ટ કોમ નટડા

અરબી સમુદ્ર અહર્નિશ જેના પગ પખાળે છે એવું સોહામણું સૌરાષ્ટ્ર ૧૬૦૦ કી.મી. લાંબો સાગરકાંઠો ધરાવે છે. આ સાગરકાંઠેથી સૌરાષ્ટ્રમાં અનેક સમુદ્રખેડુ જાતિઓ આવી. ક્ષત્રિયો આવ્યા. મેર, કાઠી અને આયરો આવ્યા. જૂના કાળે સૌરાષ્ટ્ર સમૃધ્ધ પ્રદેશ હોવાથી સ્થળ મારગેથી પશુપાલકોના ટોળાં અને પાટીદાર ખેડૂતોના જૂથો આવ્યાં. પશુપાલક એવા રબારી, ભરવાડ અને આયરો આવ્યા. કુંભાર, વણકર, સુથારો, સોની જેવા કારીગરો આવ્યા. ભ્રમણશીલ જાતિઓમાંથી ગધઈ, ગાડલિયા, તરિયાતાઈ, ભાંડ, ભોપા, મકરાણી, મતવા, મારવાડા, મદારી, વણઝારા, વાઢાળા, વાળંદ, વાઘેર, વાંઝા, સલાટ, સગર, સિપાઈ, સિદ્દી હાટી, ઓડ, અતીત જેવી સો ઉપરાંત જાતિઓનું સંગમસ્થાન જૂનાકાળથી સૌરાષ્ટ્ર બની રહ્યું છે. આ બધી જાતિયોએ સૌરાષ્ટ્રની સંસ્કૃતિને ધબકતી રાખી છે. પણ આજે એવી જ એક હિંદુ-મુસ્લિમ બંને કોમોના રીતરિવાજો પાળતી સૌરાષ્ટ્રની હિંદુ ગણાતી નટડા કોમ અને એમની સંસ્કૃતિનો અછડતો પરિચય કરાવવાનો ઉપક્રમ રાખ્યો છે.

Continue reading લોકક્લાના જાગૃત સંત્રી જોરાવરસિંહ જાદવ – ૫

લોકક્લાના જાગૃત સંત્રી જોરાવરસિંહ જાદવ – ૪

લોકકલાના જતન-સંવર્ધન માટે સમર્પિત વ્યક્તિત્વ જોરાવરસિંહ જાદવ (તુષાર જોષી)

‘એ બહુ મોટી કલાકાર તો ફ્રાન્સમાં ફરે છે, આવવાની તો છે ને આપણા કાર્યક્રમમાં?’ અમદાવાદના કર્ણાવતી ક્લબના તત્કાલીન માનદ્ મંત્રી ગિરીશ દાણીએ જોરાવરસિંહને પૂછ્યું. Continue reading લોકક્લાના જાગૃત સંત્રી જોરાવરસિંહ જાદવ – ૪

લોકક્લાના જાગૃત સંત્રી જોરાવરસિંહ જાદવ – ૩

ગુજરાતનાં વિશ્ર્વવિખ્યાત લોકનૃત્યો

ગુજરાતમાં લોકજાતિઓ, લોકબોલીઓ અને વસ્ત્રાભૂષણોનું જેટલું વૈવિધ્ય જોવા મળે છે એટલું વૈવિધ્ય એનાં લોકગીતો, લોકઉત્સવો અને લોકનૃત્યોમાં જોવા મળે છે. તો આવો જાણીએ વિવિધ લોકનૃત્યો વિશે…

Continue reading લોકક્લાના જાગૃત સંત્રી જોરાવરસિંહ જાદવ – ૩

લોકક્લાના જાગૃત સંત્રી પદ્મશ્રી જોરાવરસિંહ જાદવ – ૨

જોરાવરસિંહ જાદવે મોતી વિણ્યાં અણમૂલ (સંસ્કૃતિમાંથી સાભાર)

મલપતી મહાલતી ફલંગે ચાલતી,

સાંઢણીઓ તણાં ઝુંડ ફરતાં

પવનથી ચમકતાં ઘોડલાં ઘમકતાં

ધમકતાં ધરણ પર પાંવ ઘરતાં

ઢળકતી ઢેલ-શી રણકતી માણકી

થનગનતી કોંતલો કનક વરણી

ભારતી માતને ખોળલે ખેલતી

ધન્ય હો ! ધન્ય હો ! કચ્છ ધરણી !

Continue reading લોકક્લાના જાગૃત સંત્રી પદ્મશ્રી જોરાવરસિંહ જાદવ – ૨

લોકક્લાના જાગૃત સંત્રી પદ્મશ્રી જોરાવરસિંહ જાદવ – ૧

પરિચય

લોકસાહિત્ય અને લોકકલાને જીવંત રાખનાર જોરાવરસિંહ જાદવને ૨૦૧૯માં પદ્મશ્રીથી નવાજવામાં આવ્યા. કસુંબલ રંગના કસબી, સર્જક, લોકવિદ્યા, લોકસાહિત્ય, લોકસંગીત, લોકકલા અને લોકસંસ્કૃતિના ઉપાસક  શ્રી જોરાવરસિંહ જાદવ એક વ્યક્તિ નથી, હરતીફરતી યુનિવર્સિટી છે. સ્વયં એક સંસ્થા છે. Continue reading લોકક્લાના જાગૃત સંત્રી પદ્મશ્રી જોરાવરસિંહ જાદવ – ૧