Category Archives: વારતા રે વારતા

‘વારતા રે વારતા’ – (૭) – બાબુ સુથાર

સ્વિડિશ લેખક પાર લાગેર્કવિસ્ટની (Pär Lagerkvist) વાર્તા

બાબુ સુથાર

સ્વિડીશ લેખક પાર લાગેર્કવિસ્ટ (સાહિત્યનું નોબલ પ્રાઈઝ ૧૯૫૧) એમની ઘણી બધી વાર્તાઓમાં પુરાણકથાઓ અને પશુકથાઓનો વિનિયોગ કરે છે. એ માને છે કે શુભ અને અશુભ, શ્રદ્ધા અને હતાશા અને જીવન અને મરણ જેવાં સામસામેનાં બળોની વચ્ચે ફસાયેલા આજના માણસની વ્યથા વ્યક્ત કરવા માટે પુરાણકથાઓ અને પશુકથાઓ ખૂબ જ ઉપયોગી બની શકતી હોય છે. એથી જ તો એમની વાર્તાઓમાં, અને નવલકથાઓમાં પણ, પાત્રોને સતત એવું લાગ્યા કરતું હોય છે કે ઈશ્વરે એમને એકલાં ત્યજી દીધાં છે. આ પાત્રો પાછાં આસ્તિક પણ નથી કે તદ્દન નાસ્તિક પણ નથી. લાગેર્કવિસ્ટ પોતાને પણ ‘ધાર્મિક નાસ્તિક’ તરીકે ઓળખાવતા હતા. Continue reading ‘વારતા રે વારતા’ – (૭) – બાબુ સુથાર

“વારતા રે વારતા” – (૬) – બાબુ સુથાર

કાચનો પર્વત: બાર્થલમની એક અનુઆધુનિકતાવાદી વાર્તા

બાબુ સુથાર

એક પરીકથા છે: એક કાચનો પર્વત છે. એના પર સફરજનનું એક વૃક્ષ છે. એ વૃક્ષ પર સોનાનાં સફરજન લાગે છે. કહેવામાં આવ્યું છે કે જે માણસ આ કાચના પર્વત પર ચડીને પેલા સફરજનના વૃક્ષ ઉપરથી એક સોનાનું સફરજન તોડશે એ ત્યાં આવેલા સોનાના કિલ્લામાં કેદ એવી રાજકુમારીને પ્રાપ્ત કરી શકશે. Continue reading “વારતા રે વારતા” – (૬) – બાબુ સુથાર

‘વારતા રે વારતા’ – (૫) – ‘એક એવી ઘડિયાળ જેમાં તેર વાગેલા’ – બાબુ સુથાર

એક એવી ઘડિયાળ જેમાં તેર વાગેલા 
(શૉલમ લૅક્ષમની હિબ્રુ વાર્તા)     – બાબુ સુથાર

વરસો પહેલાં હિબ્રુ ભાષાના લેખક શૉલમ આ’લૅક્ષમ (Sholem Aleichem, જન્મ: ૧૮૫૦-મરણ ૧૯૧૬) ન્યૂયોર્ક આવ્યા ત્યારે વિખ્યાત અમેરિકન લેખક માર્ક ટ્વેઈન એમને મળવા ગયેલા. આ’લૅક્ષમને પોતાનો પરિચય આપતાં એમણે કહેલું, “હું તમને મળવા ખૂબ આતુર હતો. કેમ કે હું માનું છું કે હું અંગ્રેજી ભાષાનો શૉલમ આ’લૅક્ષમ છું.” Continue reading ‘વારતા રે વારતા’ – (૫) – ‘એક એવી ઘડિયાળ જેમાં તેર વાગેલા’ – બાબુ સુથાર

‘વારતા રે વારતા’ – (૪) – બાબુ સુથાર

‘વારતા રે વારતા’ – (૪) – “વાર્તા પહેલાંની વાર્તા “

          –   બાબુ સુથાર

વરસો પહેલાં એક અંગત વાતચીતમાં વીરચંદ ધરમશીએ મને કહેલું: સારા વાર્તાકાર થવા માટે વાર્તાકારે વધારે નહીં તો કોઈ એક ભાષાના લોકસાહિત્યનો બરાબર અભ્યાસ કરવો જોઈએ. એવું જ ભરત નાયકે પણ મને કહેલું, પણ ભાષા માટે. એમણે કહેલું: પહેલાં મેઘાણીએ ભેગી કરેલી લોકવાર્તાઓ વાંચ. એ વાર્તાઓની ભાષા સમજ. Continue reading ‘વારતા રે વારતા’ – (૪) – બાબુ સુથાર

“વારતા રે વારતા” – (૩) – બાબુ સુથાર

છ એબ્સર્ડ રશિયન લઘુકથાઓ
દેનિયલ ખાર્મસ
ભાવાનુવાદ: બાબુ સુથાર

મારા સ્પેનિશ ફિલ્મના પ્રોફેસર કહેતા હતા: તમને કોઈ પણ ફિલ્મમાં રસ પડે તો સમજવું કે તમે ખરેખરા ફિલ્મરસિયા છો. મને લાગે છે કે આ જ વાત વાર્તારસિકોને અને વાર્તાકારોને પણ લાગુ પડવી જોઈએ. મારા ઘણા વાર્તાકાર મિત્રો હોંશે હોંશે કહેતા હોય છે: મને ફેન્ટસી વાર્તાઓ ન ગમે. કેટલાક તો એથી ય વધારે હોંશમાં આવીને મને કહેતા હોય છે: હું પ્રયોગશીલ વાર્તાઓને ધિક્કારું છું. જ્યારે પણ કોઈ આવું કહે ત્યારે મને પ્રશ્ન થતો હોય છે: આ લોકો આવા કેમ હશે? એક અમેરિકન ફિલસૂફ હર્બટ માર્કયુઝે One-dimensional man શબ્દપ્રયોગ કર્યો છે. એ આવા લોકો માટે વાપરી શકાય કે નહીં?

Continue reading “વારતા રે વારતા” – (૩) – બાબુ સુથાર

“વારતા રે વારતા”-(૨)- ડો. બાબુ સુથાર

હેન્રીખ બ્યોલની (Heinrich Böll) એક વાર્તા: હાસ્યકારીગર

બાબુ સુથાર

જર્મન નોબલ પ્રાઈઝ વિજેતા લેખક હેન્રીખ બ્યોલની એક વાર્તા છે: The Laughter. ૧૯૬૬માં પ્રગટ થયેલી આ વાર્તાનો નાયક હસવાનું કામ કરે છે અથવા તો એમ કહી શકાય કે એ ભાઈ હસવાનો ધંધો કરે છે. જો કે, એને કોઈ પૂછે કે તમે શું કામ કરો છો ત્યારે એ શરમાઈ જતો હોય છે અને અવઢવમાં પણ મૂકાઈ જતો હોય છે. નાયક કહે છે કે એવો પ્રશ્ન સાંભળતાં જ મારા ગાલ જરા રાતા થઈ જતા હોય છે અને જ્યારે હું જવાબ આપવાનો પ્રયાસ કરું ત્યારે મારી જીભ તોતડાઈ જતી હોય છે. 

Continue reading “વારતા રે વારતા”-(૨)- ડો. બાબુ સુથાર

“વારતા રે વારતા” – (૧) – બાબુ સુથાર

ડો. બાબુ સુથાર જેવા વિદ્વાન ભાષાશાસ્ત્રી અને સાહિત્યકાર પાસેથી એમની આત્મકથા “મને હજી યાદ છે” અને ગુજરાતી ભાષાના વ્યાકરણ-વિજ્ઞાનનું જ્ઞાન કરાવતી સીરીઝ, “ભાષાને શું વળગે ભૂર” મળી, એ “દાવડાનું આંગણું”નું સૌભાગ્ય છે. ગયા અઠવાડિયે “ભાષાને શું વળગે ભૂર” નો છેલ્લો હપ્તો હતો.

આજે એમની વિદ્વતાસભર કલમ આપણને વિશ્વ સાહિત્યના વાર્તા જગતના બગીચામાં ટહેલવા લઈ જાય છે. એમણે નીચેના લેખમાં કહ્યું છે તેમ, કોપીરાઈટના કારણે વાર્તાઓના ભાષાંતર કરવા શક્ય નથી પણ રસાસ્વાદ તો જરૂર કરાવી શકાય. તો આવો, આપણે આજથી આ નવી પ્રારંભ થતી સિરીઝ, “વાર્તા રે વાર્તા” ના શ્રી ગણેશ કરીએ. બાબુભાઈ, આપને “આંગણું” અને એના વાચકો વતી વંદન કરું છું અને આટલો સમય ફાળવીને આટલા સુંદર રત્નોની ગુજરાતી ભાષાને ભેટ આપવા બદલ હ્રદયપૂર્વક આભાર વ્યક્ત કરું છું. આજથી શરૂ કરીને જ્યાં સુધી બાબુભાઈ થાકે નહીં ત્યાં સુધી, દર શુક્રવારે, આપણે આ “વારતા રે વારતા” માં રજુ થનારા, વિશ્વ સાહિત્યની શ્રેષ્ઠ વાર્તાઓનો આસ્વાદ, એમની તાકતવર અને અભ્યાસુ કલમ થકી માણવાનું વાચક મિત્રો, રખે ને ચૂકી જતાં! આજનો પહેલો હપ્તો, આપણને વિશ્વ સાહિત્યની વાર્તાઓના ખજાનાને ‘ખૂલ જા સીમસીમ” કહીને દરવાજા ખોલી આપે છે. આપનું ખૂબ ખૂબ સ્વાગત છે બાબુભાઈ.

“વારતા રે વારતા” – (૧) – બાબુ સુથાર

વાર્તાલેખકોને બોલાનોની સલાહ

બાબુ સુથાર

ચીલીના લેખક રોબર્તો બોલાનોએ (Roberto Bolano) Advice on the Art of Writing Short Stories નામનો એક સરસ લખ્યો છે. એમાં એમણે વાર્તાલેખકોને બાર સલાહો આપી છે. જો કે, આ સલાહો આપતી વખતે એમણે લેટિન અમેરિકન ભાષાના લેખકોને ધ્યાનમાં રાખ્યા છે. એમ છતાં મને એવું લાગે છે કે એમની ઘણી બધી સલાહ આપણને પણ કામ લાગે એવી છે.

Continue reading “વારતા રે વારતા” – (૧) – બાબુ સુથાર