Category Archives: મોદીની હવેલી

મોદીની હવેલી -૭ (પૂર્વી મલકાણ)

૭. રેલ

डर हमको बहोत लगा था उस रात की सफर में,

पर कई वक्त के बाद हमको मिल ही गई थी एक हसीन सुबह ।

આ શબ્દ સાંભળીને આપને અશોકકુમારનું ગાયેલું રેલગાડી ..રેલગાડી ચોક્કસ યાદ આવી ગયું હશેને આપ મનમાં ગણગણતાં પણ હશો. પરંતુ આજ ની આપણી યાત્રા એ રેલગાડી વિષે નથી પણ પુર વિષે છે. અમારા બગસરામાં ચોમાસામાં ઉપરવાસ વરસાદ થવાથી જ્યારે જ્યારે સાતલડીનાં પાણી બેય કાંઠેથી વહેવા લાગતાં ત્યારે અમે બોલતાં કે એ.. નદીએ કોઈ નો જાતાં રેલ આવી છે. સાતલડીની એ રેલ એ વખતમાં જૂની બજારથી લઈ રત્નેશ્વર મા’દેવ તરફ જતાં બેઠાંપુલને તો સાવ જ પોતાની અંદર ગરક કરી દેતી પણ એ વખતે અમારા રત્નેશ્વર મા’દેવે ય ચૂપ જ બેઠાં રેતાં. આ રેલના સમયમાં અમારી સાતલડી બહુ બળુંકી બની જાતી એ …ને ચોમાસુ આવે તે એને શું થતું એ જ ખબર્ય નોતી પડતી. એ તો એય ને એની જ મસ્તીમાં ગાંડીતૂર્ય બની ટ્રેનનાં ડબ્બા જેમ ધસમસતી એ આવતી ને પોતાની સાથે પાણીનો જથ્થો, પનિહારીઓની ગાગરડી, ઈંઢોણી, ચુંદડી બધું યે ઘસડી લાવતી…. ને અમારા હાથમાં કોઇકની વસ્તુ પરાણે પકડાવી દેતી. પહેલા તો સાતલડીમાંથી ખેંચીને આણેલી આ બધીયે વસ્તુ અમે ઘરે લાવતાં ત્યારે મોટી બા ખીજાતા કે “આમ કોઇની વસ્તુ લાવવાની નહીં, તમારી નો હોય ને, નદીએ આપી હોય તો કાળિયા ઠાકરની હવેલીનાં ચોકમાં મૂકી આવવાની જો ગામનાં કોઇની વસ્તુને સાતલડીએ તાણી હશે તો ત્યાં આવીને લઈ જાહે, ને ઉપરવાસથી આઈવી હશે તો મંદિરમાં વપરાઇ જાહે.” મોટી બાની વાત સમજીને પછી તો અમે ય નદીએ પરાણે પકડાવેલ વસ્તુઓને ઘરે લાવવાનું મૂકી દીધેલું. સાતલડીનાં પાણીથી શરૂ થયેલ આ રેલે ત્રણવાર મારા જીવનમાં  ટકોરા દીધાં, જેમાંથી બે પ્રસંગ બહુ યાદગાર રહ્યાં. આ બંનેમાંથી એક પ્રસંગ મને પોરબંદર તરફ લઈ જાય છે. Continue reading મોદીની હવેલી -૭ (પૂર્વી મલકાણ)

Advertisements

મોદીની હવેલી -૬ (પૂર્વી મલકાણ)

૬ સિંહોનાં સકંજામાં

 आते हुए आप इतना काम कर दीजिये मेरा,

मेरी छुपी हुई यादों के सारा ओ सामाँ को थोड़ा सा जला दीजिये,
शायद रौशन रौशन हो जाये मेरे मन का बसेरा ।

 તુળશીશ્યામ જવા નીકળેલ અમારી પ્રવાસબસ ગીરનાં અંધારામાં ચૂપચાપ બેસી ગઈ હતી, રખે ને અવાજ કરવાથી સિંહોની ટોળકી આવી જાય તો. એ બસની વિપરીત દિશામાં જંગલની અંદરનાં ભાગમાં ખુલ્લા ચંદરવા નીચે, તાપણાની આજુબાજુ વીંટળાઇ સૂતેલા અમે લોકો એ રાતે મોડે સુધી તારા દર્શન કરતાં રહ્યાં તે વખતે સૂતેલામાંથી કોઈનો પગ કે હાથ અમને થોડા પણ લાગી જતાં તોયે કાંઈક જીવડું ચઢ્યું એમ માની અમે અંધારામાં ઊભા થઈ જતાં હતાં. પણ પછી ભરમ છે એવું લાગે તો તે સૂતેલી વ્યક્તિનાં હાથ -પગ સરખાં કરીને અમે ફરી સૂઈ જવા માટે પ્રયત્ન કરતાં હતાં. પણ જંગલ એમ શાંતિથી થોડા સૂવા દે? એમાં તો અમે તો સાવ અજાણ્યાં હતાં ને વળી, અમે કાંઇ જંગલનાં છોરું નો’તા એટ્લે વચ્ચે જંગલ પોતે જ પોતાનાં બાળ સિંહોની ડણક, પંખીઓની ચલબલાહટ અને ભૂતાવળ જેવા દેખાતાં ચામાચીડિયાની પાંખોનો પંખો અમારી ઉપર ફેરવી દેતાં હતાં. મને યાદ નથી કે, ક્યાં સુધી અમે આ વાતાવરણને સૂંઘતા ને સાંભળતાં રહ્યાં હોઇશું. પણ જ્યારે અમારી આંખ્યું ખૂલી ત્યારે થોડી થોડી ઠંડી લાગતી’તી, બે-ત્રણ ગાયુ છોડીને બાકીનું ગાયોનું ધણ ત્યાં નો’તું. બે-ત્રણ આઈ યુ નાસ્તાની તૈયારી કરી રહી હતી અને ચૂલા સગડામાંથી ધુમાડો ઊડી રહ્યો હતો. Continue reading મોદીની હવેલી -૬ (પૂર્વી મલકાણ)

મોદીની હવેલી -૫ (પૂર્વી મલકાણ)

. રબારીઓ સાથે રાતવાસો

वोह वक्त कितना किंमती था वोह बस आज ही मैने जाना है,

इसी लिये तो कहीं छुपी हुई आहटें सुन रही हूँ मै अपनी ही यादों की ।

મારી યાદનો બીજો પ્રસંગ મને સીધો ગીરના સિંહ સાથે જોડે છે. અમારું બગસરા આમ તો ગીર જંગલથી બહાર ગણાય, પણ અમારી સાતલડી સુધી ગીરના મથાળા આવી જતાં. અમારે ત્યાં મીઠું પાણી ન હતું, ડંકી હતી પણ તેનું પાણી ભારી કહેવાતું. આથી રસોઈ માટેનું પાણી અમારે નદી પરથી ભરી લાવવાનું રહેતું. આમ તો રોજ સવારે અમે બધાંય ભાઈ-બહેન ગોળી, ગાગર-હાંડા લઈને જતાં અને રસોઈ માટેનું પાણી ભરી લાવતાં, પણ કવચિત એવું યે બનતું કે સવારના ચા-પાણી માટે મીઠું પાણી ઓછું હોય કે ખલ્લાસ થઈ ગયું હોય તો અમને છોકરાઓના હાથમાં ગાગર -હાંડા પકડાવી નદીએ મોકલવામાં આવતાં. આમાંયે એવું હતું કે, જો સવારે પાણી ભરવા જઈએ તો ખાલી અમારા ઘર માટે જ ભરવાનું રહેતું, પણ જો બપોરે- સાંજે પાણી ભરવાનું થાય તો પહેલી બે- ગાગર નદી પાસે આવેલી હવેલીની ગૌ શાળાની ટાંકીમાં નાખવાની રહેતી. Continue reading મોદીની હવેલી -૫ (પૂર્વી મલકાણ)

મોદીની હવેલી -૪ (પૂર્વી મલકાણ)

થોથી

अम्बर सी ऊंचाई पर रहेती हूँ मै, इसी लिये खावाबों की दुनिया में ले जाती हूँ मै

इतिहास के पन्ने भी समेटे है मुझ में इसी लीये

 आयना अकसर दिखाती हूँ मै

इतना बोलने पर भी खामोश भी रहती हूँ मै

 पर फिर भी आपका भविष्य अच्छी तरह से सँवारती हूँ मै ।   

બચપણ પણ કેવું અદ્ભુત હોય છે ને …આ એ ઉંમર છે જ્યારે આપણને અનેક નામ મળે છે અને અનેક નામનાં ધણી થાઈયે છીએ, ભગવાનનાં અનેક નામોની જેમ. પોતાનાં અનેક નામથી ભગવાન પરેશાન નથી થતાં તેમ આપણે પણ આપણાં એ અવનવા નામો થી પરેશાન નથી થતાં, બલ્કે જે નામ મળે છે તેને પ્રેમથી સ્વીકારી લઈએ છીએ. મારું પણ તેવું જ હતું. મારું મૂળ નામ તો કંઈક બીજું જ હતું, પણ પપ્પા એ પ્રેમથી પૂર્વીને નામે સંબોધવાનું શરૂ કર્યું અને એ નામ મારું ઓફિસિયલ નામ બની ગયું. પૂર્વી સિવાયે મને બીજા અમુક નામો મળેલાં. જેમાં પહેલું હતું પૂરી,  કદાચ પૂર્વીને અપભ્રંશ કરાયું હોય તેમ અત્યારે લાગે છે, પણ એ સમયે રમતે મળેલ નામ હતું. આ નામે મને ડો યોગેંદ્ર માંકડ બોલાવતાં હતાં. ડો. યોગેંદ્ર માંકડ મારા પપ્પાનાં મિત્ર હતાં, પણ મારા બચપણને સંવારવામાં કેટલેક અંશે એમનો ય ફાળો હતો. હું ઘણીવાર એમની ઓફિસનાં એક કોર્નર ટેબલ પર બેસી રહેતી કે તેઓ મને બેસાડી રાખતાં. એમનાં કંપાઉંન્ડર મને લાડોબા કહેતાં. મને આજે લાગે છે કે કદાચ તેઓ રાજસ્થાનનાં હતા. પૂરી, લાડોબા પછી મારું ત્રીજું નામ લંબુ મળ્યું. આ નામ મને મારા પિતરાઇ ચેતનભાઈ તરફથી મળેલું. કદાચ હાઇટ વધારે હોવાથી મળ્યું હશે, વિરેનભાઈ મને ચસ્મિશ કહેતાં, જે ચશ્મા આવ્યાં પછી પડ્યું. સંધ્યા મને પૂરકુડી કહેતી. આ બધાં નામો તો સમજ્યાં પણ મારું અંતિમ નામ મને સૌથી વિચિત્ર લાગતું હતું અને તે હતું “થોથી”. આપને થશે આ તે કેવું નામ? આ નામ મળેલું થોથા ઉપરથી. આ થોથા શબ્દ કદાચ ગ્રામ્ય હોઈ શકે. કારણ કે મારા મોટી બા મને કહેતાં કે, તેઓ ૩ થોથા ભણેલાં. ( એટ્લે કે ત્રીજા ધોરણ સુધી કદાચ ભણેલાં…! ) મારા બધાં જ ભાઈ-બહેનોમાં સૌથી વધુ વાંચવાનો શોખ મને જ હતો. ઘરમાં રખડતો એક છાપાનો ટુકડો ય મારી નજરની બહાર ન રહેતો. એ ટુકડાનું બરાબર સ્કેન થાય પછી જ એ ટુકડો અમારા ઘરમાં રહેલી સગડીનું એ બળતણ બનતું. Continue reading મોદીની હવેલી -૪ (પૂર્વી મલકાણ)

મોદીની હવેલી -૩ (પૂર્વી મલકાણ)

. ત્રીજી લીટી                                                               

भगवान का तो पता नहीं, पर शैतान के दर्शन इस दुनिया में आये दिन होते है
शकले इंसान की, पर फितरत शैतान की होती है ।
पहेचान न पाओ वैसे यह दरिंदे हमारे बीच ही रहेते है
पर इस दुनिया का नियम है की हर हिसाब यहीं पर होता है,
इसी लिये येह दरिंदे एक दिन खुद लोंगों के शिकार होते है।

મારી યાદો સાતલડીનાં વહેણ જેવી છે, તેથી આગળ પાછળ થયાં કરશે, જેમાં આપને વહેવાનું જ છે, મારી સાથે. આ પ્રસંગોની થોડી યાદો મારી પાસે છે, થોડી નથી, તેથી મમ્મીની મદદ લઈને આ પ્રસંગો તરફ આગળ વધુ છું. શરૂઆત કરતાં પહેલાં એ કહી દઉં છું કે, આ યાદો થોડી ભારે હોવાથી આજની આપણી શરૂઆત આપણે એક વાર્તાથી કરીએ જે મારા પપ્પા હંમેશા મને કહેતાં. Continue reading મોદીની હવેલી -૩ (પૂર્વી મલકાણ)

મોદીની હવેલી -૨

૨  મોદીની હવેલીથી સિનેમાપટ સુધી                    

अब सब की शक्ल भी मुश्किल से याद आती है,

वोह नाम जो होते थे कभी मेरे लब्स से जुदा,

आज मेनू पता नहीं कौन से बसेरे में जा कर बस चुके है

( अहेमद मुश्ताक ) 

સૌરાષ્ટ્રના અમરેલી જિલ્લામાં આવેલ બગસરા એ રાષ્ટ્રીય શાયર શ્રી ઝવેરચંદ મેઘાણીની કર્મભૂમિ હતી, અને મારે માટે એ જન્મભૂમિ હતી. એક સમયે આ ગામનું નામ બગેશ્વર હતું, પણ ઇ.સ. ૧૫૨૫ માં દેવગામ દેવલીના કાઠી વાળામંછાએ બગેશ્વર જીતી લીધું અને અહીં પોતાની સત્તા જમાવી. વાળામંછા પછી તેનો પુત્ર ભૈયામંછા ગાદીએ આવ્યો, જેણે બગેશ્વરમાંથી “બગસરા” નામ કર્યું. આ ભૈયામંછા કાઠી એટલો પ્રિય બન્યો કે, તેની પાછળથી બગસરાના કાઠીઓ ભૈયાણી તરીકે ઓળખાવા લાગ્યાં. બ્રિટિશ શાસન દરમિયાન બગસરા થોડા વર્ષો નગરવાળા કાઠીઓને હસ્તગત રહ્યું, પછી પાછળથી એ કાઠિયાવાડ એજન્સી હેઠળનું થાણું બન્યું. જે સમયે મારું મોટાભાગનું બચપણ બગસરાની આજ ગલીઓમાં દોડતું હતું તે સમયે બગસરામાં ન રિક્ષા હતી, ન છકડા. અમે કશેય બહારગામ જતાં તો, બગસરા ગામની બહાર કુંકાવાવને નાકે ગુજરાત સ્ટેટની બસમાંથી ઉતરતા અને ગલીકૂંચીઓમાંથી થઈને ઘરે પહોંચતાં. Continue reading મોદીની હવેલી -૨

મોદીની હવેલી – ૧

(અમેરિકાના પેન્સીલવેનિયા રાજ્યના ફીલાડેલ્ફીયા શહેરમાં રહેતા પુર્વી મોદી મલકાણ વિજ્ઞાન શાખાન વિદ્યાર્થી છે. Food and Neutrition અને Chemistry સાથે B.Sc. સુધીનો અભ્યાસ કર્યા પછી પૂર્વીબહેને ૨૦૦૨ થી ૨૦૦૮ સુધી વ્યાપારિક વ્યવસાય કર્યો. ૨૦૧૧ થી ૨૦૧૪ સુધી હોસ્પિટલમાં આસિસ્ટંટ ડાયેટીશ્યન તરીકે કામ કર્યું. ૨૦૦૯ થી એમણે લેખન કાર્ય શરૂ કર્યું જેને ૨૦૧૧ની એમની પાકિસ્તાનની યાત્રા પછી વેગ મળ્યો. મારા આગ્રહને માન આપી, આ લેખમાળામાં પૂર્વીબહેન પ્રથમવાર એમના જીવનના યાદગાર પ્રસંગો આંગણાં માટે લખી રહ્યા છે. આશા છે કે આંગણાંના વાચકોને એ ગમશે.)

યાત્રા

यादों का सहारा ना होता तो, हम छोड़ के जीवन यूंही चल देते ,
येह यादें गीली गीली सी ना होती तो पता नहीं हमारा मुकाम आज कहाँ होता

Continue reading મોદીની હવેલી – ૧