Category Archives: પી. કે. દાવડા

અંતીમ પડાવના આઠ વર્ષ (પી. કે. દાવડા)

 

જીવનના ૭૬ વરસ કદીયે ન ઊંઘતા મુંબઈ શહેરમાં ગાળ્યા પછી, ૧૮ મી જાન્યુઆરી ૨૦૧૨ ના જીવનનો અંતીમ પડાવ ગાળવા, અમેરિકા સ્થિત સંતાનો સાથે કાયમ માટે રહેવા આવી ગયો. આજે એને આઠ વર્ષ પૂરા થયા. Continue reading અંતીમ પડાવના આઠ વર્ષ (પી. કે. દાવડા)

શતં જીવંમ શરદમ…( પી. કે. દાવડા)

જીવનના ૭૬ મા વરસે હું કાયમી વસવાટ માટે અમેરિકા આવ્યો. છેલ્લા આઠ વરસમાં મને અમેરિકામાં ઘણાં બધા નવા મિત્રો મળ્યા. મોટા ભાગના મિત્રો ૭૦+ છે, અને ઘણાં મિત્રો ૮૦+ છે. અહીં એક વાત મારા ધ્યાનમાં આવી. અહીંની ઇનસ્યુરન્સ કંપનીઓ અને અહીંના દાકતરો તમને સહેલાઈથી મરવા નહીં દે. તમને જીવતા રાખવા માટે એ સતત કાર્યશીલ રહેશે, કારણ કે આમ કરવું એમન હીતમાં છે. એમની એ રોજી–રોટી છે. વૃધ્ધ લોકો પાસેથી એમને જેટલું કમાવાનું મળે છે એટલું તંદુરસ્ત યુવાનો પાસેથી મળતું નથી. Continue reading શતં જીવંમ શરદમ…( પી. કે. દાવડા)

ગીતા મારી સમજ – ૧૬ (પી. કે. દાવડા) અંતીમ

(મેં શીર્ષકમાં લખ્યું છે કે આ મારી સમજ છે. મેં અહીં ન સમજાય એવા Topics છોડી દીધા છે. અંધશ્રધ્ધાને દૂર રાખવા પ્રયત્ન કર્યો છે. આધુનિક વિચાર ધારા સાથે ધર્મને જોડવા પ્રયત્ન કર્યો છે. આ અભ્યાસ અને લેખન પાછળ મે રોજના ઓછામાં ઓછા બે કલાક લેખે બે-ત્રણ વરસ કામ કર્યું છે. હું જાણું છું કે બહુ લોકોએ આ નહીં વાંચ્યું હોય. મારી ભલામણ છે કે જેણે શરૂઆત નથી વાંચી, તે લોકો at least શરૂઆત વાંચે. એમાં તમને પી. કે. દાવડાનું આગવાપણું નજરે ચડશે તો આગળ વાંચવાનું મન થશે. જેમણે આ સિરીઝ પૂરી વાંચી છે, એમનો ખુબ જ આભાર – દાવડા)

(૧૭) શ્રધ્ધાત્રયવિભાગ યોગ

આપણા શાસ્ત્રોમાં અને આપણા જીવનમાં ત્રણની સંખ્યા વણાઈ ગઈ છે. બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, મહેશ; તન, મન, ધન; ઉત્તમ, મધ્યમ, કનિષ્ઠ. ગીતામાં ત્રણ યોગ, જ્ઞાનયોગ, કર્મયોગ, ભક્તિયોગ; ત્રણ ગુણ, સત્વ, રજશ, તમસ. આ અધ્યાયમાં યજ્ઞ, તપ અને દાન, આ ત્રણના સમુહની સમજ આપી છે. Continue reading ગીતા મારી સમજ – ૧૬ (પી. કે. દાવડા) અંતીમ

ગીતા મારી સમજ – ૧૫ (પી. કે. દાવડા)

(૧૫) પુરૂષોત્તમ યોગ

આ અધ્યાયને પુરૂષોત્તમયોગ નામ આપવામાં આવ્યું છે. અધ્યાયના પહેલા શ્ર્લોકમાં એક અલૌકીક વૃક્ષનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે. આ વૃક્ષના મૂળ સૌથી ઉપર છે, એની નીચે શાખાઓ છે, અને સૌથી નીચે પાંદડા છે. આપણે જે વૃક્ષ જોવા ટેવાયલા છીએ એના કરતાં આ ઉંધું લાગે છે. આ વૃક્ષ સાંકેતિક છે. આપણે વંશવૃક્ષ શબ્દ વાપરીએ છીએ, એમાં કૂળનું મૂળ સૌથી ઉપર છે, અને પછી નીચે વંશનો વિસ્તાર થતો જાય છે. આજકાલ મોટી કંપનીઓમાં ચેરમેન કે સી.ઈ.ઓ. સૌથી ઉપર છે, પછી મેનેમેન્ટ અને સૌથી નીચે શેરહોલ્ડરો હોય છે. કદાચ અહીં પણ એવો જ સંકેત છે. Continue reading ગીતા મારી સમજ – ૧૫ (પી. કે. દાવડા)

ગીતા મારી સમજ – ૧૪ ( પી. કે. દાવડા )

(૧૩) ક્ષેત્ર ક્ષેત્રજ્ઞ યોગ

તેરમા અધ્યાયમાં શરીરની વાત કરવામાં આવી છે. શરીરને એક ક્ષેત્ર એટલે કે ખેતર સાથે સરખાવવામાં આવ્યું છે. અહીં શરીર માટે ક્ષેત્ર (ખેતર) શબ્દ વાપરી, ગીતા એ એક Master stroke નો પરિચય કરાવ્યો છે. ખેતરમાં ઘણી બધી વસ્તુઓ ઊગે છે, એમ શરીરમાં (અને મનમાં) ઘણી બધી વસ્તુઓ ઊગે છે. પ્રેમ, ક્રોધ, ઇર્ષા, અભિમાન, તિરસ્કાર, રોગ અને બીજી કેટલીયે લાગણીઓ ગણાવી શકાય. ખેતરને સિંચનની જરૂર છે, તેમ આ ક્ષેત્રને પણ જ્ઞાનના સિંચનની જરૂર છે, આ સિંચન વગર સારો પાક મળે જ નહિં. Continue reading ગીતા મારી સમજ – ૧૪ ( પી. કે. દાવડા )

ગીતા (મારી સમજ) – ૧૩ (પી. કે. દાવડા)

(૧૨) ભક્તિ યોગ

બારમો અધ્યાય ભક્તિયોગ છે. ઈશ્વરના વિરાટ સ્વરૂપનું દર્શન કર્યા પછી, અર્જુનને સમજાઈ ગયું કે જીવન ઉપયોગી બધી વાતો સમજી લેવાનો એક અજોડ મોકો મળ્યો છે, એનો પુરેપુરો ઉપયોગ કરી લેવો જોઈએ. એટલે doubting અર્જુનની જગ્યાએ જીજ્ઞાસુ અર્જુન, શિષ્ય ભાવે બધું સમજી લેવા, પ્રશ્નો પુછવાનું ચાલુ રાખે છે. બારમા અધ્યાયના પહેલા શ્ર્લોકમાં જ અર્જુન પૂછે છે, Continue reading ગીતા (મારી સમજ) – ૧૩ (પી. કે. દાવડા)

ગીતા (મારી સમજ) – ૧૨ (પી. કે. દાવડા)

(૧૧) વિશ્વરૂપ યોગ

વિષાદમાં ડૂબેલા અર્જુનને યુધ્ધ કરવા પ્રેરિત કરવા, શ્રી કૃષ્ણે ગીતાનું જ્ઞાન આપવાનું શરૂ કર્યું. દસ અધ્યાયમાં કૃષ્ણે અર્જુનને કર્મયોગ, જ્ઞાનયોગ અને ભક્તિયોગની વાતો કહેવા ઉપરાંત, પોતે કોણ છે એના અનેક ઈશારા કર્યા. પણ અર્જુન તો શંકાઓનું સમાધાન શોધવા પ્રશ્ન કરતો રહ્યો. અહીં અગીયારમાં અધ્યાયમાં આખરે કૃષ્ણે નક્કી કર્યું કે હવે આને ખાત્રી કરાવવા હું મારૂં વિરાટ સ્વરૂપ દેખાડી જ દઉં, કે જેનાથી એના મનમાં શંકા ન રહે, અને હું કહું છું એ બધું આખરી સત્ય છે એમ માનવા તૈયાર થાય. Continue reading ગીતા (મારી સમજ) – ૧૨ (પી. કે. દાવડા)

ગિરમીટિયા (પી. કે. દાવડા)

બહુ ઓછા લોકોને ખબર હશે કે ગાંધીજીએ પોતાને ‘પહેલા ગિરમીટિયા’ તરીકે ગણાવ્યા હતા. ગિરમીટિયા એટલે વેઠિયા મજદૂર, લગભગ અર્ધા ગુલામ જેવા. ૧૮૭૯માં અંગ્રેજોએ એક ઠેકા વ્યવસ્થામાં હિંદુસ્તાનના મજુરોને ફિજીનાં ખેત-બગીચાઓમાં કામ કરવા માટે લઈ જવામાં આવતા હતા. આ વ્યવસ્થામાં મજરોના જે ‘એગ્રિમેન્ટ’ પર એમના અંગૂઠા લેવામાં આવતા તે ‘એગ્રિમેન્ટ’ને આ અભણ મજૂરો ‘ગિરમીટ’ કહેતા.(એગ્રીમેંટનું અપભ્રંશ). ૧૯૧૬ માં જ્યારે ફીઝીમાં ઠેકા ઉપાર મજૂરો રોકવાની પ્રથાનો અંત આવ્યો ત્યાં સુધીમાં ૬૦,૯૬૫ મજૂરો હિન્દુસ્તાનથી લઈ જવામાં આવેલા. આમાં સ્ત્રી, પુરૂષ અને બાળકો હતા. Continue reading ગિરમીટિયા (પી. કે. દાવડા)

દેહાચી તિજોરી (અનુવાદ – પી. કે. દાવડા)

છેલ્લા ત્રિસેક વર્ષોથી સુરેશ વાડકરે ગાયેલું ખુબ જ પ્રખ્યાત, આ મરાઠી ભક્તિ ગીત સાંભળતો આવ્યો છું.

गीतकार :जगदीश खेबुडकर

गायक :सुधीर फडके

संगीतकार :सुधीर फडके

चित्रपट :आम्ही जातो आमुच्या गावा

देहाची तिजोरी, भक्तीचाच ठेवा

उघड दार देवा आता उघड दार देवा Continue reading દેહાચી તિજોરી (અનુવાદ – પી. કે. દાવડા)

નર્મદ અને સુધારાયુગ (સંકલન – પી. કે. દાવડા)

ગુજરાતમાં અંગ્રેજી શાશનતંત્ર સ્થાપિત થયું ત્યાર બાદ સુરત અને અમદાવાદ જેવા શહેરોમાં સમાજ સુધારની પ્રવ્રુતિનો આરંભ થઈ ગયો હતો. સુધારાના મુખ્ય સુત્રધારોમાં દુર્ગારામ મહેતાજી, નર્મદ, દલપતરામ અને મહિપતરામ હતા. બધામાંથી નર્મદનું નામ આગળ પડતું છે. Continue reading નર્મદ અને સુધારાયુગ (સંકલન – પી. કે. દાવડા)