Category Archives: પી. કે. દાવડા

ધર્મ અને વિજ્ઞાન (પી. કે. દાવડા)

તમે સારામાં સારા લેખકનું ફીઝીક્સ કે કેમેસ્ટ્રીનું પાઠ્યપુસ્તક લઈ, એમાં ગણેશપૂજાનો વિધિ શોધશો તો તમને મળશે? નહીં મળે, કારણ કે બન્ને વિષય એકબીજાથી ખૂબ જૂદા છે. વિજ્ઞાનમાં બુધ્ધિનું પ્રાધાન્ય છે, ધર્મમાં શ્રધ્ધાનું પ્રાધાન્ય છે. વિજ્ઞાનનો આધાર પૂરાવા ઉપર છે, ધર્મનો આધાર માન્યતા ઉપર છે. વિજ્ઞાન બુધ્ધિનો વિષય છે, ધર્મ મનનો. વિજ્ઞાનમાં તંત્ર છે તો ધર્મમાં મંત્ર છે.

Continue reading ધર્મ અને વિજ્ઞાન (પી. કે. દાવડા)

Advertisements

તારા ગયા પછી-ગોરધનભાઈ વેગડ- (પરમ પાગલ)-અવલોકન (પી. કે. દાવડા)

તારા ગયા પછી

તારા ગયા પછી વૃંદાવનમાં વાંસળીના સૂર ખોવાયા

સઘળા અમ ચહેરા પરના નજારા નૂર ખોવાયા

Continue reading તારા ગયા પછી-ગોરધનભાઈ વેગડ- (પરમ પાગલ)-અવલોકન (પી. કે. દાવડા)

ગુજરાતી સાહિત્યના ઇતિહાસનો અછડતો પરિચય (પી. કે. દાવડા)

(આજે ક્રમ અનુસાર “મારી વિદ્યાયાત્રા”ના બીજા મણકાનો વારો હતો. લેખિકા પાસેથી લેખ સમયસર  ઉપલબ્ધ ન થવાથી stop gap arrangement તરીકે મારો એક લેખ મૂક્યો છે.- પી. કે. દાવડા)

મધ્યકાલીન સાહિત્યની શરૂઆત નરસિંહ મહેતાથી એટલે કે પંદરમી સદીના મધ્યકાળથી અને અંત ૧૮૫૨ માં દયારામના અવસાનથી માનવામાં આવે છે. સમયને ભક્તિયુગ કહી શકાય. ભાલણ, પ્રેમાનંદ, શામળ, અખો અને દયારામ જેવા સમર્થ કવિઓએ ભક્તિના પદો રચ્યા.

Continue reading ગુજરાતી સાહિત્યના ઇતિહાસનો અછડતો પરિચય (પી. કે. દાવડા)

૨૦૧૮ ને ભાવભીની વિદાય અને ૨૦૧૯ ને ભાવભર્યો આવકાર (પી. કે. દાવડા)

૨૦૧૮ નું વર્ષ “દાવડાનું આંગણું” માટે એક સીમાચિન્હ બની રહ્યું. અમેરિકા સ્થિત જાણીતા સાહિત્યકારોમાંથી મોટાભાગના સાહિત્યકારોનો આંગણાંને સાથ-સહકાર મળ્યો. શ્રી મધુ રાય, શ્રીમતિ પન્ના નાયક, શ્રી બાબુ સુથાર, શ્રી નટવર ગાંધી, શ્રી રાહુલ શુક્લ, શ્રીમતિ જયશ્રી વિનુ મરચંટ અને અન્ય કવિઓ અને લેખકોની કૃતિઓ એમણે આંગણાં માટે ઉપલબ્ધ કરાવી. ૨૦૧૮ માં આંગણાંમાં આત્મકથાઓ, નવલકથાઓ, વાર્તાઓ, નિબંધ, લેખ અને કવિતાઓને ખૂબ જ સારો આવકાર મળ્યો. લલિતકળા વિભાગમાં જગવિખ્યાત કલાકારો શ્રી જ્યોતિ ભટ્ટ, શ્રી નરેંદ્ર પટેલ અને શ્રી રાઘવ કનેરિયાના સર્જનો આંગણાંના સૌભાગ્ય અને શોભા બની રહ્યા.

Continue reading ૨૦૧૮ ને ભાવભીની વિદાય અને ૨૦૧૯ ને ભાવભર્યો આવકાર (પી. કે. દાવડા)

Reality Distortion Field (RDF)-હકીકતને મરડીને સર્જેલું વાતાવરણ (પી. કે. દાવડા)

(મારા એક શોધખોળ આધારિત લેખ સાથે ૨૦૧૮ ના વર્ષને વિદાય આપું છું. મારા શોધખોળ આધારિત લેખો માટે મારે અનેક શ્રોતો ખંગાળવા પડે છે, અને ક્યારેક તો ૪ પાનાના લેખ માટે ૪૦૦ પાનાનું વાંચન કરવું પડે છે. મિત્રોના પ્રતિભાવ ઉપરથી લાગે છે કે એમને આ પ્રકારના લેખ ગમે છે, એટલે હું સતત મહેનત કરતો રહું છું. આપ સૌને નવા વરસની શુભેચ્છાઓ સાથે આ લેખ પ્રસ્તુત કરૂં છું).

Continue reading Reality Distortion Field (RDF)-હકીકતને મરડીને સર્જેલું વાતાવરણ (પી. કે. દાવડા)

નિવૃતિ (પી. કે. દાવડા)

નિવૃતિની સમસ્યા પેઢી દર પેઢી બદલાતી રહે છે. મારા પિતા કે દાદાના સમયમાં નિવૃતિ સહજ પ્રક્રીયા હતી, જ્યારે આજે સમસ્યા છે. આના મુખ્યત્વે ત્રણ કારણ છે.

Continue reading નિવૃતિ (પી. કે. દાવડા)

ગુજરાતી ભાષામાં પદ્યમાંથી ગદ્ય તરફની ગતિ (પી. કે. દાવડા)

આજે આપણે રોજના વ્યહવારમાં ગદ્યભાષાનો ઉપયોગ કરીએ છીએ. કવિતા તો મોટે ભાગે સાહિત્ય સંમેલનો પૂરતી વપરાય છે, અથવા ક્યારેક ગદ્ય લખાણમાં થોડી પંક્તિઓ ટાંકવામાં આવે છે. આજના સાહિત્ય સર્જનમાં પણ નિબંધ, લેખ, વાર્તા, આત્મકથા, નવલકથા, નાટકો વગેરે ગદ્ય સાહિત્યનું પ્રમાણ કવિતા, ગીત, ગઝલ, આછાંદસ વગેરે જેવા પદ્ય સાહિત્ય કરતાં ઘણું વધારે થાય છે. પુસ્તક રૂપે છપાઈને પણ ગદ્ય સાહિત્ય વધારે બહાર પડે છે. પણ જ્યારે ગુજરાતમાં છપાઈનું કામકાજ શરૂ થયું ત્યારે મોટા ભાગનું સાહિત્ય પદ્ય સાહિત્ય હતું.

Continue reading ગુજરાતી ભાષામાં પદ્યમાંથી ગદ્ય તરફની ગતિ (પી. કે. દાવડા)

મુંબઈના વિકાસમાં ગુજરાતીઓનું યોગદાન (સંકલન -પી. કે. દાવડા)

મુંબઈના વિકાસમાં ગુજરાતીઓનું યોગદાન એટલું વ્યાપક પ્રમાણમાં છે કે અહીં એ યોગદાનની આછી ઝલક જ રજૂ કરી છે.

(૧) ૧૮૬૪ – પ્રેમચંદ રાયચંદે બૉમ્બે યુનિવર્સિટીને રૂા. બે લાખ આપ્યા હતા.

(૨) ૧૮૬૪- પ્રેમચંદ રાયચંદે પોતાની માતા રાજબાઈ (રાજાબાઈ નહીં!)ની સ્મૃતિમાં ટાવર બાંધવા યુનિવર્સિટીને બીજા રૂા. બે લાખ આપ્યા હતા. રાજબાઈ ટાવરનું બાંધકામ ૧૮૬૯ની પહેલી માર્ચથી ૧૮૭૬ના નવેમ્બર સુધી, એમ નવ વર્ષ સુધી ચાલ્યું હતું. ૨૮૦ ફૂટની ઊંચાઈનો રાજબાઈ ટાવર મુંબઈની સૌથી ઊંચી ઈમારત હતી.

Continue reading મુંબઈના વિકાસમાં ગુજરાતીઓનું યોગદાન (સંકલન -પી. કે. દાવડા)

વિદેશગમન (પી. કે. દાવડા)

ઓગણીસમી સદીના પુર્વાધમાં અંગ્રેજો, પોર્ચુગિઝો, ફ્રેંચ, પારસીઓ વગેરે દરિયો ઓળંગી હિંદુસ્તાનમાં આવી ગયાં હતાં, છતાંયે ગુજરાતમાં અનેક નાતના લોકો દરિયા ઓળંગવાનો વિરોધ કરતા હતા. સદીના પાછલા અર્ધમાં મહીપતરામ, દલપતરામ અને બીજા અનેક ગુજરાતીઓએ આ અંધશ્રધ્ધાનો વિરોધ કરી, દરિયાપાર જવાની હિમાયત કરી. આ ચળવળના એક ભાગ તરીકે દલપતરામની આ કવિતા આજે પણ સાચી ઠરે છે.

Continue reading વિદેશગમન (પી. કે. દાવડા)

ભાટિયા (સંકલિત)

મથુરાદાસ ગોકળદાસ. શેરબજારના શહેનશાન અને રેસકોર્સના રાજા, ૧૮૭૦ માં જન્મ્યા અને  ૧૯૩૮ માં સ્વર્ગવાસી થયા.

કરોડોની દોલત થઈ. એ જમાનામાં વર્ષે પાંચ લાખનો ઇન્કમટેક્સ ભરતા જ્યારે ટેક્સ સાવ મામૂલી હતો ! બેકબેનો સમુદ્ર પુરવાની યોજના એમણે વિચારી હતી. દિવાળીમાં લાખ ગાંસડીના ‘મુહૂર્ત’ના સોદા કરે ! મોઢામાં ચિરૂટ અને આસપાસ બજારોના એકસો દલાલો ડાયરો જમાવીને ઊભા હોય.

Continue reading ભાટિયા (સંકલિત)