Category Archives: લેખ

અંતીમ પડાવના આઠ વર્ષ (પી. કે. દાવડા)

 

જીવનના ૭૬ વરસ કદીયે ન ઊંઘતા મુંબઈ શહેરમાં ગાળ્યા પછી, ૧૮ મી જાન્યુઆરી ૨૦૧૨ ના જીવનનો અંતીમ પડાવ ગાળવા, અમેરિકા સ્થિત સંતાનો સાથે કાયમ માટે રહેવા આવી ગયો. આજે એને આઠ વર્ષ પૂરા થયા. Continue reading અંતીમ પડાવના આઠ વર્ષ (પી. કે. દાવડા)

શતં જીવંમ શરદમ…( પી. કે. દાવડા)

જીવનના ૭૬ મા વરસે હું કાયમી વસવાટ માટે અમેરિકા આવ્યો. છેલ્લા આઠ વરસમાં મને અમેરિકામાં ઘણાં બધા નવા મિત્રો મળ્યા. મોટા ભાગના મિત્રો ૭૦+ છે, અને ઘણાં મિત્રો ૮૦+ છે. અહીં એક વાત મારા ધ્યાનમાં આવી. અહીંની ઇનસ્યુરન્સ કંપનીઓ અને અહીંના દાકતરો તમને સહેલાઈથી મરવા નહીં દે. તમને જીવતા રાખવા માટે એ સતત કાર્યશીલ રહેશે, કારણ કે આમ કરવું એમન હીતમાં છે. એમની એ રોજી–રોટી છે. વૃધ્ધ લોકો પાસેથી એમને જેટલું કમાવાનું મળે છે એટલું તંદુરસ્ત યુવાનો પાસેથી મળતું નથી. Continue reading શતં જીવંમ શરદમ…( પી. કે. દાવડા)

ગિરમીટિયા (પી. કે. દાવડા)

બહુ ઓછા લોકોને ખબર હશે કે ગાંધીજીએ પોતાને ‘પહેલા ગિરમીટિયા’ તરીકે ગણાવ્યા હતા. ગિરમીટિયા એટલે વેઠિયા મજદૂર, લગભગ અર્ધા ગુલામ જેવા. ૧૮૭૯માં અંગ્રેજોએ એક ઠેકા વ્યવસ્થામાં હિંદુસ્તાનના મજુરોને ફિજીનાં ખેત-બગીચાઓમાં કામ કરવા માટે લઈ જવામાં આવતા હતા. આ વ્યવસ્થામાં મજરોના જે ‘એગ્રિમેન્ટ’ પર એમના અંગૂઠા લેવામાં આવતા તે ‘એગ્રિમેન્ટ’ને આ અભણ મજૂરો ‘ગિરમીટ’ કહેતા.(એગ્રીમેંટનું અપભ્રંશ). ૧૯૧૬ માં જ્યારે ફીઝીમાં ઠેકા ઉપાર મજૂરો રોકવાની પ્રથાનો અંત આવ્યો ત્યાં સુધીમાં ૬૦,૯૬૫ મજૂરો હિન્દુસ્તાનથી લઈ જવામાં આવેલા. આમાં સ્ત્રી, પુરૂષ અને બાળકો હતા. Continue reading ગિરમીટિયા (પી. કે. દાવડા)

નર્મદ અને સુધારાયુગ (સંકલન – પી. કે. દાવડા)

ગુજરાતમાં અંગ્રેજી શાશનતંત્ર સ્થાપિત થયું ત્યાર બાદ સુરત અને અમદાવાદ જેવા શહેરોમાં સમાજ સુધારની પ્રવ્રુતિનો આરંભ થઈ ગયો હતો. સુધારાના મુખ્ય સુત્રધારોમાં દુર્ગારામ મહેતાજી, નર્મદ, દલપતરામ અને મહિપતરામ હતા. બધામાંથી નર્મદનું નામ આગળ પડતું છે. Continue reading નર્મદ અને સુધારાયુગ (સંકલન – પી. કે. દાવડા)

ટૂંકી વાર્તા અને લઘુકથા (સંકલન – ચીમન પટેલ ’ચમન’)

ટૂંકી વાર્તા અને લઘુકથા બંનેને જીવન સાથે સરખી નિસબત છે. ટૂંકી વાર્તાના સર્જક પાસે મોકળૂં મેદાન છે. લઘુકથાની રચનારીતિ આથી ઊલટી પ્રક્રિયામાં ચાલે છે, વિવિધ પ્રસંગો યોજીને ઘટનાઓનું ગુંફન કરવા માટે એની પાસે મોકળું મેદાન નથી. લઘુકથાના સર્જકે એક જ ઘટનાના આધારે સર્જાયેલા સિચ્યુએશન ઉપર સઘળો આધાર રાખીને ભાવકને વિશિષ્ટ ભાવપરિસ્થિતિમાં મૂકવાનો હોય છે, એટલું જ નહીં; એણે ક્યારેક આવશ્યક ઘટનાઓને પણ પડદા પાછળ રાખીને કૃતિની રચના કરવી પડે છે. Continue reading ટૂંકી વાર્તા અને લઘુકથા (સંકલન – ચીમન પટેલ ’ચમન’)

વિવિધલક્ષી ધાતુ – સોનું (પી. કે. દાવડા)

સદીઓથી માણસના જીવનમાં અલગ અલગ કારણોને લઈને સોના પ્રત્યે જબરૂં આકર્ષણ છે. આમ તો સોનું તાંબા, જસત, અને લોખંડ જેવી ધાતુ જ છે, પણ એની ઉપલબ્ધી ઓછી હોવાથી એની કીમત અન્ય ધાતુઓ કરતાં વધારે છે. સોનાની વિશેષતા એ છે કે એને કાટ લાગતો નથી. વિશ્વભરમાં અલગ અલગ કારણોથી સોનાની ખપત છે. ભારતમાં કદાચ એની સૌથી વધારે માંગ છે. હવે આપણે સોનાના અલગ અલગ ઉપયોગ જોઈએ. Continue reading વિવિધલક્ષી ધાતુ – સોનું (પી. કે. દાવડા)

મુંબઈનો હાઉસિંગ ઉદ્યોગ (પી. કે. દાવડા)

૧૯૭૨ થી ૧૯૮૫ સુધી સ્ટ્રકચરલ એંજીનીઅર તરીકે અને ૧૯૮૫ થી ૧૯૯૩ સુધી ઇન્વેસ્ટર તરીકે મેં મુંબઈના રીયલ એસ્ટેટ ધંધાનો અંદરથી અભ્યાસ કર્યો છે. અહીં એના મુખ્ય મુખ્ય ખિલાડિયો અને એમને મળતા વળતરની વાત કરી છે. Continue reading મુંબઈનો હાઉસિંગ ઉદ્યોગ (પી. કે. દાવડા)

કાળા-ધોળા (પી. કે. દાવડા)

૧૯૭૨ સુધી તો હું લાર્સન એન્ડ ટુબરોમાં નોકરી કરતો હતો, ત્યારે ઈન્કમ-ટેક્ષ કપાઈને પગાર મળતો, એટલે બધી કમાઈ ઉજળી હતી. ૧૯૭૨થી સ્ટ્ર્કચરલ એંજીનીયર તરીકે પ્રાઇવેટ પ્રેકટીસ શરૂ કરી. એ સમયે કન્શટ્રકશન ઈંડસ્ટ્રીમાં Black and White નું ધોરણ 50-50 હતું. મને મારી ફીના ૫૦ ટકા રોકડામાં (એટલે કે બ્લેક મની) અને ૫૦ ટકા ચેકથી મળતા. આમ ૧૯૮૫ સુધી ચાલ્યું. ૧૯૮૫ માં મેં થોડા મિત્રો સાથે મળીને રીયલ એસ્ટેટમાં ઈન્વેસ્ટમેંટનો ધંધો શરૂ કર્યો. આ ધંધામાં 60-40 નું ચલણ હતું. ૬૦ ટકા બ્લેક અને ૪૦ ટકા જ ચેકવાળા. Continue reading કાળા-ધોળા (પી. કે. દાવડા)

હવે હું જ મારો ઢોલ પીટું !! (પી. કે. દાવડા)

વાત ૧૯૭૨ ની છે. મેં લાર્સન એન્ડ ટુબરોની નોકરી છોડી દીધી અને સ્ટ્રકચરલ એંજીનીઅર તરીકે સ્વતંત્ર વ્યવસાય શરૂ કર્યો. શરૂઆતમાં મને મુંબઈના પરા અંધેરીમાં એક રેસિડન્સીયલ બિલ્ડીંગની ડીઝાઈનનું કામ મળ્યું. મુંબઈના એંજીનીયરો એ સમયે મકાનની ટોચે મુકાતી પાણીની ટાંકી નીચે ચારે બાજુ બીમ મૂકતા. મને વિચાર આવ્યો કે ટાંકીની દિવાલો પાણીનું દબાણ સહન કરવા Horizontal દિશામાં કામ કરે છે, પણ એની Vertical દિશાની તાકાતનો કોઈ ઉપયોગ થતો નથી. એ બીમની જેમ જ બીમનું કામ કરી શકે એમ છે. મેં મારી ડીઝાઈનમાં બીમ કાઢી નાખ્યા. Continue reading હવે હું જ મારો ઢોલ પીટું !! (પી. કે. દાવડા)

છપ્પર ફાડકે (પી. કે. દાવડા)

“ખુદા જબભી દેતા હૈ, તબ છપ્પર ફાડકે દેતા હૈ”, આ કહેવત આપણ સાંભળી છે. મારી બાબતમાં પણ થોડેઘણે અંશે આવું જ બન્યું છે. ૧૯૩૬ માં મારા જન્મથી ૧૯૫૩ સુધી અમારા કુટુંબની ગણત્રી શ્રીમંતોમાં થતી. ૧૯૫૩ માં મારા બાપુજીને વ્યાપાર ભારી નુકશાન થયું, અને દેવું ચૂકવવામાં બધી જ માલમિલ્કત જતી રહી. અમે રાતોરાત નીચલા મધ્યમ વર્ગમાં આવી ગયા. મારી બા ના ઘરેણાં વેંચી ઘર ચલાવવાનો વખત આવી ગયો. Continue reading છપ્પર ફાડકે (પી. કે. દાવડા)