Category Archives: સરયૂ પરીખ

અવળી-સવળી (સરયૂ પરીખ)

ઉંઘવાનું હોય ત્યારે ચિંતન જાગે,

જાગવાનું હોય ત્યારે નિંદર આવે.

જાવાનું હોય  ત્યારે નોતરું આવે,

દોડવાનું  હોય  ત્યારે ગોથું વાગે. Continue reading અવળી-સવળી (સરયૂ પરીખ)

અપેક્ષા   (સરયૂ પરીખ)                  

આજે સરગમ કેમ હજી આવ્યા નહીં?”
અવન્તિકાબહેન ક્યારના સવારની પુજામાંથી પરવારી સરગમની રાહ જો રહ્યા હતાં.

ચાર મહીના પહેલાં અવન્તિકાબહેન નિવૃતિ નિવાસમાં આવ્યા ત્યારે એમનો ચહેરો જોઇને કોઇને ખ્યાલ પણ ના આવે કે આ બહેન કેટલા હસમુખા સ્વભાવના હશે! બધાનું કરી છૂટે એવા પણ બદલામાં સારી વર્તણૂક ન મળે તો ધમકાવી કાઢતા જરાય વાર ન લગાડે. ભક્તિના નામે રઝળપાટ કરે અને ધાર્મિક ક્રિયાકાંડમાં તન મન અને ધન ખર્ચી નાખે. સાહેબનાં પત્ની તરીકે સુખમય જીવન જીવેલાં. Continue reading અપેક્ષા   (સરયૂ પરીખ)                  

લો વારતા શરૂ થઈ (સરયૂ પરીખ)

જન્મપત્રિકા લખાઈ ને સફર શરૂ થઈ,
લો વારતા શરૂ થઈ.

નક્ષા ને માર્ગ રૂપરેખા આધાર લઈ,
જાણે ના જીવ, હસ્તરેખા દોરાઈ ગઈ,
લો વારતા શરૂ થઈ.

જન્મતાની સાથ મથામણમાં અટવાઈને,
આડબીડ રસ્તે વિમાસે આ વાટ કઈ?
માને આ જંગલમાં મારાથી પહેલ થઈ,
લો, મારાથી આજે આ વારતા શરૂ થઈ.

ચાલ્યે જાય આગળ જન્માક્ષર રેખ પર,
શક્ય છે, લખેલું એ ફેરવે નિર્ધાર લઈ,
શક્તિ, પરિસ્થિતિ, આવે બદલાવ લઈ,
પૌરુષત્વ લખે નવી વાર્તા વળાંક લઈ.

હસ્તમાં લખેલ તે જ મુખ્ય માર્ગ જન્મથી,
રોજ નવાં રસ્તા, નવ પ્રકરણની ભાળ લઈ,
જાણીજોઈ અવગણી પણ, મૃત્યુની વાત થઈ,
ગ્રંથ થયો બંધ, લો વારતા પૂરી થઈ.
——
સરયૂ પરીખ

 

 

હસી ફરી (સરયૂ પરીખ)

 

હસી ફરી   (સરયૂ પરીખ)

સંધ્યાના આછા અજવાળામાં મેં તેને દુકાનના નાના મકાન પાસે ઊભેલી જોઈ. એનો માસુમ ચહેરો સફેદ હિજાબમાં લગભગ  ઢંકાયેલો હતો. મેં કાર રોકી.

Continue reading હસી ફરી (સરયૂ પરીખ)

મને ખબર નથી (સરયૂ પરીખ)

(મનુષ્ય સ્વભાવ, બીજાની વાતો જાણી પછી થોડું ઉમેરી ઘણા લોકોને કહે. એમને કોઈ સમજદાર અને શાંત વ્યક્તિ સાથે વાર્તાલાપ થાય ત્યારે કેવો જવાબ મળે છે. વિચારોના વમળાટ અને અસ્ખલિત વાણીને રોકતો નમ્રભાવ, ‘મને ખબર નથી’. આ વાક્ય પાછળ ઘણી શાંતિ દોરવાય છે. કારણ આગળ ખાસ કોઈ ચર્ચા લાંબી ચાલી ન શકે.)

Continue reading મને ખબર નથી (સરયૂ પરીખ)

   ચિત્રોમાં એક ચહેરો (સરયૂ પરીખ)

            મારી મિત્ર સુજાતા હંમેશા નાની મોટી બેનપણીઓથી ઘેરાયેલી રહેતી. એ ૧૯૫૮ના વર્ષો, જ્યારે હું સ્વપ્નશીલ બાર વર્ષની અલ્લડ અને બેદરકાર કિશોરી હતી અને મારા કરતા ત્રણ વર્ષે મોટી અને બધાની પ્રિય સુજાતા મારી ખાસ બેનપણી બની ગઈ હતી. અમે છોકરા છોકરીઓ, રોજ સાંજે ઘર સામેના મોટા રમતગમતના મેદાનમાં ભેગા થતાં અને એમાં સુજાતાની બાજુમાં ઉભા રહેવા માટે ચડસા ચડસી કરતાં. એની સામે કયો મોટો છોકરો તાકી રહ્યો છે એની માહિતી પણ આપતાં, અને સુજાતા મોઘમ હસીને આંખ ફેરવી લેતી. આ રીતે મળતું મહત્વ એને બહુ ગમતું. પરંતુ જ્યારે અન્યને મહત્વ મળતું તો એના ચહેરા પર  ઈર્ષાભાવની વાદળી છવાઈ જતી.

Continue reading    ચિત્રોમાં એક ચહેરો (સરયૂ પરીખ)

પરાવર્તન-સત્યકથા ( સરયૂ પરીખ)

(આંગણાંના મુલાકાતીઓ સરયૂ પરીખ નામથી પરિચિત છે. એમના બધા લખાણ કોઈપણ જાતની લાટ-લપેટ વગરના, સ્પષ્ટ અને મુદ્દાસરના હોય છે. આશા છે કે એમની આ સ્વાનુભવની વાત તમને ગમશે.)

અમેરિકામાં ઘણા વર્ષો રહ્યાં પછી, મુશ્કેલીમાં મુકાયેલી ભારતિય બહેનોને મદદ  કરતી સેવા’ સંસ્થા સાથે હું સંકળાયેલ હતી દિવસે ફોન પર શોના નામની બહેનનો દુઃખી અવાજ મદદ માંગતો હતોવાતચિત પરથી ખ્યાલ આવ્યો કે મરાઠી, હિન્દી અને અંગેજી ભાષા જાણતી હતી. મેં એને મળવા બોલાવી અને એની ગાથા સાંભળી.
મેં તમને મારૂં નામ શોના કહ્યું પણ, મારૂં ભારતિય નામ દીપિકા છે.”

Continue reading પરાવર્તન-સત્યકથા ( સરયૂ પરીખ)

કારણો તો દોડતાં મળે (સરયૂ પરીખ)

સરયૂબહેનની આ કવિતા માનવ મનની એક નબળાઈને ઉજાગર કરે છે. મનનું ધાર્યું કરવું હોય તો કારણ શોધવા ક્યાંયે જવું પડતું નથી, એ મનની અંદર જ મળી રહે છે. રીસાઈને રડવું હોય તો કારણ તો તરત મળી રહેશે… બસ આગળ તમે જ વાંચો, મનમાં અનેક ભાવ પેદા થશે.

Continue reading કારણો તો દોડતાં મળે (સરયૂ પરીખ)

માતૃ વંદના (સરયૂ મહેતા-પરીખ)

સ્ત્રી-રત્ન, ભાગીરથી મહેતા  (‘જાહ્નવી’)

મારી નજરે મારા બા, એક પ્રભાવશાળી વ્યક્તિ હતા.  એમના હાથથી કાગળ, પેન અને પુસ્તકો દૂર ન હોય. રસોઈ, ઘરકામ અને નોકરી ઉપરાંત, સાંજે જાણીતા સાહિત્યકારો ઘેર આવીને બેઠા હોય, અથવા એમને કોઈ કવિઓને મળવાનુ હોય. ઘણી વખત કવિ સંમેલનમાં કવિઓની વચ્ચે આ એક જ કવયિત્રી મંચ પર ઉપસ્થિત હોય. વહેલી સવારે ઘણીવાર બત્તી જલે ત્યારે ખબર પડે કે બાને કોઈ કવિતાએ જગાડી દીધા.

Continue reading માતૃ વંદના (સરયૂ મહેતા-પરીખ)

પરાવર્તન

(સરયુબહેન અંગ્રેજી અને ગુજરાતી બન્ને ભાષાઓમાં લખે છે. એમનાં બે પુસ્તકો “નીતરતી સાંજ” અને “આંસુમાં સ્મિત” પ્રગટ થઈ ચૂક્યા છે. એ સિવાય અંગ્રેજીમાં બે નવલકથાઓ પણ પ્રસિધ્ધ કરી છે. આપ અહીં એમના બ્લોગ “ગંગોત્રી” ની મુલાકાત લઈ શકો છો. http://www.saryu.wordpress.com )

પરાવર્તન,

એક કિશોરી કરતી ભૂલ,
ખૂંચતી રહે જનમભર શૂલ…

મા એને મંદિર લઈ જાતાં,
બાપુ મહત્ મુખી કહેવાતાં.
સહજ હતાં સુખ ને સગવડતાં,
મોજ શોખ એને પરવડતાં.

અધ્યાપનમાં આગળ ભણતાં,
મુલાકાત થઈ હરતાં ફરતાં.
યૌવન જોમ હ્રદયમાં છલકે,
સપના ખુલી આંખમાં હલકે.

ભોળું મન લલચાવે વાતો,
હિંદુ મુસ્લીમ વીસરી જાતો.
ઉંમર ભેદ ને જૂઠી શર્તો,
લેતી માત્રિ વિરોધી રસ્તો.

નવો દેશ ને પતિ પાવરધો,
પિંજરમાં મૂક વિતતાં વર્ષો.
બાળ શિશુસહ ઉદાસ આંખો,
છૂટવાને ફડફડતી પાંખો.

માંડ પકડતી હાથ અજાણ્યાં,
આત્મજ્ઞાન શ્રધ્ધાને જાણ્યાં.
સપ્તપદીના સાત વર્ષમાં,
બન્યા હતાં જે સાવ અજાણ્યાં.

મડાગાંઠ જે પડી ગયેલી,
ખુલી તોય ગૂંચવાઇ પડેલી.
ખેંચતાણ ને જોરા જોરી,
વચમાં બાળક પરવશ દોરી.

સુલજાવીને વિકટ વૃત્તને,
લઈને ચાલી બાળ પુત્રને.
સ્થિર ચરણ ને દોર હાથમાં,
ઉજ્વલ ભાવિ નવાં સાથમાં.

જાગ્રત છે એ આજ પછીથી,
જીવનમંત્ર સત કર્મ વચનથી.
ફૂલ કળી ફરી નિર્મળ ખીલતી,
પ્રેમ પર્ણ પર વાછંટ ઝીલતી.
———
સરયૂ પરીખ
http://www.saryu.wordpress.com
512-712-5170
This is a true story of a domestic violence victim. As a member of an organization, I was blessed to be in the position to help several battered women. . . Saryu Parikh